Bảo vệ vùng trời Thủ đô trong tình hình mới: Kỳ 2: Quản lý UAV trước những thách thức mới
Xã hội - Ngày đăng : 10:16, 28/09/2026
Trong các năm 2023, 2024, 2025 và đến hết tháng 7-2026, các lực lượng đã phát hiện 4.296 lượt vi phạm liên quan đến phương tiện bay trên địa bàn Hà Nội. Khi UAV ngày càng nhỏ gọn, dễ tiếp cận, tính năng đa dạng và khả năng tự động hóa cao, bài toán quản lý cũng mở rộng từ kiểm soát hoạt động trên không sang nhận diện nguồn gốc, chủ sở hữu và người trực tiếp sử dụng.
Sự phổ biến của UAV, flycam mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng kéo theo những vấn đề mới trong quá trình quản lý.
Theo Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, trong các năm 2023, 2024, 2025 và đến hết tháng 7-2026, các lực lượng đã phát hiện 4.296 lượt vi phạm liên quan tới phương tiện bay. Trong số này, 1.485 lượt được xác định rõ kiểu loại phương tiện bay không người lái hoạt động trái phép, chiếm 34,57%. Các lực lượng đã chế áp, tạm giữ và bàn giao Công an thành phố Hà Nội xử lý 84 phương tiện vi phạm.
Dù chưa phát hiện trường hợp nào gây uy hiếp về an ninh, quốc phòng, số lượng vi phạm cho thấy nguy cơ mất an toàn trong quản lý vùng trời không thể xem nhẹ. Qua thực tiễn kiểm tra, các hành vi vi phạm xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Có trường hợp đưa phương tiện lên không trung khi chưa được cấp phép; có trường hợp đã có giấy phép nhưng hoạt động sai địa điểm, thời gian, tham số hoặc nội dung hiệp đồng.
Một số phương tiện tự ý xâm nhập khu vực cấm bay, hạn chế bay, khu vực cảng hàng không, sân bay, trụ sở cơ quan nhà nước, đại sứ quán hoặc những công trình quốc phòng, an ninh. Cũng có hoạt động dù đã được cấp phép nhưng không thực hiện đầy đủ việc hiệp đồng, thông báo với cơ quan quân sự địa phương theo quy định.
Điều đáng quan tâm là vi phạm không chỉ xuất hiện tại những thời điểm bình thường. Khi thành phố tổ chức sự kiện chính trị, văn hóa, kinh tế, xã hội lớn, số người tập trung đông, nhu cầu ghi hình và sử dụng các thiết bị công nghệ tăng lên, hoạt động bay trái quy định cũng có xu hướng xuất hiện nhiều hơn.
Không ít trường hợp bắt nguồn từ việc người sử dụng chưa hiểu đầy đủ các giới hạn đối với hoạt động bay, coi UAV, flycam đơn giản như một phương tiện ghi hình cá nhân. Thực tế này cho thấy, cùng một thiết bị nhưng nếu được sử dụng đúng quy định có thể phục vụ nhiều nhu cầu chính đáng; ngược lại, chỉ một hành động tùy tiện cũng có thể tạo ra nguy cơ đối với an toàn vùng trời.
Theo Thượng tá Nguyễn Đức Quyết, Trưởng phòng Phòng không, Bộ Tham mưu, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, một trong những hạn chế cần tiếp tục khắc phục là nhận thức chưa đồng đều của người sử dụng. Công tác tuyên truyền tại một số nơi chưa thường xuyên, hình thức còn chung chung, trong khi tốc độ phổ biến của thiết bị lại rất nhanh. Với một bộ phận người dân, flycam, drone vẫn được nhìn nhận chủ yếu như sản phẩm công nghệ phục vụ quay phim, chụp ảnh hoặc vui chơi.
Thực tế quản lý cho thấy tình trạng này không tập trung ở một nhóm tuổi, hay nghề nghiệp cụ thể. Cán bộ, công chức, người cao tuổi, thanh thiếu niên hoặc trẻ em đều có thể chưa hiểu đầy đủ các yêu cầu đối với hoạt động bay. Tài liệu phỏng vấn thậm chí đề cập đến hiện tượng “bay chui, bay trộm” xuất phát từ nhận thức đơn giản về việc xin phép và tuân thủ quy định.
Bên cạnh yếu tố con người, thị trường thiết bị phát triển nhanh cũng tạo thêm áp lực cho cơ quan quản lý. UAV, drone, flycam được mua bán qua nhiều kênh khác nhau, trong đó có mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Điều này giúp người dân dễ dàng tiếp cận công nghệ nhưng đồng thời khiến việc theo dõi nguồn gốc, chủ sở hữu và quá trình lưu thông phương tiện trở nên phức tạp hơn.
Một số phương tiện bị phát hiện vi phạm nhưng không xác định rõ nguồn gốc, gây khó khăn cho quá trình truy xuất người sở hữu, mục đích sử dụng cũng như lịch sử hoạt động.
Công nghệ còn liên tục thay đổi về tính năng. Phương tiện ngày càng nhỏ, tốc độ cao hơn, thời gian hoạt động dài hơn, khả năng lập trình và tự động hóa ngày càng lớn. Với những thiết bị có kích thước nhỏ, việc phát hiện bằng mắt thường có thể khó khăn, trong khi phương thức hoạt động cũng ngày càng đa dạng.
Đặc thù đô thị Hà Nội tạo thêm những yếu tố phức tạp. Mật độ nhà cao tầng, công trình xây dựng lớn có thể ảnh hưởng tới tầm quan sát, khả năng trinh sát và cơ động xử lý. Quy hoạch không gian tầm thấp lại là một lĩnh vực mới, cần tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện phù hợp với tốc độ phát triển của đô thị và công nghệ.
Từ những yếu tố đó, có thể thấy, quản lý UAV không thể chỉ bắt đầu khi một thiết bị đã xuất hiện trên bầu trời. Nếu không quản lý từ nguồn gốc và chủ sở hữu, việc xử lý ở giai đoạn phương tiện đã cất cánh sẽ luôn đặt lực lượng chức năng vào thế phải phản ứng.
Một trong những yêu cầu được Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội đặt ra là từng bước hình thành chuỗi quản lý xuyên suốt đối với phương tiện bay. Chuỗi đó bắt đầu từ nhập khẩu, phân phối, đăng ký, xác định chủ sở hữu đến người trực tiếp khai thác, sử dụng; tiếp tục được nối với quy trình cấp phép, hiệp đồng và tổ chức hoạt động bay.
Việc từng bước định danh phương tiện có ý nghĩa quan trọng bởi khi xác định được thiết bị thuộc về ai, do ai khai thác, cơ quan quản lý có thể chủ động hơn trong việc kiểm soát và xử lý vi phạm.
Cùng với quản lý phương tiện, hệ thống pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện để theo kịp sự phát triển của công nghệ. Ứng dụng các giải pháp kỹ thuật mới trong nhận diện, theo dõi mục tiêu, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng lực lượng cũng được xem là những nội dung cần tiếp tục thực hiện.
Tuy nhiên, quản lý chặt không đồng nghĩa với hạn chế sử dụng công nghệ. Theo đánh giá của Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân đã nâng cao ý thức, chủ động thực hiện đăng ký, cấp phép, thông báo, dự báo, hiệp đồng khi tổ chức hoạt động bay phục vụ sản xuất, kinh doanh, truyền thông, khảo sát, nghiên cứu, thể thao, giải trí và du lịch.
Mục tiêu cuối cùng là tạo ra cơ chế quản lý đủ chặt để các hoạt động trái phép được nhận diện, ngăn chặn kịp thời nhưng không cản trở những ứng dụng hợp pháp của UAV. Đây cũng là bài toán cân bằng giữa phát triển và quản lý. Công nghệ mới sẽ tiếp tục xuất hiện, số lượng thiết bị có thể tiếp tục gia tăng; cơ quan quản lý không thể chỉ dựa vào những phương thức cũ, mà phải đồng thời đổi mới cách tổ chức và ứng dụng công nghệ.
Quan trọng hơn, hệ thống quản lý muốn phát huy hiệu quả không thể chỉ tập trung ở một cấp. Những hành vi vi phạm thường xuất hiện tại địa bàn cụ thể, nơi lực lượng cơ sở và người dân là những người có khả năng phát hiện sớm nhất. Chính vì vậy, từ vai trò điều phối của Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, nhiệm vụ bảo đảm an toàn vùng trời cần được triển khai thành mạng lưới liên thông tới xã, phường, khu dân cư, tạo khả năng phòng ngừa ngay từ cơ sở.
