Bài 4: Lan tỏa văn hóa từ từng “tế bào xã hội”
Không chỉ là câu chuyện của từng mái ấm, việc giữ gìn nếp nhà trong đời sống hiện đại đang được vun đắp từ những hành động cụ thể, bền bỉ của mỗi gia đình Hà Nội. Mỗi gia đình trở thành một “tế bào khỏe mạnh” không chỉ tạo dựng tổ ấm bền vững, mà còn góp phần hình thành môi trường văn hóa nhân văn - nơi mỗi người dân thực sự là chủ thể gìn giữ và góp phần phát huy bản sắc Thủ đô.
Không chỉ là câu chuyện của từng mái ấm, việc giữ gìn nếp nhà trong đời sống hiện đại đang được vun đắp từ những hành động cụ thể, bền bỉ của mỗi gia đình Hà Nội. Mỗi gia đình trở thành một “tế bào khỏe mạnh” không chỉ tạo dựng tổ ấm bền vững, mà còn góp phần hình thành môi trường văn hóa nhân văn, nơi mỗi người dân thực sự là chủ thể gìn giữ và góp phần phát huy bản sắc Thủ đô.
PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, xây dựng gia đình văn minh, hạnh phúc, trí tuệ và có trách nhiệm không chỉ là việc riêng của mỗi nhà, mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội và của mọi thế hệ.
Với gia đình cụ Trần Thị Thuận (phường Phú Diễn, Hà Nội), bí quyết để duy trì sự gắn kết đó chính là, dù con cháu mỗi người một công việc, một lịch sinh hoạt khác nhau, nhưng vào những dịp quan trọng như lễ, Tết, ngày giỗ hay các sự kiện của gia đình, tất cả đều cố gắng thu xếp trở về quây quần bên ông bà, thắp nhang tưởng nhớ tổ tiên.
Theo cụ, điều quan trọng là mỗi người cần giữ được chữ “lễ”. Chữ “lễ” bao trùm cả đời sống cá nhân và xã hội, những điều cần thiết cho chúng ta thành người tử tế, có ích cho đời. “Tôi nhắc đi nhắc lại với con cháu rằng, ngay cả khi ở một mình, con người cũng phải biết giữ lễ. Bởi phải biết trọng danh dự bản thân thì mới trọng danh dự của người khác”, cụ Thuận chia sẻ.
Trong ngôi nhà cụ còn lưu giữ cẩn thận nhiều tấm bằng khen, giấy khen đã ngả màu thời gian từ những năm 1960. Đó không chỉ là những kỷ vật của cha ông, mà còn minh chứng cho truyền thống hiếu học, lao động và cống hiến của gia đình. Với cụ Thuận, việc lưu giữ những kỷ vật ấy cũng là một cách giáo dục con cháu về gia đình, nhắc nhở các thế hệ trẻ sống có trách nhiệm, biết trân trọng những giá trị mà ông cha đã dày công vun đắp.
Đối với gia đình ông Nguyễn Hữu Sơn (Xuân Canh, Đông Anh, Hà Nội), “tứ đại đồng đường”, đa thế hệ quây quần dưới một mái nhà không thể tránh khỏi những ranh giới về tuổi tác và sự khác biệt trong lối sống, tư duy. Ông Sơn chia sẻ, bí quyết cốt lõi để duy trì sự hòa thuận, hạnh phúc chính là sự đồng cảm, thấu hiểu và chia sẻ, đặc biệt là biết lắng nghe ý kiến của nhau. Ông lấy ví dụ, đơn giản từ việc xem tivi hay thói quen dọn dẹp, giặt giũ: Người già thích văn nghệ truyền thống, người trẻ lại chuộng chương trình hiện đại; hay các cụ vẫn giữ thói quen làm việc chân tay theo nếp cũ thay vì sử dụng máy móc, công nghệ. Những lúc như vậy, gia đình ông chọn cách trò chuyện, giải thích rõ ràng, cặn kẽ.
Kể chuyện nhà, ông Vũ Đức Ngọc Luyện (Tổ dân phố Lý Thái Tổ 3, phường Hoàn Kiếm) chia sẻ: “Thực ra, trong cuộc sống không tránh khỏi những mâu thuẫn hay xung đột nhỏ. Tôi lấy ví dụ như bất đồng trong chăm sóc con trẻ. Ông bà thương cháu, bố mẹ yêu con, đều xuất phát từ sự quan tâm, yêu thương nhưng do khác thế hệ, cách nhìn nhận và phương pháp chăm sóc của chúng tôi với các con (bố mẹ của các cháu) có những điểm chưa phù hợp. Những lúc bất đồng như thế, chúng tôi ngồi lại với nhau để “giải quyết” rất dễ dàng. Chúng tôi phân tích dựa trên yếu tố khoa học và thói quen, hay truyền thống để “san lấp” khoảng cách. Cuối cùng, chúng tôi thống nhất cách giáo dục và dinh dưỡng cho trẻ nhỏ theo đúng các tiêu chuẩn của Bộ Y tế và quy chuẩn giáo dục để các cháu phát triển tốt nhất theo lứa tuổi”.
Đặc biệt, với các gia đình, bữa cơm luôn là một “nghi thức” rất đỗi quan trọng và có ý nghĩa với việc duy trì sự gắn kết giữa các thành viên trong tổ ấm. Những bữa cơm sum họp trở thành sợi dây kết nối các thế hệ, là khoảng thời gian hỏi han sức khỏe, chia sẻ niềm vui, khó khăn và cùng nhau bàn bạc, tháo gỡ. Theo cụ Thuận, đây là lúc các thành viên được gặp gỡ sau cả ngày bận rộn.
“Con cháu bây giờ học nhiều điều từ trường lớp và xã hội, nhưng những bài học về sự lễ phép, lòng hiếu thảo, cách cư xử với người thân hay tinh thần trách nhiệm với gia đình vẫn cần được vun đắp từ chính mái nhà của mình. Những điều ấy không phải nói một lần là thành, mà được truyền dạy từng ngày qua cách ông bà, cha mẹ sống và ứng xử, từ ngay từng bữa ăn hay cuộc trò chuyện phiếm”, cụ Thuận chia sẻ.
Tham gia công tác thôn, tổ dân phố, cả ông Nguyễn Hữu Sơn và ông Vũ Đức Ngọc Luyện luôn ý thức được rằng: Muốn nhân dân tin tưởng, tín nhiệm và làm theo thì bản thân và gia đình mình phải thực sự gương mẫu trước. Cùng “xắn tay” với cấp ủy, chính quyền triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW và Nghị quyết số 02- NQ/TW, là trưởng thôn, ông Sơn đã chủ trì phối hợp ban công tác Mặt trận, chi hội Phụ nữ, chi hội Người cao tuổi và các tổ trưởng tổ nhân dân tổ chức các cuộc họp trực tiếp để thảo luận, phổ biến sâu rộng nội dung các nghị quyết đến từng hội viên, đoàn viên, tạo phong trào sôi nổi tại xã, phường mình đang sinh sống.
Từ câu chuyện của các gia đình trên, có thể thấy, mỗi gia đình tốt như một bông hoa tốt, góp thêm cho cả vườn hoa thanh lịch, văn minh của Thủ đô. Gia đình không chỉ là nơi lưu giữ truyền thống, mà còn là nơi “sáng tạo lại” văn hóa trong bối cảnh mới. Do đó, cộng đồng dân cư, tổ dân phố, hội phụ nữ, các đoàn thể và chính quyền cơ sở có vai trò rất lớn trong việc hỗ trợ, đồng hành với các gia đình giữ gìn văn hóa ứng xử, xây dựng môi trường sống nhân văn, đặc biệt là đưa Nghị quyết vào cuộc sống, để chủ trương, chính sách “ăn sâu, bám rễ” vào cơ sở.
Xác định muốn xây dựng đời sống văn hóa thì phải bắt đầu từ mỗi gia đình, bà Trương Thị Phương Loan, Chi hội trưởng Hội Phụ nữ thôn Xuân Canh (xã Đông Anh) cho biết: “Triển khai các Nghị quyết số 80-NQ/TW và Nghị quyết số 02-NQ/TW, Chi hội tích cực lồng ghép nội dung xây dựng gia đình hạnh phúc, giữ gìn nếp sống văn hóa vào các buổi sinh hoạt hội hằng tháng để tuyên truyền, nhắc nhở hội viên. Chúng tôi vận động chị em thực hiện tốt cuộc vận động xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch”, giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; quan tâm chăm lo, giáo dục con cháu, xây dựng gia đình hòa thuận, không có bạo lực gia đình. Bên cạnh đó, chúng tôi luôn nhắc nhớ hội viên gìn giữ những giá trị truyền thống của quê hương, dạy con cháu lễ phép với ông bà, cha mẹ, giữ gìn tình làng nghĩa xóm, tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ của thôn. Với chúng tôi, những việc làm tưởng như giản dị đó chính là cách thiết thực nhất để giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng gia đình hạnh phúc từ gốc”.
Chi hội Phụ nữ thôn Xuân Canh cũng thường xuyên lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng ứng xử trong gia đình vào các buổi sinh hoạt Hội; kịp thời biểu dương những gia đình tiêu biểu, những tấm gương phụ nữ đảm đang, nuôi dạy con tốt, chăm lo xây dựng gia đình hạnh phúc. Khi gia đình thực sự là nơi yêu thương và sẻ chia thì những giá trị văn hóa tốt đẹp sẽ được lan tỏa một cách tự nhiên và bền vững nhất.
Theo bà Lê Hoàng Thủy Vân – Chủ tịch Hội Phụ nữ phường Hoàn Kiếm, thời gian qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phường tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện các chuẩn mực văn hóa ứng xử trong gia đình và cộng đồng; xây dựng gia đình văn hóa, tổ dân phố văn hóa; thực hiện tốt Quy tắc ứng xử nơi công cộng và nếp sống văn minh đô thị. Trong quá trình đó, Hội Phụ nữ phường đã phát huy tốt vai trò là cầu nối giữa chính quyền với các gia đình thông qua nhiều mô hình thiết thực như: Xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch”, “5 có, 3 sạch”, câu lạc bộ gia đình hạnh phúc, câu lạc bộ phòng, chống bạo lực gia đình, các buổi sinh hoạt chuyên đề về kỹ năng làm cha mẹ, ứng xử giữa các thế hệ trong gia đình và giáo dục đạo đức, lối sống cho con em.
Đặc biệt, Hoàn Kiếm là địa bàn giàu bản sắc văn hóa và di sản, phường luôn khuyến khích sự tham gia của cộng đồng dân cư, các nghệ nhân, dòng họ, gia đình trong việc gìn giữ và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Thông qua các mô hình và hoạt động cụ thể đó, phường Hoàn Kiếm tiếp tục xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy sức mạnh cộng đồng, gìn giữ bản sắc Thăng Long - Hà Nội và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của người Hà Nội thanh lịch, văn minh, trách nhiệm, nghĩa tình trong giai đoạn phát triển mới, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW và Nghị quyết số 02-NQ/TW.
