Hồ Gươm mở rộng không gian, phục vụ cộng đồng

Mở rộng không gian công cộng, kết nối các điểm đến văn hóa

Trong cấu trúc đô thị Hà Nội, hồ Gươm giữ vị trí đặc biệt, nơi hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và cảnh quan đã định hình bản sắc Thủ đô qua nhiều thế hệ. Cùng với sự phát triển của thành phố, khu vực trung tâm lịch sử đứng trước yêu cầu mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng, nâng cao chất lượng môi trường và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng lớn. Việc cải tạo, chỉnh trang, tái thiết hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận được đặt ra từ yêu cầu ấy.

Ngày 28-10, HĐND thành phố Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án với sơ bộ tổng mức đầu tư 22.229 tỷ đồng, triển khai trên địa bàn hai phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, dự kiến hoàn thành năm 2029.

Phạm vi nghiên cứu quy hoạch khoảng 66,82ha, quy mô sử dụng đất đề xuất khoảng 30,82ha. Theo định hướng đầu tư, khu vực hồ Hoàn Kiếm sẽ hình thành không gian quảng trường lớn, kết nối với Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và các khu vực lân cận. Sự kết nối này mở ra khả năng tổ chức một chuỗi không gian văn hóa, lịch sử liên hoàn, thuận tiện cho người dân và du khách tiếp cận, tham quan, trải nghiệm.

Đáng chú ý là khu vực phía Đông hồ Hoàn Kiếm, nơi thành phố đã nghiên cứu xây dựng quảng trường - công viên kết nối với hệ thống cây xanh ven hồ. Theo thông tin công bố trước đây của UBND phường Hoàn Kiếm, khu vực nghiên cứu rộng khoảng 2,14ha, nằm giữa đường Đinh Tiên Hoàng và phố Lý Thái Tổ, giới hạn bởi khu dân cư hiện hữu ở phía Bắc và phố Trần Nguyên Hãn ở phía Nam.

Phương án tổ chức không gian tại đây gồm quảng trường, cây xanh, thảm cỏ, lối đi bộ và các hạng mục phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Khi được triển khai đồng bộ, khu vực này sẽ góp phần mở rộng không gian công cộng phía Đông hồ, tạo thêm nơi nghỉ ngơi, gặp gỡ và tổ chức các hoạt động văn hóa.

Không gian phía Bắc hồ cũng nằm trong định hướng cải tạo, tái cấu trúc, kết nối các khu vực sinh hoạt cộng đồng hiện hữu với hệ thống quảng trường, công viên mới. Cùng với đó, việc chỉnh trang phía Đông Nam hồ Hoàn Kiếm sẽ cải thiện cảnh quan tại khu vực tập trung nhiều công trình văn hóa, kiến trúc quan trọng.

Với các quảng trường, công viên được mở rộng, khu vực hồ Gươm có thêm điều kiện tổ chức hoạt động nghệ thuật, triển lãm và sự kiện văn hóa ngoài trời. Những không gian này có thể đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí thường xuyên của người dân, đồng thời tạo thêm địa điểm tổ chức các hoạt động văn hóa của Thủ đô.

TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng định hướng mở rộng không gian kết nối, cải tạo, chỉnh trang và tạo lập những không gian đa dạng quanh hồ Gươm là phù hợp. Theo ông, cần nhìn nhận hồ Gươm cùng hệ thống quảng trường, công viên xung quanh như một chỉnh thể thống nhất, hình thành chuỗi trải nghiệm liên tục, gắn với đời sống văn hóa của người dân.

Việc kết nối các không gian công cộng cũng giúp phát huy giá trị của những công trình lịch sử, kiến trúc hiện hữu. Từ khu vực hồ, người dân có thể tiếp cận thuận tiện hơn các địa điểm văn hóa lân cận, mở rộng phạm vi sinh hoạt và trải nghiệm tại trung tâm Thủ đô.

Không gian ngầm bổ sung tiện ích cho trung tâm Thủ đô

Một hạng mục đáng chú ý của dự án là xây dựng trung tâm thương mại ngầm tại khu vực công viên, quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, thuộc lô B2.5, và khu vực phía Bắc hồ, thuộc lô B1.3. Công trình có quy mô dự kiến 4 tầng hầm, tổng diện tích sàn khoảng 82.608m², sơ bộ tổng mức đầu tư 4.611 tỷ đồng.

Trong điều kiện quỹ đất khu vực trung tâm hạn chế, việc phát triển không gian ngầm tạo điều kiện bổ sung các chức năng thương mại, dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của người dân và khách tham quan. Đồng thời, diện tích trên mặt đất có thể ưu tiên cho quảng trường, công viên, cây xanh và hoạt động cộng đồng.

Theo định hướng này, không gian phía trên phục vụ đi bộ, nghỉ ngơi, sinh hoạt văn hóa; các tầng ngầm bố trí những chức năng dịch vụ phù hợp. Cách tổ chức đó giúp khai thác hiệu quả hơn quỹ đất hiện hữu, đồng thời mở rộng khả năng phục vụ của khu vực trung tâm.

Việc phát triển không gian ngầm ở quy mô lớn hơn đòi hỏi tổ chức hợp lý các chức năng sử dụng, bảo đảm kết nối thuận tiện với quảng trường, công viên phía trên. Đặc biệt, các lối tiếp cận, hệ thống kỹ thuật và phương án vận hành phải phù hợp với đặc điểm của khu vực trung tâm lịch sử, nơi có mật độ hoạt động cao và nhiều công trình di sản.

Các thông số về phân chia diện tích, loại hình dịch vụ và tổ chức khai thác sẽ được làm rõ trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt dự án. Đây là cơ sở để xác định những tiện ích cụ thể mà người dân có thể sử dụng khi công trình hoàn thành.

Với hồ Gươm, phát triển không gian ngầm còn mang ý nghĩa tổ chức lại hoạt động đô thị theo chiều sâu. Khi các chức năng thương mại, dịch vụ được bố trí phù hợp, khu vực trên mặt đất có thêm điều kiện duy trì cảnh quan, mở rộng không gian đi bộ và phục vụ những hoạt động văn hóa, cộng đồng.

Kiến tạo diện mạo mới, nâng cao chất lượng sống đô thị

Cùng với hệ thống quảng trường, công viên và công trình ngầm, dự án còn bao gồm những hạng mục xây dựng, cải tạo kiến trúc tại khu vực trung tâm.

Theo chủ trương đầu tư, dự án thành phần thứ ba có sơ bộ tổng mức đầu tư 7.694 tỷ đồng, gồm xây mới khu vực trụ sở UBND thành phố Hà Nội; cải tạo, chỉnh trang trụ sở HĐND thành phố và khu vực phía Đông Nam hồ Hoàn Kiếm.

Việc triển khai các hạng mục trong cùng một dự án tạo điều kiện tổ chức thống nhất không gian kiến trúc, cảnh quan xung quanh hồ. Những công trình trụ sở được xây dựng, cải tạo sẽ gắn với định hướng tái cấu trúc khu vực, bảo đảm sự hài hòa về bố cục, hình thức kiến trúc và hạ tầng kỹ thuật.

Đặc biệt, khu vực phía Đông Nam hồ có vị trí quan trọng trong kết nối hồ Gươm với Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và Quảng trường Cách mạng Tháng Tám. Đây là nơi tập trung nhiều công trình kiến trúc có giá trị, gắn với lịch sử hình thành và phát triển của Hà Nội. Việc chỉnh trang cảnh quan, tổ chức lại các không gian tiếp giáp sẽ góp phần nâng cao chất lượng môi trường đô thị, tạo thuận lợi cho hoạt động tham quan, sinh hoạt văn hóa.

TS.KTS Trần Quốc Bảo, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, nhìn nhận hồ Hoàn Kiếm là một không gian di sản sống, nơi các giá trị lịch sử, kiến trúc, cảnh quan gắn bó với đời sống cộng đồng. Theo ông, bảo tồn cần thích ứng với những nhu cầu mới của đô thị. Việc cải tạo công trình, nâng cấp hạ tầng, tổ chức lại không gian đi bộ và bổ sung tiện ích là cần thiết để khu vực này tiếp tục phục vụ tốt đời sống người dân.

Từ góc nhìn đó, diện mạo mới của hồ Gươm cần được thể hiện qua chất lượng không gian và hiệu quả sử dụng. Những tuyến đi bộ thuận tiện, quảng trường có thêm hoạt động văn hóa, công viên được khai thác thường xuyên và hệ thống tiện ích phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng sống tại khu vực trung tâm.

Đây cũng là mục tiêu được UBND thành phố Hà Nội xác định khi đề xuất dự án. Khi dự án hoàn thành, những quảng trường, công viên và công trình dịch vụ mới sẽ bổ sung vào hệ thống không gian công cộng hiện hữu quanh hồ Gươm. Người dân có thêm địa điểm vui chơi, nghỉ ngơi, tham gia hoạt động văn hóa và tiếp cận các tiện ích đô thị.

Những giá trị quen thuộc của Tháp Rùa, cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn, mặt nước và cây xanh ven hồ sẽ tiếp tục là nền tảng của không gian trung tâm. Trên nền tảng ấy, các công trình mới và những khu vực được chỉnh trang sẽ góp phần định hình diện mạo hồ Gươm trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô, với mục tiêu phục vụ ngày càng tốt hơn đời sống văn hóa, tinh thần của người dân.