Quản lý người nước ngoài: Không để khoảng trống từ cơ sở

Khi quản lý cư trú không chỉ là kiểm tra giấy tờ

Những khu chung cư, đô thị mới với hàng trăm căn hộ cho thuê đang trở thành một trong những địa bàn đặt ra nhiều yêu cầu đối với công tác quản lý người nước ngoài tại Hà Nội. Việc thuê nhà, chuyển chỗ ở, thay đổi nơi làm việc diễn ra thường xuyên, trong khi thông tin liên quan đến cư trú, lao động, kinh doanh lại thuộc phạm vi quản lý của nhiều cơ quan khác nhau. Nếu thiếu sự phối hợp, những biến động này không dễ được cập nhật đầy đủ, kịp thời.

Gần đây nhất, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Công an xã Gia Lâm kiểm tra 426 căn hộ tại 8 tòa chung cư, ghi nhận 167 người nước ngoài đang tạm trú. Trong đó, 16 người chưa có thông tin khai báo tạm trú; 2 công dân Trung Quốc không mang theo hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu khi đi lại trên lãnh thổ Việt Nam.

Từ cuộc kiểm tra này có thể thấy, quản lý người nước ngoài tại những khu đô thị đông dân cư không thể chỉ dựa vào thông tin khai báo ban đầu. Sự phối hợp giữa Công an cơ sở, ban quản lý tòa nhà, chủ căn hộ và các cơ quan chuyên môn có ý nghĩa quan trọng trong việc cập nhật biến động cư trú, phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Vấn đề càng trở nên phức tạp khi người nước ngoài không chỉ đến Hà Nội du lịch, làm việc mà còn tham gia nhiều hoạt động đầu tư, kinh doanh, giáo dục và dịch vụ. Một doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài có thể liên quan đồng thời đến quản lý cư trú, lao động và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tương tự, một cơ sở giáo dục có giáo viên nước ngoài cũng cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý giáo dục và lực lượng chức năng trong việc thực hiện các quy định pháp luật.

Thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng cho thấy những nguy cơ không thể xem nhẹ. Theo thông tin Công an thành phố Hà Nội công bố, thời điểm từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã phát hiện 3 vụ việc với 58 đối tượng người nước ngoài liên quan đến hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tổ chức đánh bạc trên không gian mạng và nhập cảnh trái phép.

Đáng chú ý, một số đối tượng đã lợi dụng các căn hộ tại khu chung cư cao cấp làm địa điểm hoạt động, sử dụng máy tính, thiết bị viễn thông để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Những vụ việc này đặt ra yêu cầu phải tăng cường nắm tình hình địa bàn, nhất là tại các cơ sở lưu trú, căn hộ cho thuê có đông người nước ngoài.

Tuy nhiên, quản lý chặt chẽ không có nghĩa là tăng thêm những cuộc kiểm tra mang tính hình thức. Điều quan trọng là cơ quan chức năng phải nắm được những thông tin cần thiết, kịp thời phát hiện nguy cơ và xác định rõ trách nhiệm xử lý khi có vụ việc phát sinh.

Số liệu Công an thành phố Hà Nội công bố ngày 8-10-2026, từ năm 2018 đến nay, lực lượng Công an thành phố đã phát hiện, xử lý 6.067 trường hợp vi phạm quy định về xuất nhập cảnh, xử phạt hành chính bằng hình thức phạt tiền với tổng số tiền hơn 32,4 tỷ đồng; trục xuất 1.188 trường hợp. Cùng thời gian, Công an thành phố đã ra quyết định khởi tố 253 vụ án hình sự, 364 bị can liên quan đến lĩnh vực xuất nhập cảnh và các hành vi phạm tội có liên quan.

Những con số trên cho thấy khối lượng công việc và yêu cầu quản lý ngày càng lớn. Đặc biệt, trong điều kiện Hà Nội vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc phân định trách nhiệm giữa các sở, ngành và chính quyền cơ sở càng cần được thực hiện rõ ràng, tránh tình trạng thông tin phân tán hoặc chậm phối hợp xử lý.

Rõ trách nhiệm từ cơ sở, quản lý bằng dữ liệu số

Không chỉ phát hiện, xử lý vi phạm, nhiều địa phương tại Hà Nội đã chú trọng phòng ngừa thông qua rà soát cư trú, hướng dẫn khai báo và ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, để những cách làm từ cơ sở phát huy hiệu quả, việc chia sẻ thông tin giữa các ngành phải được thực hiện đồng bộ. Dữ liệu cư trú nếu chỉ phục vụ riêng công tác quản lý xuất nhập cảnh sẽ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý hoạt động của người nước ngoài trong các lĩnh vực lao động, đầu tư, kinh doanh, giáo dục và y tế.

Đại tá Đặng Tuấn Việt, Phó Cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an) nhấn mạnh yêu cầu khắc phục tình trạng thông tin phân tán, chậm kết nối; tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong nắm địa bàn và chuyển mạnh từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản lý toàn diện, bám sát hoạt động thực tế của người nước ngoài.

Theo Đại tá Đặng Tuấn Việt, đối với hoạt động đưa công dân Việt Nam ra nước ngoài, các cơ quan chức năng cần tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với hoạt động môi giới lừa đảo, tổ chức đưa người ra nước ngoài trái phép; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân chủ động nhận diện những nguy cơ, rủi ro.

Đây cũng là một nội dung đáng chú ý khi nhu cầu xuất cảnh của công dân Thủ đô ngày càng lớn. Từ năm 2018 đến nay, Công an thành phố Hà Nội đã tiếp nhận, giải quyết hơn 2,5 triệu hồ sơ cấp, sửa đổi hộ chiếu cho công dân. Cùng với cải cách thủ tục hành chính, yêu cầu đặt ra là nâng cao hiệu quả phối hợp trong quản lý các hoạt động đưa công dân ra nước ngoài, phòng ngừa việc lợi dụng nhu cầu học tập, lao động, hợp tác quốc tế để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Từ thực tiễn này, ngày 2-6-2026, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 63/2026/QĐ-UBND, thay thế Quyết định số 18/2017/QĐ-UBND về quy chế phối hợp quản lý người nước ngoài cư trú, hoạt động và quản lý hoạt động đưa công dân Việt Nam ra nước ngoài.

Điểm đáng chú ý của quy chế mới là mở rộng phạm vi phối hợp, đồng thời điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đại tá Nguyễn Tiến Đạt, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội đã quán triệt những nội dung trọng tâm của quy chế mới, trong đó làm rõ hơn trách nhiệm của UBND cấp xã trong quản lý địa bàn; bổ sung trách nhiệm của một số sở, ngành, đơn vị và điều chỉnh chế độ thông tin, báo cáo. Đặc biệt, quy chế đặt ra yêu cầu tăng cường xây dựng, chia sẻ cơ sở dữ liệu trên môi trường điện tử, hướng tới dữ liệu dùng chung của thành phố.

Với cách tiếp cận này, trách nhiệm quản lý không chỉ thuộc về lực lượng Công an mà còn gắn với từng cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và người đứng đầu. Khi phát sinh vụ việc liên quan đến người nước ngoài, các đơn vị phải xác định rõ trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin và xử lý theo thẩm quyền, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy hoặc chậm trễ.

Một nhiệm vụ được thành phố đặt ra là Công an Hà Nội chủ động nghiên cứu, xây dựng chương trình, phần mềm dùng chung phục vụ quản lý người nước ngoài và hoạt động đưa công dân Việt Nam ra nước ngoài, kết nối với kho dữ liệu dùng chung của thành phố.

Việc kết nối dữ liệu, nếu được triển khai đồng bộ, sẽ tạo điều kiện để các cơ quan chức năng cập nhật, khai thác thông tin kịp thời theo thẩm quyền, hạn chế những khoảng trống trong phối hợp. Đồng thời, công tác tuyên truyền, hướng dẫn pháp luật cũng cần được đổi mới để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và thực hiện đúng quy định.