Kỳ 3: Dừng vài giây trước khi "chia sẻ"

Ngày 27-8-2026, hình ảnh một văn bản giả mạo quyết định khởi tố vụ án hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội (liên quan đến vụ tai nạn giao thông trên phố Nguyễn Huy Tự) xuất hiện và lan truyền rộng rãi trên một số hội, nhóm mạng xã hội. Ngay sau khi xác minh thông tin, lực lượng chức năng đã nhanh chóng vào cuộc xử lý nghiêm cả trường hợp trực tiếp đăng tải lẫn phía quản trị, kiểm duyệt hội nhóm.

Cụ thể, Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 12,5 triệu đồng đối với ông M.P.L (sinh năm 1971, trú tại phường Phú Diễn, Hà Nội) về hành vi đăng tải văn bản giả mạo trên. Đồng thời, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an thành phố Hà Nội) cũng ra quyết định xử phạt 15 triệu đồng đối với T.H.N (sinh năm 1987, trú tại phường Thanh Xuân, Hà Nội), kiểm duyệt viên của hai nhóm Facebook “GIAO THÔNG VĂN MINH” và “GIAO THÔNG VĂN MINH STUDIO”.

Cơ quan chức năng xác định, dù có thẩm quyền quản lý, điều hành và duyệt bài nhưng T.H.N đã thiếu trách nhiệm, không triển khai các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn cũng như gỡ bỏ kịp thời thông tin vi phạm. Hành vi này bị xử lý theo điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị định số 330/2026/NĐ-CP ngày 19-8-2026 của Chính phủ.

Vụ việc là lời cảnh báo rằng, trên không gian mạng, không chỉ người trực tiếp phát tán tin giả bị trừng phạt, mà đội ngũ quản trị viên, kiểm duyệt viên buông lỏng quản lý hội nhóm cũng phải liên đới chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Theo luật sư Lê Giang Nam, Trưởng Văn phòng Luật An Việt, mạng xã hội không còn là “không gian riêng”, hay nơi có thể “nói bừa cho vui”. Một bài đăng, một lượt chia sẻ hay bình luận có khả năng tiếp cận rất nhiều người trong thời gian ngắn và có thể gây ảnh hưởng tới người khác cũng như đời sống xã hội.

Từ những vụ việc từng tiếp cận, luật sư Nam cho biết những hành vi khá phổ biến là đăng hoặc chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng; dùng hình ảnh người khác để chế giễu, xúc phạm; cắt ghép hình ảnh, video làm sai lệch bản chất sự việc; công khai thông tin cá nhân của người khác hoặc bình luận có nội dung xúc phạm, vu khống. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, những hành vi này có thể dẫn tới trách nhiệm dân sự, xử phạt hành chính hoặc trách nhiệm hình sự.

Một ngộ nhận khác là cho rằng mình không tạo ra thông tin mà “chỉ chia sẻ lại” thì sẽ không phải chịu trách nhiệm. Luật sư Lê Giang Nam phân tích, việc chia sẻ hoặc bình luận cũng có thể làm cho thông tin tiếp tục được phát tán. Tuy nhiên, trách nhiệm pháp lý cụ thể không thể đánh đồng trong mọi trường hợp, mà phải xem xét nội dung thông tin, người chia sẻ có biết thông tin sai hay không, hoàn cảnh đăng tải, mức độ lan truyền, hậu quả thực tế và các yếu tố liên quan khác.

Luật sư cho biết, từ ngày 1-7-2026, Luật An ninh mạng 2025 và Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, tiếp nối là Nghị định 330/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 19-8-2026). Các văn bản này quy định phạt tiền từ 10–20 triệu đồng đối với hành vi tạo lập, phát tán hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật, chưa kiểm chứng trên mạng xã hội làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức, gây hoang mang dư luận hoặc ảnh hưởng kinh tế - xã hội (khi chưa đến mức xử lý hình sự). Do đó, việc đăng tải hoặc chia sẻ các thông tin sai sự thật sẽ bị xử lý nghiêm khắc.

Thách thức càng lớn khi trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh. Tháng 6-2026, tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an cảnh báo về việc các đối tượng sử dụng AI và công nghệ deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm thực hiện hành vi lừa đảo.

Khi “nhìn thấy tận mắt”, “nghe thấy tận tai” cũng chưa chắc đồng nghĩa với sự thật, kỹ năng số không thể chỉ dừng ở việc biết sử dụng nền tảng. Người dùng còn phải biết đánh giá độ tin cậy của thông tin.

ThS. Trần Trọng Đại, giảng viên, Bí thư Đoàn Trường Đại học Luật Hà Nội gọi đó là “năng lực kiểm chứng thông tin”. ThS. Trần Trọng Đại đề xuất ba thao tác: Kiểm tra nguồn để biết ai đưa ra thông tin và đó có phải nguồn chính thức; kiểm tra chéo bằng các nguồn độc lập, nhất là nguồn chính thống; kiểm tra ngữ cảnh bởi hình ảnh có thể là thật nhưng được đặt vào một sự kiện khác, phát ngôn có thể bị cắt khỏi hoàn cảnh ban đầu, video có thể được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI. Sau khi kiểm tra, nếu không chắc thì chưa chia sẻ.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người trẻ phải e ngại tranh luận. “Tôi không muốn sinh viên của mình sợ tranh luận. Ngược lại, tôi mong các bạn trẻ biết tranh luận, biết đặt câu hỏi và dám bày tỏ quan điểm”, ThS. Trần Trọng Đại nói. Nhưng theo ThS. Trần Trọng Đại, cần phân biệt rõ: “Tranh luận khác với xúc phạm; phản biện khác với bịa đặt; thể hiện chính kiến khác với việc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác”.

Ở góc độ thực tiễn pháp lý, luật sư Lê Giang Nam cũng cho rằng, sự phát triển của AI khiến việc xác định một hình ảnh, đoạn ghi âm hay video là thật, hay đã được tạo, chỉnh sửa trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, người sử dụng cần hình thành thói quen không chỉ kiểm chứng nội dung, mà cả nguồn và bối cảnh. Với thông tin liên quan đến danh dự, nhân phẩm, đời tư hoặc tài sản của một cá nhân, mức độ thận trọng càng phải cao hơn.

Đặc biệt, luật sư lưu ý, nếu sau khi chia sẻ mới phát hiện thông tin không chính xác, người dùng không nên nghĩ “xóa bài là xong”, mà cần chủ động gỡ bỏ, cải chính hoặc đính chính khi phù hợp, đồng thời không tiếp tục phát tán nội dung đó.

Nếu pháp luật tạo ra giới hạn bên ngoài thì văn hóa tuân thủ đòi hỏi mỗi người hình thành một “bộ lọc” từ bên trong. Luật sư Lê Giang Nam cho rằng, trước một thông tin chưa rõ thực hư, người dùng nên dừng lại để kiểm chứng: Nguồn thông tin là ai? Có phải nguồn chính thống? Nội dung có bị cắt khỏi ngữ cảnh? Hình ảnh có đúng với sự kiện đang được nói đến? Nếu thông tin sai, việc chia sẻ có thể gây thiệt hại cho ai? Nếu chưa trả lời được những câu hỏi đó, tốt nhất không nên tiếp tục lan truyền.

Cùng cách tiếp cận nhưng từ góc độ giáo dục, ThS. Trần Trọng Đại cho rằng, trước khi chia sẻ thông tin, người trẻ cần đưa ra 5 câu hỏi: Có đúng không? Có cần thiết không? Có ảnh hưởng đến ai không? Có vi phạm pháp luật không? Và nếu nội dung này còn được lưu lại sau 5 năm, tôi có sẵn sàng chịu trách nhiệm về nó không?

Theo ThS. Trần Trọng Đại, câu hỏi cuối đặc biệt đáng suy nghĩ với người trẻ. Một phút nóng giận có thể tạo ra một bài đăng, nhưng dấu vết số có thể tồn tại rất lâu.

“Nếu mỗi người trẻ hình thành được thói quen "dừng lại vài giây trước khi nhấn nút chia sẻ", thì đó đã là một bước rất quan trọng để xây dựng văn hóa tuân thủ pháp lý trên không gian mạng”, ThS. Trần Trọng Đại nói.

Pháp luật tạo hành lang, công nghệ hỗ trợ phát hiện và cảnh báo, cơ quan chức năng xử lý hành vi vi phạm. Nhưng lớp phòng vệ đầu tiên vẫn nằm ở người cầm điện thoại. Văn hóa thượng tôn pháp luật trên không gian mạng vì thế có thể bắt đầu từ một hành động rất nhỏ: dừng lại vài giây trước khi nhấn nút “chia sẻ” để kiểm tra nguồn, nghĩ tới người có thể bị ảnh hưởng và nhớ rằng không gian có thể là “ảo”, nhưng quyền của người khác, hậu quả xã hội và trách nhiệm pháp lý luôn là thật.

Thực hiện: Hoàng Quyết–Hồng Giang–Thanh Hòa–Quốc Doanh
Thiết kế: Hoàng Vũ