Quy định mới tạo thuận lợi cư trú cho đối tượng đặc thù

Theo quy định mới tại Điều 4 của Luật số 118/2025/QH15, cư trú được định nghĩa là việc công dân sinh sống tại một địa điểm thuộc đơn vị hành chính cấp xã. Cơ quan đăng ký cư trú trực tiếp thực hiện việc đăng ký cư trú của công dân là Công an xã, phường, đặc khu (gọi chung là Công an cấp xã). Để bảo đảm tính chính xác của dữ liệu dân cư, luật nghiêm cấm giải quyết đăng ký thường trú, tạm trú khi biết rõ người đăng ký không sinh sống tại chỗ ở đó, trừ trường hợp đăng ký cho trẻ em dưới 6 tuổi về ở với cha, mẹ hoặc người giám hộ.

Nhằm bảo vệ quyền lợi của nhóm đối tượng yếu thế, luật nêu rõ người chưa thành niên có thể có nơi cư trú khác với cha, mẹ nếu được cha hoặc mẹ đồng ý hoặc pháp luật có quy định. Đặc biệt, trẻ em dưới 6 tuổi được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi về ở với cha, mẹ, người giám hộ mà không cần sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở đó.

Công dân từ đủ 6 tuổi trở lên được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu đồng ý trong các trường hợp: Vợ về ở với chồng; chồng về ở với vợ; về ở với cha, mẹ, người giám hộ; cha, mẹ về ở với con; người mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi về ở với người giám hộ.

Quy định bảo lãnh trên cũng áp dụng cho người cao tuổi về ở với anh, chị, em, cháu ruột; người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, người không có khả năng lao động, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi về ở với ông bà nội ngoại, anh chị em, cô, dì, chú, bác, cậu, cháu ruột; người chưa thành niên được cha, mẹ, người giám hộ đồng ý hoặc không còn cha, mẹ về ở với cụ nội ngoại, ông bà nội ngoại, anh chị em, cô, dì, chú, bác, cậu ruột.

Ngoài ra, công dân không được đăng ký thường trú mới tại chỗ ở bị cấm theo Điều 23 của Luật Cư trú, trừ trẻ em dưới 6 tuổi về ở với cha, mẹ, người giám hộ và các trường hợp được chủ hộ bảo lãnh nêu trên.

Về hồ sơ thủ tục, đối với người đăng ký thường trú dưới 6 tuổi về ở với cha, mẹ, người giám hộ thì Tờ khai thay đổi thông tin cư trú không cần có ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hoặc người được ủy quyền. Đối với các đối tượng khác, tờ khai phải ghi rõ ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu hoặc người được ủy quyền, trừ trường hợp đã có ý kiến đồng ý bằng văn bản. Công dân không phải nộp giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân nếu đã có thông tin thể hiện mối quan hệ này trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam phải có hộ chiếu Việt Nam còn giá trị; nếu không có phải có giấy tờ khác chứng minh quốc tịch Việt Nam. Thông tin thay đổi hộ tịch của công dân được cập nhật tự động từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sang Cơ sở dữ liệu về cư trú. Các trường hợp thôi quốc tịch, bị tước quốc tịch hoặc bị hủy bỏ quyết định cho nhập, cho trở lại quốc tịch Việt Nam sẽ bị xóa đăng ký thường trú và tạm trú.

Về việc thông báo lưu trú, khi có người lưu trú qua đêm, thành viên hộ gia đình, người đại diện cơ sở chữa bệnh, cơ sở lưu trú du lịch, chủ sở hữu hoặc người quản lý phương tiện, cơ sở lưu trú khác có trách nhiệm thông báo với cơ quan đăng ký cư trú. Nếu thành viên hộ gia đình không có mặt, chính người đến lưu trú phải tự thực hiện thông báo.

Nội dung thông báo gồm họ tên, ngày sinh, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu của người lưu trú, lý do, thời gian và địa chỉ lưu trú. Việc thông báo phải thực hiện trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú; nếu đến lưu trú sau 23 giờ thì thực hiện trước 8 giờ ngày hôm sau.

Về khai báo tạm vắng, công dân thuộc diện bị giám sát, quản lý theo quy định trước khi đi khỏi nơi cư trú phải được cơ quan có thẩm quyền đồng ý và thực hiện khai báo tạm vắng qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID). Trong vòng 1 ngày làm việc (không quá 2 ngày đối với trường hợp phức tạp), cơ quan đăng ký cư trú sẽ kiểm tra, trao đổi với cơ quan giám sát và cấp phiếu khai báo tạm vắng cho công dân.

Các đối tượng khác thực hiện khai báo tạm vắng qua điện thoại, phương tiện điện tử hoặc hình thức khác do Bộ trưởng Bộ Công an quy định; trường hợp người tạm vắng là người chưa thành niên thì do cha, mẹ hoặc người giám hộ khai báo. Cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm cập nhật thông tin cư trú vào hệ thống dữ liệu quốc gia và xử lý nhanh chóng các phản hồi sai lệch thông tin từ người dân.