Xuất khẩu rau quả tăng: Cơ hội lớn đi cùng sức ép chuẩn hóa

Trong bối cảnh nhiều loại trái cây chủ lực bước vào vụ thu hoạch, triển vọng xuất khẩu tiếp tục được mở rộng nhờ các thị trường lớn gia tăng nhu cầu. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và kiểm dịch thực vật, buộc ngành rau quả phải đẩy nhanh quá trình chuẩn hóa để giữ vững đà tăng trưởng.

Động lực mới từ thị trường và các nghị định thư xuất khẩu

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thời điểm này đang là mùa thu hoạch chính của nhiều loại trái cây chủ lực như sầu riêng, vải thiều, xoài và dừa. Nguồn cung dồi dào từ các vùng nguyên liệu trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy quan trọng cho xuất khẩu rau quả trong quý II và quý III năm 2026.

Ước tính trong tháng 5-2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 614,8 triệu USD, tăng 15,1% so với tháng trước. Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 2,98 tỷ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng ấn tượng trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu vẫn đối mặt với nhiều biến động. Đáng chú ý, cơ cấu xuất khẩu đang có sự chuyển dịch theo hướng tích cực khi tỷ trọng sản phẩm chế biến ngày càng tăng.

Trong nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, sầu riêng tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu”. Nhờ lợi thế thu hoạch nghịch vụ, cùng với việc Trung Quốc phê duyệt thêm nhiều mã số vùng trồng và triển khai Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng đông lạnh, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này trong 4 tháng đầu năm đạt 293,13 triệu USD, tăng 59,7% so với cùng kỳ năm ngoái.

Bên cạnh đó, nhóm hạt và hạt dẻ ghi nhận sự tăng trưởng đột biến. Riêng xuất khẩu hạt dẻ cười đạt 224,63 triệu USD, tăng hơn 204% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, dừa và các sản phẩm chế biến từ dừa đạt 198,38 triệu USD, tăng gần 15%, tiếp tục nằm trong nhóm sản phẩm có tốc độ tăng trưởng ổn định.

Các loại trái cây như thanh long, mít, chanh leo cũng đang hưởng lợi từ nhu cầu tiêu dùng ổn định tại các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Một điểm sáng đáng chú ý của ngành rau quả trong năm nay là việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam cùng Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) ký kết Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi tươi và chanh tươi xuất khẩu sang Trung Quốc.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Quốc Mạnh, kết quả này là thành quả của quá trình đàm phán kỹ thuật kéo dài từ năm 2019 giữa cơ quan chuyên môn hai nước. Việc ký kết không chỉ mở thêm cơ hội cho nông sản Việt Nam tiếp cận thị trường tỷ dân mà còn khẳng định xu hướng xuất khẩu chính ngạch, minh bạch và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Cùng với đó, lô bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam đã được xuất khẩu bằng đường hàng không sang Australia trong tháng 4-2026. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, thể hiện khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và kiểm dịch ngày càng cao của ngành rau quả Việt Nam.

Mở rộng mã số vùng trồng, tránh đứt gãy xuất khẩu

Trong bối cảnh yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đang trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng xuất khẩu của nông sản Việt Nam. Theo các chuyên gia, chỉ một sai phạm nhỏ liên quan đến mã số vùng trồng cũng có thể khiến cả vùng nguyên liệu hoặc một ngành hàng bị tạm dừng xuất khẩu. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp về các quy định mới được xem là nhiệm vụ cấp bách.

Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên cho rằng, các địa phương tuyên truyền để nông dân, doanh nghiệp nắm bắt được yêu cầu mới như thế nào, rồi hướng dẫn cho họ cách thực hiện. Để làm sao như đăng ký lại mã số, hay các thủ tục cho nhanh, để nông dân, doanh nghiệp có thể xuất khẩu ngay, hàng hóa không bị ách tắc.

Tại các địa phương có diện tích cây ăn quả lớn, công tác rà soát và mở rộng mã số vùng trồng đang được triển khai khẩn trương. Ông Lâm Văn Lĩnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Vĩnh Long cho biết, trong thời gian tới, tỉnh tăng cường mở rộng mã số vùng trồng để đáp ứng đủ sản lượng về xuất khẩu, đáp ứng cho nhu cầu của doanh nghiệp.

Còn theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương, Hà Nội sẽ mở rộng các mô hình trồng cây ăn quả theo quy trình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đạt tiêu chuẩn chất lượng như VietGAP, GlobalGAP, theo hướng hữu cơ; gắn sản xuất với bao tiêu sản phẩm. Cùng với đó, đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng vùng trồng cây ăn quả, áp dụng cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ cao, tổ chức sản xuất quy mô lớn. Hà Nội phấn đấu từ nay đến năm 2030 có 50-70% diện tích cây ăn quả được chứng nhận chất lượng…

Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang chỉ đạo các địa phương đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đủ điều kiện để gửi phía Trung Quốc phê duyệt. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhận định: Bộ tiếp tục hỗ trợ, tập huấn cho các địa phương để làm ngay và cấp ngay, có ngay ít nhất là đủ mã số vùng trồng để gửi ngay cho Tổng cục Hải quan Trung Quốc, để làm việc với Tổng cục Hải quan để họ phê duyệt ngay, chúng ta mới có căn cứ để tổ chức các lô hàng để xuất khẩu đi trong thời gian ngắn nhất.

Với đà tăng trưởng gần 30% trong những tháng đầu năm cho thấy ngành rau quả Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để bứt phá. Tuy nhiên, khi các thị trường nhập khẩu chuyển mạnh từ kiểm soát tại cửa khẩu sang kiểm soát ngay từ đồng ruộng, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của nông sản Việt. Việc chủ động chuẩn hóa sản xuất, mở rộng mã số vùng trồng và nâng cao ý thức tuân thủ trong toàn chuỗi giá trị không chỉ giúp duy trì thị phần tại Trung Quốc mà còn tạo nền tảng để rau quả Việt Nam chinh phục những thị trường khó tính hơn trong tương lai.