Phúc lợi động vật - mắt xích mới của chuỗi chăn nuôi

Khi các thị trường và chuỗi bán lẻ ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn sản xuất có trách nhiệm, việc hoàn thiện chính sách, tiêu chuẩn và cơ chế thực thi không chỉ bảo đảm đối xử nhân đạo với vật nuôi, mà còn mở đường nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm chăn nuôi Việt Nam.

Từ chuồng nuôi đến thị trường

Mới đây tại Hội thảo “Phúc lợi động vật - Đề xuất thể chế, chính sách và thực thi” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam tổ chức, vấn đề được đặt ra không chỉ là đối xử nhân đạo với vật nuôi mà rộng hơn là làm thế nào để phúc lợi động vật trở thành một phần của quy trình chăn nuôi hiện đại.

Theo Tiến sĩ Hạ Thúy Hạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam (VFAEA), ngành chăn nuôi gia cầm đang tiếp tục tăng trưởng. Năm 2025, tổng đàn gia cầm cả nước đạt gần 585 triệu con, sản lượng thịt khoảng 2,6 triệu tấn và hơn 21 tỷ quả trứng.

Dự báo các chỉ tiêu này tiếp tục tăng trong năm 2026, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kiểm soát sức khỏe, điều kiện sống và phúc lợi vật nuôi.

Đáng chú ý, khoảng 56-58% sản lượng gia cầm hiện được chăn nuôi theo mô hình trang trại, công nghiệp. Đây là điều kiện thuận lợi để áp dụng các tiêu chuẩn về chuồng trại, mật độ nuôi, dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và quản lý đàn.

Tuy nhiên, chính sách hiện hành vẫn còn khoảng trống. Luật Thú y năm 2015 và Luật Chăn nuôi năm 2018 đã có những quy định liên quan đến đối xử nhân đạo trong chăn nuôi, vận chuyển và giết mổ, song các yêu cầu cụ thể đối với từng nhóm vật nuôi chưa được quy định đầy đủ.

Theo các chuyên gia, những vấn đề như mật độ nuôi, điều kiện chuồng trại, thời gian vận chuyển, phương pháp gây ngất trước giết mổ hay quy trình xử lý vật nuôi bị thương cần được hướng dẫn cụ thể hơn theo từng loài.

Nếu thiếu các tiêu chí kỹ thuật rõ ràng, việc thực hiện tại cơ sở sản xuất, nhất là các cơ sở nhỏ lẻ, khó đồng đều. Phúc lợi động vật vì thế không thể chỉ dừng ở những quy định chung. Điều quan trọng là phải chuyển hóa thành những yêu cầu cụ thể mà người chăn nuôi có thể áp dụng, cơ quan quản lý có thể kiểm tra và doanh nghiệp có thể chứng minh với thị trường.

Thực tế tại Bắc Ninh cho thấy, đưa phúc lợi động vật vào sản xuất hoàn toàn có thể gắn với những chương trình chăn nuôi đang triển khai.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Bắc Ninh Nguyễn Thị Hồng Minh cho rằng, phúc lợi động vật không phải là nội dung “thêm vào” mà cần trở thành một cấu phần của chăn nuôi an toàn, hiệu quả và bền vững. Nội dung này cần được lồng ghép vào an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh, VietGAHP, chuỗi liên kết, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm hàng hóa.

Khi được tích hợp vào quy trình sản xuất, phúc lợi động vật sẽ không còn là yêu cầu riêng biệt mà trở thành một phần của quản lý trang trại.

Bắc Ninh hiện đã triển khai hướng dẫn, khuyến khích chăn nuôi gà theo hướng phúc lợi động vật. Khoảng 500 cơ sở chăn nuôi gà đẻ và khoảng 12 triệu gà thả đồi đang áp dụng các hình thức chăn nuôi không lồng hoặc bán chăn thả. Vật nuôi có điều kiện thực hiện các hành vi tự nhiên như đi lại, đậu nghỉ, cào bới, làm ổ, qua đó góp phần hạn chế stress và nâng cao sức khỏe đàn.

Đây cũng là vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải. Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam cho biết, doanh nghiệp hiện có 15 trang trại đạt chứng nhận Global S.L.P. Toàn bộ hệ thống được vận hành theo yêu cầu của tiêu chuẩn, trong đó có các nội dung về phúc lợi động vật.

Doanh nghiệp đã đưa yêu cầu về phúc lợi vào quy trình nội bộ, sử dụng camera, phần mềm quản lý chăn nuôi, hồ sơ số và truy xuất nguồn gốc để theo dõi. Cùng với đó là quản lý sức khỏe đàn, an toàn sinh học, dinh dưỡng và điều kiện chuồng nuôi.

Tuy nhiên, khoản đầu tư này chưa dễ chuyển thành giá trị trên thị trường. Doanh nghiệp phải đầu tư thêm cho chuồng trại, thiết bị, quy trình và giám sát, trong khi sản phẩm sản xuất theo yêu cầu phúc lợi động vật chưa có sự khác biệt rõ ràng so với sản phẩm thông thường. Giá bán vì vậy chưa phản ánh đầy đủ phần chi phí đầu tư.

“Bên cạnh hoàn thiện quy định, cần có cơ chế chứng nhận, nhận diện và truy xuất sản phẩm. Khi người mua biết sản phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn nào, doanh nghiệp mới có cơ sở xây dựng thương hiệu, còn người chăn nuôi mới có cơ hội thu hồi phần chi phí đã đầu tư”, ông Nguyễn Văn Minh nêu.

Hoàn thiện tiêu chuẩn, mở rộng thị trường

Theo các chuyên gia, trước mắt cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời xác định rõ trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Cùng với đó, từng bước xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về phúc lợi động vật cho từng nhóm vật nuôi, phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước và hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, đề xuất bổ sung rõ hơn khái niệm về khả năng cảm nhận của động vật vào Luật Chăn nuôi và Luật Thú y; từng bước nội luật hóa các tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH).

Thực tế cho thấy, yêu cầu về phúc lợi động vật không chỉ xuất phát từ quản lý trong nước. Nhiều tập đoàn thực phẩm, hệ thống bán lẻ và thị trường nhập khẩu ngày càng đưa các tiêu chí về điều kiện chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và chăm sóc vật nuôi vào yêu cầu của chuỗi cung ứng.

Để chủ động thích ứng, VFAEA đã xây dựng bộ “Tiêu chuẩn phúc lợi tối thiểu cho gà” và khuyến nghị áp dụng tự nguyện trong chăn nuôi gà đẻ trứng.

Bộ tiêu chuẩn tập trung vào 5 nhóm nội dung: thức ăn và nước uống; môi trường chuồng nuôi; quản lý trang trại; sức khỏe đàn và an toàn sinh học. Trong đó, các yêu cầu được cụ thể hóa từ mật độ nuôi, không gian sinh hoạt, ổ đẻ, sào đậu, chất độn chuồng đến thông gió, chiếu sáng, kiểm soát nhiệt độ, sử dụng thuốc thú y và trợ tử nhân đạo đối với gia cầm mắc bệnh hoặc bị thương nặng.

Việc hình thành những bộ tiêu chuẩn cụ thể như vậy là bước quan trọng để người chăn nuôi có căn cứ áp dụng, doanh nghiệp có cơ sở kiểm soát và cơ quan quản lý có tiêu chí đánh giá.

Từ yêu cầu đối xử nhân đạo với vật nuôi, phúc lợi động vật đang mở rộng thành câu chuyện về chất lượng sản phẩm, trách nhiệm của doanh nghiệp và khả năng tiếp cận thị trường.

Hoàn thiện chính sách, xây dựng tiêu chuẩn và tạo cơ chế để thị trường ghi nhận giá trị sẽ giúp người chăn nuôi có thêm động lực chuyển đổi, doanh nghiệp có điều kiện xây dựng thương hiệu... khi đó, phúc lợi động vật không còn là yêu cầu đứng bên ngoài hoạt động sản xuất mà trở thành một mắt xích trong chuỗi chăn nuôi an toàn, minh bạch, bền vững, góp phần nâng cao giá trị nông sản Việt Nam trong quá trình hội nhập.