Sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động phải lấy người lao động làm trung tâm

Chiều 21-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Bảo đảm các quy định pháp luật khả thi, sát thực tiễn

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà điều hành phiên thảo luận Tổ của Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội.

Định hướng thảo luận, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà đề nghị các đại biểu tập trung làm rõ những nội dung còn có ý kiến khác nhau trong các dự án luật, bảo đảm tính khả thi, thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, đại biểu đề nghị quan tâm chất lượng huấn luyện an toàn lao động, cơ chế quản lý máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn và trách nhiệm khai báo, điều tra tai nạn lao động khi phân cấp thêm nhiệm vụ cho chính quyền cấp xã. Các quy định cần bảo đảm phòng ngừa tai nạn, xử lý kịp thời và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Thắng (Đoàn thành phố Hà Nội) nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp mà trước hết phải nâng cao hiệu quả phòng ngừa tai nạn lao động, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và quyền lợi của người lao động.

Từ thực tiễn hiện nay, đại biểu đề nghị ưu tiên hoàn thiện bốn nhóm quy định trong dự thảo luật. Thứ nhất, hoàn thiện quy định về khai báo, điều tra, thống kê và báo cáo tai nạn lao động. Đại biểu đồng tình với việc điều chỉnh thẩm quyền để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhưng cho rằng không nên chỉ dừng ở việc thay đổi tên gọi hoặc chuyển giao thẩm quyền từ cấp huyện sang cấp xã, cấp tỉnh.

Đại biểu nêu thực tế tại các công trình xây dựng có nhà thầu chính, nhà thầu phụ và các tổ lao động được giao khoán, khi xảy ra tai nạn nghiêm trọng, việc xác định chủ thể có trách nhiệm khai báo, lập hồ sơ bồi thường gặp khó khăn, nhất là với lao động không có hợp đồng bằng văn bản.

Vì vậy, đại biểu cho rằng cần quy định rõ đầu mối trực tiếp khai báo; tổ chức trực tiếp sử dụng lao động phải có trách nhiệm báo cáo cơ quan chức năng. Quy định này cần gắn với trách nhiệm thực hiện các biện pháp an toàn lao động, khắc phục hậu quả và bảo đảm quyền lợi người lao động, đặc biệt trong các vụ tai nạn chết người hoặc tai nạn lao động nghiêm trọng.

Thứ hai, nâng cao chất lượng huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động. Đại biểu thống nhất với định hướng đơn giản hóa thủ tục nhưng nhấn mạnh phải kiểm soát được chất lượng huấn luyện, tránh tình trạng nặng về hồ sơ, chứng nhận nhưng chưa tương xứng với năng lực làm việc an toàn của người lao động.

Thứ ba, cân nhắc kỹ việc đơn giản hóa thủ tục khai báo máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động. Đại biểu cho rằng, chỉ yêu cầu khai báo khi đưa thiết bị vào sử dụng có thể giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế theo dõi khi thiết bị ngừng sử dụng, chuyển nhượng hoặc thải bỏ, việc quản lý rủi ro có thể xuất hiện khoảng trống.

Thứ tư, rà soát quy định về quyền và trách nhiệm của công đoàn cơ sở. Đại biểu đề nghị bảo đảm tính đồng bộ giữa quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động với Luật Công đoàn và mô hình tổ chức công đoàn hiện nay.

Trong công tác an toàn, vệ sinh lao động, tổ chức công đoàn có vai trò quan trọng trong đại diện, bảo vệ người lao động và phát hiện nguy cơ mất an toàn ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, tại những nơi chưa có công đoàn cơ sở, cần quy định rõ hơn cơ chế để công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và tham gia bảo vệ người lao động.

Không để huấn luyện an toàn lao động chỉ là hình thức

Đại biểu Huỳnh Quyết Thắng cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và bảo đảm thống nhất với các luật mới.

Về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu đồng tình với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu hậu kiểm không chặt chẽ, việc huấn luyện có thể trở thành hình thức, người lao động có chứng nhận nhưng thiếu kiến thức thực chất để bảo đảm an toàn.

Đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật các nguyên tắc hậu kiểm, gồm công khai danh sách tổ chức huấn luyện, kiểm tra định kỳ và đột xuất, xử lý nghiêm vi phạm, liên thông dữ liệu người được huấn luyện để ngăn chặn cấp chứng nhận khống. Đồng thời, cần bổ sung hành vi huấn luyện không bảo đảm chất lượng vào danh mục hành vi bị nghiêm cấm; quy định nội dung, thời lượng huấn luyện phù hợp với vị trí việc làm và mức độ rủi ro, đặc biệt đối với công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Đối với các tổ chức huấn luyện đang hoạt động theo quy định chuyển tiếp, đại biểu đề nghị vẫn đưa vào cơ sở dữ liệu quản lý và chịu hậu kiểm như các đơn vị khác, tránh bỏ sót trong quá trình giám sát. Đại biểu cũng lưu ý, khi ban hành văn bản hướng dẫn, không để phát sinh trở lại các điều kiện kinh doanh, giấy phép con dưới hình thức khác.

Theo đại biểu Huỳnh Quyết Thắng, yêu cầu này càng quan trọng đối với Hà Nội, nơi có nhiều công trường xây dựng, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất nhỏ, sử dụng lao động thời vụ và lao động từ địa phương khác đến. Chất lượng huấn luyện tại các doanh nghiệp nhỏ cần được đặc biệt quan tâm nhằm phòng ngừa tai nạn, bảo vệ tính mạng và sức khỏe người lao động.

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Hà Nội) tập trung vào ba nhóm vấn đề. Thứ nhất, về quyền và trách nhiệm của công đoàn, dự thảo quy định công đoàn cấp trên cơ sở bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động tại những cơ sở chưa thành lập công đoàn cơ sở khi được người lao động yêu cầu hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Tuy nhiên, tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người lao động còn hạn chế hiểu biết pháp luật, trong khi tổ chức công đoàn cấp trên ở xa địa bàn. Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm chủ động nắm tình hình, hướng dẫn của công đoàn cấp trên tại những địa bàn này.

Thứ hai, về khai báo tai nạn lao động, dự thảo giao gia đình nạn nhân hoặc người phát hiện khai báo với UBND cấp xã đối với tai nạn lao động của người làm việc không theo hợp đồng lao động. Đây là nhóm lao động phổ biến ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thường chưa nắm rõ nghĩa vụ, thời hạn khai báo.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc thông tin, hướng dẫn người dân; đồng thời khẳng định, việc chậm khai báo không làm mất quyền được điều tra, xác nhận tai nạn lao động và hưởng chế độ theo quy định pháp luật.

Thứ ba, về điều tra tai nạn lao động, đại biểu đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của biên bản ghi nhận sự việc do UBND cấp xã lập đối với trường hợp người lao động không có hợp đồng lao động bị thương nặng. Quy định này cần bảo đảm biên bản là căn cứ giải quyết chế độ cho người lao động, đồng thời xác định trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh đối với cấp xã.

Đối với quy định giao Đoàn điều tra tai nạn lao động cấp tỉnh điều tra các vụ tai nạn của người lao động không có hợp đồng lao động trên toàn địa bàn, đại biểu đề nghị đánh giá tính khả thi, nhất là tại các xã vùng sâu, vùng xa sau sắp xếp đơn vị hành chính; nghiên cứu cơ chế phối hợp, huy động lực lượng tại chỗ và thời hạn tiếp cận hiện trường để bảo đảm xử lý kịp thời.

Ngoài ra, với các vụ tai nạn, sự cố trong lĩnh vực đặc thù có sự tham gia của Bộ Nội vụ và cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh, đại biểu đề nghị quy định rõ vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan trong Đoàn điều tra, tạo cơ sở triển khai thống nhất.