hanoimoi.vn

Xã hội

Nghiêm cấm mua bán, cho thuê danh tính điện tử và sử dụng AI giả mạo sinh trắc học

Đình Hiệp

Chiều 20-11, với đa số đại biểu tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Định danh và xác thực điện tử.

Luật gồm 7 chương, 45 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2027.

dinh-danh.jpg
Quốc hội đã thông qua Luật Định danh và xác thực điện tử. Ảnh: quochoi.vn

Luật Định danh và xác thực điện tử quy định 8 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, trong đó đáng chú ý là hành vi mua bán, thuê, cho thuê danh tính điện tử; sử dụng dữ liệu sinh trắc học giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ để tạo lập danh tính hoặc thực hiện xác thực điện tử. Đồng thời, Luật đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), bảo đảm độ chính xác, tính minh bạch và trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ.

Theo Điều 6, một trong những nhóm hành vi bị nghiêm cấm là chiếm đoạt, mua bán, thuê, cho thuê danh tính điện tử; khai thác, cho sử dụng hoặc sử dụng trái phép danh tính điện tử.

Luật nghiêm cấm việc thu thập, sử dụng, tiết lộ, chia sẻ trái phép dữ liệu định danh điện tử, yếu tố xác thực điện tử; can thiệp, phá hoại, làm gián đoạn việc kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu với Hệ thống định danh và xác thực điện tử.

Các hành vi cản trở việc thu thập, tạo lập, cập nhật thông tin danh tính điện tử, hoạt động xác thực điện tử; truy cập, sao chép, thay đổi trái phép hoặc phá hoại dữ liệu trong hệ thống này cũng thuộc diện bị nghiêm cấm.

Đáng chú ý, Luật nghiêm cấm sử dụng dữ liệu sinh trắc học giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hành vi gian lận khác để tạo lập danh tính điện tử hoặc thực hiện xác thực điện tử. Việc sản xuất, mua bán, phát tán công cụ, phần mềm dùng để giả mạo sinh trắc học, can thiệp, cản trở trái phép hoạt động định danh và xác thực điện tử cũng bị nghiêm cấm.

Bên cạnh đó, Luật nghiêm cấm tạo lập danh tính điện tử sai lệch, liên kết sai thông tin chủ thể sở hữu hoặc quản lý đối tượng định danh điện tử nhằm gian lận giao dịch, che giấu nguồn gốc hoặc trốn tránh nghĩa vụ theo quy định pháp luật.

d-1.jpg
Quốc hội đã thông qua Luật Định danh và xác thực điện tử. Ảnh: quochoi.vn

Các hành vi lợi dụng, lạm dụng định danh và xác thực điện tử để vi phạm pháp luật; cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử khi chưa đáp ứng điều kiện theo quy định cũng không được phép thực hiện.

Một quy định đáng chú ý khác là nghiêm cấm cản trở chủ thể danh tính điện tử thực hiện quyền kiểm soát dữ liệu, trừ trường hợp áp dụng biện pháp quản lý của cơ quan nhà nước theo quy định pháp luật.

Cùng với việc xác định các hành vi bị nghiêm cấm, Điều 42 của Luật quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi ứng dụng AI trong hoạt động định danh và xác thực điện tử. Theo đó, hệ thống AI sử dụng trong lĩnh vực này phải được kiểm thử, đánh giá độc lập về độ chính xác, độ tin cậy, độ sai lệch và khả năng chống tấn công trước khi đưa vào sử dụng.

Hệ thống phải tích hợp các biện pháp kỹ thuật phòng, chống giả mạo danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin; đồng thời có cơ chế giám sát liên tục, phát hiện và xử lý kịp thời các sai lệch, sự cố trong quá trình vận hành.

Đặc biệt, Luật yêu cầu bảo đảm tính minh bạch, khả năng giải thích kết quả của hệ thống AI; lưu trữ đầy đủ nhật ký quyết định để phục vụ công tác kiểm tra, đối soát và truy vết khi phát sinh khiếu nại. Các hệ thống này cũng phải tuân thủ pháp luật về trí tuệ nhân tạo và các quy định pháp luật có liên quan.

Về trách nhiệm xử lý sự cố, khi xảy ra tình trạng định danh và xác thực điện tử không chính xác, tổ chức cung cấp dịch vụ phải thông báo ngay cho cơ quan quản lý định danh và xác thực điện tử quốc gia, đồng thời thông báo cho chủ thể danh tính điện tử bị ảnh hưởng.

tamg-quang-1.jpg
Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang phát biểu giải trình. Ảnh: quochoi.vn

Đáng chú ý, Luật quy định cơ quan, tổ chức thực hiện hoạt động có liên quan đến định danh và xác thực điện tử khi sử dụng AI phải chịu trách nhiệm về kết quả định danh, xác thực điện tử đó.

Những quy định này nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động định danh, xác thực điện tử trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng phát triển, nguy cơ giả mạo sinh trắc học và danh tính trên môi trường số gia tăng; đồng thời bảo vệ quyền kiểm soát dữ liệu và quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể danh tính điện tử.

Trước khi tiến hành biểu quyết thông qua, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày báo cáo tóm tắt 6 nội dung lớn đã được tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện trong dự thảo Luật.

Một trong những nội dung quan trọng là làm rõ nguyên tắc định danh, xác thực điện tử theo hình thức bắt buộc hoặc tự nguyện; việc thu thập dữ liệu phải đúng mục đích, đúng quy định pháp luật, không thu thập lại dữ liệu đã có, không yêu cầu người dân xuất trình giấy tờ đã được định danh điện tử.

Dự thảo Luật cũng quy định nguyên tắc tự động tạo lập danh tính điện tử, cấp mã định danh quốc gia khi thông tin trong cơ sở dữ liệu đã đầy đủ, chính xác, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp đăng ký lại. Danh tính điện tử đã được tạo lập trước khi luật có hiệu lực tiếp tục có giá trị sử dụng.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang phát biểu giải trình. Ảnh: Quochoi
Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang phát biểu giải trình. Ảnh: quochoi.vn

Đối với danh tính điện tử tự chủ, Luật quy định phải được lưu trữ tại Việt Nam; việc định danh không làm phát sinh hoặc thay đổi quyền đối với đối tượng được định danh điện tử. Việc khai thác thông tin có chứa dữ liệu cá nhân phải được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.

Một nội dung đáng chú ý khác là quy định bắt buộc xác thực tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử của chủ thể, áp dụng đối với các lĩnh vực có rủi ro cao như ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử, mạng xã hội... Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện phù hợp với tiến trình chuyển đổi số.

Về quản lý dịch vụ định danh và xác thực điện tử, dự thảo Luật quy định thực hiện thông qua điều kiện cung cấp dịch vụ và cơ chế hậu kiểm, không cấp phép. Đồng thời, hoàn thiện các quy định về sử dụng danh tính điện tử của nước ngoài, bảo đảm phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Về điều khoản chuyển tiếp, Điều 45 quy định danh tính điện tử đã được tạo lập theo quy định của pháp luật trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục có giá trị sử dụng, không phải thực hiện lại việc thu thập, tạo lập danh tính. Việc tạm dừng, khôi phục hiệu lực, chấm dứt hiệu lực và hủy bỏ danh tính điện tử được thực hiện theo quy định của Luật này.

Chiều cùng ngày, với đa số đại biểu Quốc hội tán thành, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Đình Hiệp