Bệnh hẹp van tim hai lá

Sử dụng thiết bị chụp mạch hiện đại phục vụ điều trị bệnh tim mạch ở Viện Tim mạch (Bạch Mai) Ảnh: H.Oai

Van hai lá nối liền nhĩ trái và thất trái, giúp máu đi một chiều từ nhĩ trái xuống thất trái. Van hai lá là một trong những van quan trọng của tim. Hẹp van hai lá là hiện tượng lá van hay mép van bị dính với nhau làm lỗ van bị hẹp lại, cản trở máu lưu thông từ nhĩ trái xuống thất trái. Hẹp van hai lá phần lớn là do thấp tim, cũng có thể do bẩm sinh hay là biến chứng của các bệnh Lupus, bệnh viêm khớp dạng thấp...

Bệnh thấp tim thường gặp ở lứa tuổi từ 5 đến 15 tuổi. ở Việt Nam, thấp tim có thể gặp ở lứa tuổi nhỏ hơn và tiến triển nhanh hơn. Nếu không được điều trị kịp thời và đầy đủ, van hai lá ngày càng bị thương tổn nặng: lá van dầy lên, vôi hóa ở cả lá van và tổ chức dưới van, phải phẫu thuật thay bằng một van nhân tạo. Đây là một phẫu thuật phức tạp và tốn kém.

Khi bị hẹp van hai lá, máu từ nhĩ trái xuống thất trái bị cản trở, ứ lại ở phổi nên bệnh nhân thường có cảm giác mệt mỏi, khó thở khi gắng sức và thường phải ngồi để thở. Mức độ khó thở ngày càng tăng dần. Ngoài ra người bệnh có thể bị đau ngực, ho ra máu, dễ nhầm với bệnh lao phổi. Nhiều bệnh nhân đến viện vì tai biến do cục máu đông hình thành trong tim bong ra, trôi lên não gây tai biến ở não (hôn mê hay liệt nửa người) và ở chi (gây thiếu máu chi, nếu không được điều trị kịp thời có thể phải cắt cụt chi).

Ngày nay, nhờ có siêu âm, đặc biệt siêu âm doppler màu, các thầy thuốc có thể thăm dò đầy đủ và hiệu quả bệnh hẹp van hai lá, từ đó có phương pháp điều trị thích hợp. Với máy siêu âm trắng đen thông thường, bác sĩ cũng có thể bước đầu chẩn đoán được bệnh và gửi bệnh nhân đến các nhà chuyên khoa tim mạch để thăm dò đầy đủ hơn.

Bệnh hẹp van hai lá nếu không được điều trị kịp thời sẽ gây nhiều biến chứng và có thể dẫn đến tử vong. Để tránh các biến chứng do bệnh hẹp van hai lá gây ra, cần phải phòng ngừa và điều trị bệnh một cách đúng đắn và hiệu quả. Đặc biệt, phải chú ý phát hiện, điều trị kịp thời bệnh thấp tim ở trẻ nhỏ. Ngày nay, nhờ các tiến bộ trong y học, việc điều trị bệnh hẹp van hai lá đã đạt được những kết quả rất tốt, kể cả trong điều trị nội khoa hay trong ngoại khoa... Về điều trị nội khoa, phải phòng ngừa thấp tim đến năm 40 tuổi. Nhiều khuyến cáo cho rằng nên tiêm phòng ngừa thấp tim suốt đời, đặc biệt ở những người hay bị viêm họng. Phải phòng ngừa viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn khi nhổ hay chữa răng cũng như khi thực hiện thủ thuật ngoại khoa. Khi có các triệu chứng như đau ngực, khó thở, mệt mỏi, phù hay ho ra máu... cần phải đến ngay bác sĩ, nhất là bác sĩ chuyên khoa tim mạch để sớm phát hiện bệnh và điều trị kịp thời.

Về điều trị bằng phẫu thuật với bệnh hẹp van hai lá, có thể tiến hành mổ tim kín để mở rộng lỗ van bị hẹp (tách van) bằng ngón tay hay bằng dụng cụ. Ngày nay, nhờ tiến bộ trong ngành tim mạch học can thiệp, người ta sử dụng phương pháp nong (tách van) bằng bóng qua da mà không cần phải mổ. Tuy vậy, việc nong van bằng mổ hay bằng bóng đều có chỉ định cho từng trường hợp cụ thể. Khi van hai lá bị thương tổn nặng không thể nong được, phải tiến hành thay van bằng một van nhân tạo. Đây là một phẫu thuật nặng, tốn kém và cần phải có một chế độ kiểm tra theo dõi chặt chẽ tại bệnh viện và uống thuốc chống đông suốt đời với những bệnh nhân thay van cơhọc.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Mão