Phương án điều chỉnh địa giới Hà Nội - Phú Thọ: Tầm nhìn từ không gian phát triển phía Tây

Việc điều chỉnh nhằm thống nhất quản lý rừng đặc dụng, nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, dân cư, hạ tầng. Phương án cũng hướng tới đồng bộ quy hoạch, tăng cường kết nối không gian phát triển phía Tây Thủ đô, hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế - xã hội.

Hoàn thiện không gian phát triển phía Tây

Theo dự thảo Đề án do UBND thành phố Hà Nội chủ trì xây dựng, phối hợp với UBND tỉnh Phú Thọ, phạm vi điều chỉnh địa giới hành chính tập trung tại khu vực Vườn quốc gia Ba Vì và vùng đệm. Tổng diện tích đề xuất điều chỉnh là 4.006,38ha, trong đó có 2.529,38ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 1.477ha vùng đệm.

Phần diện tích thuộc Vườn quốc gia Ba Vì gồm: 1.507,15ha trên địa giới xã Thịnh Minh, 261,32ha trên địa giới xã Lương Sơn và 760,91ha trên địa giới phường Kỳ Sơn. Phần diện tích vùng đệm gồm 664ha tại xã Thịnh Minh, 481ha tại xã Lương Sơn và 332ha tại phường Kỳ Sơn, tỉnh Phú Thọ.

Phương án được nghiên cứu trên cơ sở chủ trương chuyển giao Vườn quốc gia Ba Vì về thành phố Hà Nội quản lý, theo Nghị quyết số 115/NQ-CP ngày 29-4-2026 của Chính phủ và Quyết định số 1040/QĐ-TTg ngày 11-6-2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Trên cơ sở đó, Hà Nội và Phú Thọ phối hợp nghiên cứu điều chỉnh phần diện tích Vườn quốc gia hiện nằm trên địa giới tỉnh Phú Thọ về Hà Nội, đồng thời xem xét điều chỉnh một phần khu vực liền kề để tổ chức không gian vùng đệm và hệ thống hạ tầng bảo vệ rừng.

Theo dự thảo Đề án, việc điều chỉnh địa giới xuất phát từ yêu cầu thống nhất quản lý nhà nước theo lãnh thổ đối với hệ sinh thái rừng đặc dụng.

Hiện nay, dù Vườn quốc gia Ba Vì đã được chuyển giao cho UBND thành phố Hà Nội quản lý, 2.529,38ha diện tích thuộc tỉnh Phú Thọ vẫn nằm ngoài địa giới hành chính Thủ đô. Vì vậy, công tác quản lý đất đai, dân cư, hạ tầng, đầu tư và các hoạt động kinh tế - xã hội liên quan vẫn cần sự phối hợp giữa hai địa phương.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phối hợp thường xuyên trong xử lý các vấn đề phát sinh như cháy rừng, vi phạm đất đai, xây dựng, môi trường và đầu tư hạ tầng phục vụ bảo vệ rừng. Việc thống nhất địa giới được kỳ vọng giảm tầng nấc phối hợp liên tỉnh, rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Đối với phần vùng đệm, dự thảo xác định đây không chỉ là không gian chuyển tiếp sinh thái mà còn bao gồm đường giao thông, khu dân cư, đất sản xuất, nguồn nước, công trình phòng cháy, chữa cháy rừng và các hoạt động kinh tế có khả năng tác động trực tiếp tới khu rừng đặc dụng. Do đó, phạm vi điều chỉnh được nghiên cứu gắn với yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận, tuần tra, cứu hộ, cứu nạn và kiểm soát các tác động từ bên ngoài.

Về định hướng phát triển, khu vực Ba Vì - Yên Xuân có vị trí tại cửa ngõ phía Tây - Tây Bắc Thủ đô, gắn với không gian sinh thái núi Ba Vì, Vườn quốc gia Ba Vì, khu vực Hòa Lạc và các trục giao thông liên vùng. Đây cũng là khu vực tiếp giáp giữa cực Tây Bắc Sơn Tây - Ba Vì, định hướng phát triển đô thị văn hóa, lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng gắn với quốc phòng, an ninh, và cực Tây Hòa Lạc, định hướng phát triển đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13-5-2026, không gian phát triển Hà Nội được tổ chức theo 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Khu vực Ba Vì - Yên Xuân có quan hệ trực tiếp với các trung tâm Sơn Tây, Hòa Lạc, Xuân Mai và các trục Đại lộ Thăng Long - Ba Vì, quốc lộ 6.

Trong bối cảnh đô thị hóa có xu hướng lan tỏa lên vùng đồi núi, việc xác lập ranh giới quản lý thống nhất giữa không gian bảo tồn và không gian phát triển được xác định là yêu cầu quan trọng.

Phương án điều chỉnh, nếu được cấp có thẩm quyền quyết định, sẽ tạo cơ sở để tổ chức không gian vùng đệm, kết nối khu vực Ba Vì - Yên Xuân với Hòa Lạc và các trục giao thông liên vùng, đồng thời kiểm soát tác động của phát triển kinh tế - xã hội đối với rừng, cảnh quan và đa dạng sinh học.

Dự thảo cũng nêu việc điều chỉnh phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Trong đó xác định rừng đặc dụng Ba Vì là khung sinh thái nền tảng cho cấu trúc đô thị Thủ đô.

Khi toàn bộ Vườn quốc gia nằm trong địa giới Hà Nội, công tác quy hoạch, quản lý và bảo vệ hệ sinh thái có điều kiện được tổ chức thống nhất, ổn định lâu dài.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 quy định các cơ chế phân quyền, quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng, cùng một số cơ chế huy động nguồn lực cho bảo tồn và phát triển kinh tế xanh trong phạm vi địa giới thành phố.

Việc điều chỉnh được kỳ vọng tạo điều kiện áp dụng thống nhất các cơ chế, chính sách này đối với toàn bộ Vườn quốc gia Ba Vì, gắn bảo tồn với phát triển du lịch sinh thái, văn hóa, tâm linh theo quy hoạch và quy định pháp luật.

Bảo đảm quyền lợi người dân và doanh nghiệp

Cùng với mục tiêu thống nhất quản lý rừng và tổ chức không gian phát triển, dự thảo Đề án đặt ra yêu cầu rà soát kỹ hiện trạng dân cư, đất đai, tài sản, dự án, quy hoạch, giao thông, nguồn thu và dữ liệu hành chính trước khi hoàn thiện phương án.

Theo hồ sơ, xã Thịnh Minh có diện tích tự nhiên khoảng 8.874ha, dân số khoảng 20.714 người. Phạm vi dự kiến điều chỉnh tại địa bàn này gồm 1.507,15ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 664ha vùng đệm. Trên địa bàn xã Thịnh Minh có các dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và nhiều dự án đang nghiên cứu trong lĩnh vực du lịch, nhà ở, nghỉ dưỡng, hạ tầng xử lý chất thải và vật liệu xây dựng.

Đối với xã Lương Sơn, diện tích tự nhiên khoảng 12.260ha, dân số khoảng 58.648 người. Phương án đề xuất điều chỉnh 261,32ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 481ha vùng đệm. Theo kết quả rà soát bước đầu được nêu trong dự thảo, phạm vi điều chỉnh tại địa bàn xã chưa ghi nhận dân cư sinh sống và dự án đã đầu tư.

Tại phường Kỳ Sơn, diện tích tự nhiên khoảng 11.483ha, dân số khoảng 21.897 người, phạm vi đề xuất gồm 760,91ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 332ha vùng đệm. Tài liệu hiện có cho thấy phần vùng đệm liên quan tới các tổ 8, 9 và 10, chưa ghi nhận nhân khẩu đang sinh sống trong phạm vi này.

Dự thảo cũng yêu cầu xây dựng phương án chuyển tiếp đồng bộ đối với dân cư, đất đai, tài sản công, trường học, cơ sở y tế, dịch vụ công và các dự án đã hoặc đang nghiên cứu. Nguyên tắc đặt ra là kế thừa các quyền và nghĩa vụ hợp pháp đã hình thành, không làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh, giải quyết thủ tục hành chính và đời sống người dân.

Về tổ chức thực hiện, hai địa phương cần rà soát, xác nhận đầy đủ dữ liệu về đường ranh, dân cư, sử dụng đất, quy hoạch, dự án, giao thông và nguồn thu.

Các cơ sở dữ liệu về cư trú, đất đai, hộ tịch, thuế, bảo hiểm, giáo dục và y tế phải được chuyển giao đồng bộ, bảo đảm người dân không phải khai báo lại thông tin đã có, không mất lịch sử giao dịch và tiếp tục sử dụng dịch vụ công trực tuyến trong quá trình chuyển đổi.

Đối với Hà Nội, dự thảo đánh giá thành phố có năng lực tài chính, hạ tầng, dịch vụ và quản trị để tiếp nhận địa bàn.

Song, Hà Nội cần tính toán bổ sung nhân lực chuyên môn, phương tiện kiểm tra, thiết bị phòng cháy, chữa cháy, năng lực quản lý đất đai và lâm nghiệp, hạ tầng giao thông và điều kiện cung cấp dịch vụ công cho các địa bàn liên quan. Dự thảo đề xuất xây dựng kế hoạch ngân sách riêng cho giai đoạn chuyển tiếp và danh mục đầu tư ưu tiên trong 3-5 năm đầu sau điều chỉnh.

Về nguyên tắc, việc lấy ý kiến nhân dân phải được tổ chức công khai, dân chủ, khách quan, bảo đảm quyền được thông tin, tham gia ý kiến, phản ánh và đề xuất theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và Nghị định số 321/2025/NĐ-CP.

Ý kiến của người dân và các đối tượng chịu tác động là cơ sở quan trọng để tiếp tục rà soát, hoàn thiện phương án, nhất là tại những khu vực có dân cư, đất sản xuất, dự án và quan hệ sinh kế đan xen.

Theo Tờ trình số 10336/TTr-BNV ngày 17-9-2026, Bộ Nội vụ đã trình Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ về chủ trương điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ, kèm dự thảo Đề án. Phương án đang được nghiên cứu, lấy ý kiến và phải thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền quy định.

Hiệu quả của việc điều chỉnh, theo định hướng trong dự thảo, không chỉ được đánh giá bằng diện tích địa giới được chuyển giao mà quan trọng hơn là khả năng nâng cao chất lượng quản lý, bảo vệ rừng, giảm đầu mối phối hợp, bảo đảm dịch vụ công liên tục và giữ vững quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

Đồng thời, quá trình này phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Hà Nội và Phú Thọ, tạo điều kiện phát triển bền vững khu vực Ba Vì - Yên Xuân và tăng cường liên kết Vùng Thủ đô.