Đứng trước nguy cơ cổng làng Nhật Tảo (phường Phú Thượng, Hà Nội) bị thấp hơn so với mặt đường, thậm chí phải tháo dỡ để xây mới, người dân địa phương đã quyên góp hơn 500 triệu đồng, tìm giải pháp kỹ thuật nâng nguyên khối công trình.
Không chọn phá bỏ để xây mới
Nằm bên đường An Dương Vương, cổng làng Nhật Tảo đứng cạnh đình Nhật Tảo - công trình có lịch sử hơn 600 năm. Hai công trình tạo thành một không gian kiến trúc đặc trưng của làng quê ven sông Hồng, nơi những dấu tích làng cổ vẫn hiện diện giữa nhịp đô thị hóa.
Vùng đất Nhật Tảo được nhắc đến từ thời Lý - Trần với tên gọi Cảo Điền, sau đó lần lượt mang các tên Cảo Xá, Cảo Động, Tảo Động và Nhật Tảo. Đình làng thờ Thượng tướng, Thái tể Trần Nguyên Trác - nhân vật được người dân tôn làm Thành hoàng. Cùng với đình, miếu, văn chỉ và các công trình cộng đồng, cổng làng cũng là một phần trong không gian văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Được xây dựng năm 1924, cổng làng Nhật Tảo mang những nét kiến trúc đặc trưng của đầu thế kỷ XX. Trên công trình còn lưu giữ nhiều mảng phù điêu, hoa văn, con giống, lan can, trụ biểu; mặt trước có chữ Nhật Tảo hướng ra sông Hồng. Phía trong cổng là hệ vòm cùng những hàng câu đối cổ. Những chi tiết ấy không chỉ tạo nên giá trị kiến trúc mà còn lưu giữ dấu ấn của một giai đoạn lịch sử của làng.
Những năm qua, đường An Dương Vương nhiều lần được nâng cấp, khiến cốt đường cao hơn khu vực cổng làng khoảng một mét. Chênh lệch cao độ ảnh hưởng đến việc đi lại, đồng thời làm thay đổi cảnh quan khu vực đình và cổng làng.
Vấn đề đặt ra với người dân Nhật Tảo không chỉ là xử lý một công trình thấp hơn mặt đường, mà còn là lựa chọn cách ứng xử với một dấu tích đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ. Thay vì phá bỏ để xây mới, các vị cao niên trong làng và người dân thống nhất lựa chọn phương án bảo tồn công trình, đồng thời nâng cổng lên cao độ phù hợp với mặt đường.
Theo ông Nguyễn Đức Long, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Nhật Tảo 1, giữ lại cổng làng cũng là giữ một phần lịch sử của cộng đồng. Trong quá trình đô thị hóa, nếu những công trình gắn với đời sống của các thế hệ trước bị thay thế hoàn toàn, những dấu tích ấy rất khó phục hồi.
Từ sự thống nhất đó, người dân đã chung tay huy động hơn 500 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa để thực hiện việc nâng nguyên khối, gia cố móng và chỉnh trang công trình.
Nâng nguyên khối, giữ dấu tích cũ
Theo ông Nguyễn Văn Bảy, Trưởng Tiểu ban Di tích lịch sử đình Nhật Tảo, nâng nguyên khối một cổng làng có tuổi đời hơn một thế kỷ là công việc đòi hỏi kỹ thuật và độ chính xác cao.
Trước khi nâng, toàn bộ công trình được chống đỡ bằng hệ thống dầm thép; các dầm bê tông, dầm thép gia cường và kích thủy lực được bố trí tại những vị trí chịu lực quan trọng. Cổng được nâng từng bước với tốc độ chậm, đồng thời liên tục kiểm tra độ cân bằng và biến dạng, hạn chế nguy cơ nứt, vỡ hoặc xô lệch các chi tiết kiến trúc.
Sau khi đạt cao độ phù hợp với mặt đường An Dương Vương, phần móng được bổ sung, gia cố; những vị trí gạch vữa xuống cấp được xử lý, cảnh quan xung quanh cũng được chỉnh trang theo hướng giữ tối đa các yếu tố nguyên gốc. Những đường nét kiến trúc, vật liệu và dấu tích thời gian của cổng làng được giữ lại, để công trình tiếp tục hiện diện trong không gian mới.
Bà Nguyễn Thị Mai Thanh, Trưởng Ban Công tác Mặt trận tổ dân phố Nhật Tảo 1 chia sẻ, điều đáng quý trong quá trình tu bổ, nâng cổng làng là sự đồng thuận của người dân. Những đóng góp của bà con không chỉ góp phần gìn giữ một công trình kiến trúc lâu đời, mà còn thể hiện trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa do các thế hệ trước để lại.
Là một trong những bậc cao niên gắn bó lâu năm với làng, cụ Nguyễn Lâm Thao (89 tuổi), nguyên Trưởng Tiểu ban quản lý di tích đình Nhật Tảo cho rằng cổng làng không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn gắn với đình làng, đường làng và ký ức của nhiều thế hệ người dân. Theo cụ, có thể xây một công trình mới khang trang, chắc chắn hơn, nhưng những dấu tích được thời gian lưu giữ thì khó có thể tái tạo nguyên vẹn.
Câu chuyện cổng làng Nhật Tảo cho thấy bảo tồn không nhất thiết là giữ nguyên hiện trạng trong mọi điều kiện. Khi hạ tầng thay đổi, yêu cầu thích ứng là cần thiết; điều quan trọng là tìm được giải pháp để công trình cũ tiếp tục tồn tại mà không đánh mất những giá trị vốn có.
Sau khi được nâng lên, cổng làng Nhật Tảo tiếp tục hiện diện bên đình làng, hòa vào diện mạo đô thị đang đổi thay nhưng vẫn giữ nguyên những dấu tích được người dân trân trọng gìn giữ. Với người Nhật Tảo, bảo tồn cổng làng không chỉ là giữ lại một công trình kiến trúc, mà còn là giữ một phần ký ức cộng đồng trong hành trình phát triển. Đó là sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại, để những giá trị cũ không bị lãng quên giữa nhịp sống đô thị mới.
Giám đốc: Nguyễn Thanh Liêm
Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.
Liên hệ tòa soạn: [email protected]
Liên hệ quảng cáo:
0913.531.932
Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.
