Sai phạm phải xử lý, người dân cần được bảo vệ - lời giải nào cho 12 dự án Mường Thanh?

Nghị quyết số 96/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội ban hành quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số công trình, dự án trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Liên quan đến xử lý vi phạm tại 12 dự án thuộc Tập đoàn Mường Thanh, Báo Hànộimới đã có cuộc trao đổi với chuyên gia đô thị Đinh Quốc Thái nhằm đóng góp giải pháp để nghị quyết được triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Bảo đảm tính nghiêm minh và an sinh xã hội

- Thưa chuyên gia, Nghị quyết 96/2026/NQ-HĐND ra đời được kỳ vọng giải quyết dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài, đặc biệt là 12 dự án của Tập đoàn Mường Thanh. Theo ông, đâu là yêu cầu cốt lõi nhất khi bước vào giai đoạn thực thi?

- Việc giải quyết các dự án sai phạm của Tập đoàn Mường Thanh không đơn thuần là xử lý các công trình vi phạm xây dựng, mà là giải quyết đồng thời mối quan hệ giữa pháp luật và thực tiễn, giữa trách nhiệm doanh nghiệp và quyền lợi người dân. Để thành công, nhà quản lý cần giải quyết đồng thời 3 bài toán trọng tâm:

Thứ nhất là “Bài toán pháp lý”: Xử lý nghiêm minh, dứt điểm sai phạm, tuyệt đối không hợp thức hóa vi phạm nhưng hạn chế tối đa lãng phí tài sản xã hội.

Thứ hai là “Bài toán kinh tế - an sinh”: Bảo vệ quyền lợi người dân, bảo đảm khả năng tái lập chỗ ở, duy trì sinh kế, không chuyển gánh nặng tài chính bất hợp lý sang cư dân.

Thứ ba là “Bài toán quản trị xã hội”: Công khai, minh bạch, phân định trách nhiệm, bảo đảm tính khả thi và tạo sự đồng thuận, ổn định lâu dài.

Muốn vậy, thành phố cần chuyển mạnh từ tư duy “xử lý công trình vi phạm” sang “xử lý toàn diện hậu quả vi phạm”, lấy tính nghiêm minh của pháp luật làm nền tảng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân làm trọng tâm, sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội làm yêu cầu và ổn định lâu dài làm mục tiêu.

- Vậy về phương án thực hiện, làm sao để vừa kiên quyết xử lý sai phạm, vừa tránh lãng phí nguồn lực xã hội và không làm xáo trộn đời sống người dân, thưa ông?

- Phương châm xuyên suốt phải là nguyên tắc “Ba sẵn sàng”: Sẵn sàng nguồn tiền - Sẵn sàng quỹ nhà - Sẵn sàng điều kiện sống. Để triển khai, theo tôi, cần tập trung vào 5 nhóm giải pháp:

Một là, về pháp lý: Rà soát, phân loại công trình thành 3 nhóm: Được khắc phục để tồn tại hợp pháp; khắc phục một phần; bắt buộc phá dỡ. Đánh giá độc lập về quy hoạch, kết cấu, phòng cháy, chữa cháy, khả năng khắc phục và hiệu quả kinh tế - xã hội. Chỉ phá dỡ phần công trình không thể khắc phục hợp pháp, an toàn; không máy móc phá dỡ toàn bộ. Xử lý đầy đủ trách nhiệm và nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư, tổ chức, cá nhân liên quan. Không lấy việc nộp tiền khắc phục hậu quả làm căn cứ tự động hợp thức hóa vi phạm.

Hai là, về phía quyền lợi người dân: Cần định giá bồi thường căn hộ theo giá thị trường, đồng thời kiểm chứng với chi phí thực tế để mua căn hộ tương đương. Nếu tiền bồi thường không đủ mua nhà thay thế, yêu cầu doanh nghiệp thương lượng hỗ trợ bổ sung hoặc ưu đãi giá căn hộ. Người dân được lựa chọn nhận tiền, nhận căn hộ thay thế hoặc tiếp cận nhà ở xã hội theo điều kiện pháp luật. Ổn định sinh kế với các hỗ trợ chuyển nhà, thuê nhà tạm, tái lập kinh doanh, chuyển trường, đi lại và các trường hợp đặc biệt. Bảo vệ quyền tài sản: Rà soát riêng các căn hộ đã cấp giấy chứng nhận, đang thế chấp, chuyển nhượng nhiều lần; không đồng nhất lỗi chủ đầu tư với lỗi người mua nhà.

Ba là, về phương án thực hiện: Kiểm kê chính xác số căn hộ phải di dời, số nhân khẩu, nhu cầu và nguyện vọng từng hộ. Chuẩn bị quỹ nhà thay thế phù hợp về số lượng, diện tích, vị trí, pháp lý và thời điểm bàn giao. Đa dạng nguồn nhà và các dự án hợp pháp khác, không phụ thuộc vào nguồn nhà từ một, hai dự án. Bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, phòng cháy, chữa cháy, trường học, y tế, giao thông, chợ và các tiện ích thiết yếu; người dân được kiểm tra thực tế căn hộ và hạ tầng nơi ở mới trước khi ký thỏa thuận; tổ chức di dời theo từng giai đoạn, phù hợp nguồn lực và mức độ an toàn.

Bốn là, về trách nhiệm: Xác định rõ nghĩa vụ tài chính, bồi thường, hỗ trợ và khắc phục vi phạm của chủ đầu tư. Yêu cầu doanh nghiệp chứng minh năng lực tài chính, nghiên cứu ký quỹ, bảo lãnh hoặc biện pháp bảo đảm hợp pháp. Xác định trách nhiệm của cơ quan quản lý, tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định. Phân định rõ tiến độ, trách nhiệm và biện pháp xử lý nếu doanh nghiệp không thực hiện cam kết. Không mặc nhiên chuyển nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp sang người dân hoặc ngân sách thành phố.

Năm là, về quản trị: Công khai căn cứ pháp lý, kết quả phân loại, phương án xử lý, giá bồi thường và quỹ nhà thay thế. Thành lập cơ chế điều phối liên ngành, có sự tham gia của đại diện cư dân. Cho phép người dân phản biện kết quả định giá, lựa chọn phương án và tham gia giám sát việc thực hiện. Thiết lập đầu mối tiếp nhận, giải quyết kiến nghị, khiếu nại và tranh chấp. Đánh giá kết quả không chỉ bằng số hộ đã di dời mà còn bằng khả năng ổn định cuộc sống và mức độ thực hiện cam kết.

Trực tiếp tháo gỡ 6 vấn đề bức thiết của cư dân

- Hiện nay người dân sinh sống tại các dự án có sai phạm của Tập đoàn Mường Thanh đứng trước rất nhiều lo lắng. Những băn khoăn này cần được nhìn nhận cụ thể ra sao, thưa ông?

- Theo tôi, 6 vấn đề bức thiết nhất của cư dân cần được giải đáp bằng các chính sách rõ ràng:

Về bồi thường mua nhà tương đương: Kiểm chứng chi phí mua nhà thay thế; thương lượng hỗ trợ chênh lệch, không để người dân không có khả năng tái lập chỗ ở.

Về mất địa điểm kinh doanh, mất thu nhập: Trường hợp có thu nhập duy nhất từ kinh doanh tại khối đế bị chuyển đổi công năng Nghị quyết quy định sẽ được hỗ trợ ổn định sản xuất, kinh doanh tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng do chủ đầu tư chi trả một lần.

Về việc học của con trẻ: Xác nhận khả năng tiếp nhận của trường học, hỗ trợ chuyển trường và đi lại, hạn chế gián đoạn học tập.

Về chất lượng nhà ở mới: Công khai căn hộ cụ thể, cho phép kiểm tra thực tế trước khi ký thỏa thuận; có cam kết rõ ràng về chất lượng, tiến độ và trách nhiệm khắc phục.

Về quyền lợi người mua nhà không có lỗi: Phân định trách nhiệm, bảo vệ quyền tài sản hợp pháp, rà soát các căn hộ đã cấp sổ; yêu cầu chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ.

Về quyền giám sát: Thiết lập cơ chế tham vấn, phản biện và giám sát từ định giá, bố trí nhà đến ổn định đời sống sau di dời.

- Để các địa phương triển khai hiệu quả và đồng bộ Nghị quyết số 96/2026/NQ-HĐND trên thực tế, ông có đề xuất cơ chế đột phá nào cho thành phố?

- Tôi đề xuất thành phố áp dụng đồng bộ mô hình “4 một”. Đó là: Một Đề án tổng thể: Xử lý đồng bộ pháp lý, công trình, tài chính, bồi thường, quỹ nhà và an sinh xã hội. Một bộ tiêu chí thống nhất: Phân loại công trình, định giá, lựa chọn nhà thay thế và đánh giá điều kiện sống. Một đầu mối điều phối: Chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, giám sát, đối thoại và xử lý vướng mắc. Một hồ sơ quyền lợi cho từng hộ: Xác định rõ giá bồi thường, nhà thay thế, hỗ trợ, tiến độ và trách nhiệm thực hiện.

Đồng thời, thành phố cần kiểm soát chặt chẽ 3 điều kiện tiên quyết trước khi tổ chức di dời theo kế hoạch: Có phương án bồi thường, hỗ trợ rõ ràng và nguồn tài chính bảo đảm; có nhà ở thay thế hoặc phương án tạm cư khả thi; có điều kiện hạ tầng, dịch vụ thiết yếu và phương án ổn định đời sống.

- Trân trọng cảm ơn ông!