Quy định mới về thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Toà án

Bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng Toà án điện tử

Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới của hệ thống Tòa án nhân dân, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, rút ngắn thời gian giải quyết và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định lại thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính. Theo đó, Tòa án nhân dân khu vực nơi có trụ sở cơ quan của Trưởng Công an cấp xã đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính sẽ có thẩm quyền xem xét, quyết định việc áp dụng các biện pháp như đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc cơ sở cai nghiện bắt buộc. Trong khi đó, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xét lại các quyết định của Tòa án nhân dân khu vực khi có khiếu nại, kiến nghị hoặc kháng nghị.

Pháp lệnh là bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng Tòa án điện tử, tạo điều kiện để các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện trao đổi thông tin nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm chi phí.

Theo quy định mới, Viện kiểm sát có thể nhận hồ sơ vụ việc bằng phương tiện điện tử; việc gửi, giao, nhận tài liệu giữa Tòa án, Viện kiểm sát và các cơ quan có liên quan được thực hiện trên môi trường số theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân Tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Công an.

Quy định này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết công việc mà còn thể hiện rõ định hướng chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Về thời hạn giải quyết, Pháp lệnh quy định trong vòng 10 ngày kể từ ngày thụ lý hồ sơ, Tòa án phải ra quyết định liên quan đến việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Đối với những vụ việc phức tạp, cần kiểm tra, đánh giá hoặc tham khảo ý kiến cơ quan chuyên môn, thời hạn này có thể được kéo dài nhưng không quá 20 ngày.

Đáng chú ý, các quy định liên quan đến người chưa thành niên được sửa đổi theo hướng bảo đảm thủ tục thân thiện, phù hợp với tâm lý, giới tính, độ tuổi, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức của người chưa thành niên, phù hợp với yêu cầu bảo vệ quyền trẻ em.

Giúp rút ngắn thời hạn giải quyết vụ việc

Pháp lệnh sửa đổi quy định về trình tự tiến hành phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính theo hướng tăng cường tính chủ động của Thẩm phán.

Thay vì quy định chi tiết, cứng nhắc về trình tự hỏi và tranh luận, Pháp lệnh giao Thẩm phán căn cứ tính chất, nội dung từng vụ việc để điều hành phiên họp một cách linh hoạt, bảo đảm làm rõ các tình tiết cần thiết nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu giải quyết nhanh chóng, hiệu quả. Sự thay đổi này phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, đồng thời góp phần giảm bớt thủ tục không cần thiết trong quá trình giải quyết vụ việc.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc rút ngắn nhiều thời hạn tố tụng nhằm bảo đảm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời. Theo đó, thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính; thời hạn thông báo việc thụ lý hồ sơ; thời hạn ra các quyết định tố tụng; thời hạn mở phiên họp; thời hạn bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đều được rà soát và điều chỉnh theo hướng tinh gọn hơn.

Những sửa đổi này góp phần hạn chế tình trạng kéo dài thời gian giải quyết, đồng thời giảm áp lực đối với công tác quản lý người nghiện ma túy trong thời gian chờ Tòa án xem xét, quyết định.

Để bảo đảm tiến độ giải quyết vụ việc, Pháp lệnh quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính ở cấp sơ thẩm thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp và không phải hoãn. Quy định này nhằm đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, tránh ảnh hưởng đến thời hạn giải quyết vụ việc.

Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án ở cấp phúc thẩm, Pháp lệnh vẫn giữ nguyên quy định hiện hành, theo đó Kiểm sát viên bắt buộc phải tham gia; nếu vắng mặt thì Tòa án phải hoãn phiên họp.

Bổ sung cơ chế tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành thời gian còn lại

Để bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, Pháp lệnh bổ sung quy định về việc tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp Tòa án có căn cứ xem xét, giải quyết các trường hợp phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính, bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường hợp cụ thể.

Luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đánh giá, việc ban hành Pháp lệnh 02/2026/UBTVQH16 là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật sau khi Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 được ban hành.

Đồng thời, những quy định mới về chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời hạn giải quyết và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động của Tòa án nhân dân trong lĩnh vực xử lý hành chính.

Pháp lệnh không chỉ góp phần hoàn thiện cơ chế pháp lý về áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc mà còn thể hiện rõ định hướng xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch và phục vụ nhân dân theo tinh thần cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.