Thể thao

Phía sau tấm Huân chương Lao động của những người “cháy” cùng dancesport

Khánh Thư - Thảo Hương • 29/10/2026 - 10:09

Lần đầu tiên, khiêu vũ thể thao Việt Nam có Huân chương Lao động hạng Nhì, và cùng lúc dành cho cả thầy và trò: Huấn luyện viên Phan Hồng Việt và vận động viên Nguyễn Trọng Nhã Uyên. Phía sau tấm Huân chương ấy là gần 30 năm nỗ lực cống hiến của người thầy từng khoác áo đội tuyển Hà Nội, hơn hai mươi năm bền bỉ trên sàn tập của cô gái Hà Nội nhỏ bé, và những người lặng lẽ giữ nhịp cho họ.

Lần đầu tiên, khiêu vũ thể thao Việt Nam có Huân chương Lao động hạng Nhì, và cùng lúc dành cho cả thầy và trò: Huấn luyện viên Phan Hồng Việt và vận động viên Nguyễn Trọng Nhã Uyên. Phía sau tấm Huân chương ấy là gần 30 năm nỗ lực cống hiến của người thầy từng khoác áo đội tuyển Hà Nội, hơn hai mươi năm bền bỉ trên sàn tập của cô gái Hà Nội nhỏ bé, và những người lặng lẽ giữ nhịp cho họ.

Ngày 28-6-2026, tại Bremen (Đức), Nguyễn Trọng Nhã Uyên giành Huy chương Bạc nội dung Solo Latin nữ người lớn tại Giải Vô địch thế giới khiêu vũ thể thao. Chỉ thiếu rất ít phiếu chấm của giám khảo, tấm huy chương đã có thể đổi sang màu vàng. “Thì cũng rất tiếc. Nhưng mà thôi, cũng đã khóc suốt ở bên đấy rồi. Bây giờ không còn tiếc nữa”, huấn luyện viên (HLV) Phan Hồng Việt nhắc lại.

Sự ghi nhận này cụ thể hóa tinh thần Kết luận số 70-KL/TW ngày 31-1-2024 của Bộ Chính trị về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, trong đó yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ HLV, VĐV.

Hơn 3 tháng sau, nỗi tiếc nuối ấy được bù đắp bằng một sự ghi nhận khác. Theo Quyết định số 1722/QĐ-CTN ngày 9-10-2026, Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Nhì cho HLV Phan Hồng Việt và vận động viên (VĐV) Nguyễn Trọng Nhã Uyên. Đây là những Huân chương Lao động hạng Nhì đầu tiên của bộ môn khiêu vũ thể thao (dancesport) Việt Nam. Trước đó, số người trong bộ môn được tặng Huân chương Lao động hạng Ba cũng rất ít.

Nhã Uyên năm nay 31 tuổi. Cô sinh ra trong một gia đình có truyền thống thể thao: Ông ngoại Quách Biên từng vô địch bơi lội ba nước Đông Dương, mẹ và cậu đều là VĐV bơi lội từng thi đấu cho ngành Hải quân. Nhưng chính mẹ lại định hướng cho con gái đến với khiêu vũ từ năm 7 tuổi. Uyên theo học Trường Cao đẳng Múa Việt Nam từ năm 12 đến 14 tuổi, rồi chính thức trở thành VĐV từ năm 14 tuổi. Nền tảng đào tạo chính quy giúp cô hiểu cách giữ gìn cơ thể để kéo dài tuổi nghề; đến nay, cô vẫn tập khoảng 4 tiếng mỗi ngày, cao điểm lên 6-8 tiếng. “Người ngoài nhìn vào có thể thấy tương đối vất vả, còn tôi thấy rất ổn”, cô nói.

Con đường ấy không phải lúc nào cũng thẳng. Năm 2019, Uyên giành Huy chương Vàng SEA Games 30 nội dung Jive. Rồi đại dịch COVID-19 ập đến. “Lúc ấy tôi khá bơ vơ, mọi thứ xáo trộn”, cô nhớ lại. Chính khi đó, vợ chồng HLV Phan Hồng Việt - Hoàng Thu Trang, những người biết cô từ khi còn bé, tìm đến hỏi thăm, rồi cùng cô định hướng lại con đường thi đấu.

"Nhã Uyên có vóc dáng nhỏ bé, trong khi nhiều VĐV châu Âu cao lớn, cơ bắp cuồn cuộn. Mình vẫn phải đủ năng lượng, nhưng lại phải có cái gì nghệ thuật hơn hẳn để người ta thấy đây là người xứng đáng đứng trên những người khác", HLV Phan Hồng Việt nói.

Thành tích sau đó đi lên từng nấc. Năm 2024, Uyên xếp thứ 8 tại Giải Vô địch thế giới ở Sarajevo (Bosnia và Herzegovina). Tháng 6-2025, tại Bremen, cô giành Huy chương Đồng. Theo HLV Thu Trang, Uyên là VĐV châu Á đầu tiên bước lên bục nhận huy chương ở nội dung này. Đúng một năm sau, cũng tại Bremen, cô đổi màu huy chương thành bạc. Giữa tháng 10 vừa qua, cô tiếp tục giành chức vô địch một giải mở rộng tại Malaysia.

Latin đòi hỏi nhiều năng lượng, sức bền và thể hình, nơi các VĐV châu Âu có lợi thế tự nhiên. HLV Phan Hồng Việt không gò học trò theo khuôn mẫu ấy, nhưng cũng không đi chệch chuẩn mực của bộ môn. “Môn này xuất xứ từ châu Âu nên mọi tiêu chuẩn đều theo châu Âu. Trong khuôn khổ ấy, tùy vào đặc tính của từng học trò, tôi xây dựng bài nhảy ấn tượng nhất với giám khảo. Nhã Uyên có vóc dáng nhỏ bé, trong khi nhiều VĐV châu Âu cao lớn, cơ bắp cuồn cuộn. Mình vẫn phải đủ năng lượng, nhưng lại phải có cái gì nghệ thuật hơn hẳn để người ta thấy đây là người xứng đáng đứng trên những người khác”, anh phân tích. Thực tế sau giải, nhiều trọng tài châu Âu có tiếng đã bày tỏ họ rất thích phần trình diễn của Nhã Uyên, vì cô khác biệt với toàn bộ số VĐV còn lại.

Phía sau ánh đèn sàn đấu là một cuộc sống không dư dả. “Không VĐV nào có kinh tế dư giả cả, chúng tôi vẫn phải quay vòng công việc để tiếp nối niềm đam mê”, Uyên chia sẻ. Ngoài giờ tập, cô dạy các lớp khiêu vũ phong trào, kiên nhẫn chỉ cho các em nhỏ “chân phải ở đâu, tay trái thế nào”; đó là nguồn thu nhập chính. Theo HLV Phan Hồng Việt, đây là môn có tính xã hội hóa rất cao, thầy trò phần lớn tự bỏ kinh phí. Vì thế, những chính sách như Nghị quyết số 82/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội, nâng chế độ lương, dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và tiền thưởng cho thành viên các đội thể thao Hà Nội, được giới chuyên môn đặc biệt quan tâm.

Nhắc đến Huân chương, Uyên vẫn chưa giấu được xúc động: “Nhắc đến, tôi lại rưng rưng rồi. Tôi chưa từng nghĩ mình sẽ được nhận Huân chương Lao động. Khi biết tin, tôi rất xúc động, vì cả một quá trình hoạt động của mình đã được công nhận. Chắc chắn đó sẽ luôn là động lực để tôi tiếp tục con đường cống hiến cho đất nước”.

Trước khi chuyển sang huấn luyện, Phan Hồng Việt đã gắn bó gần 30 năm với khiêu vũ thể thao: 15 năm thi đấu đỉnh cao, 7 lần vô địch quốc gia nội dung Standard, 8 năm trong đội tuyển quốc gia. “Ngày trước, khi thi đấu cho đội tuyển Hà Nội, trước mỗi giải người ta thường giao nhiệm vụ này, nhiệm vụ kia, còn tôi cứ cố gắng hết mình; làm được như thế thì tự khắc sẽ hoàn thành nhiệm vụ. Ai biết cách tôi làm việc cũng hiểu tôi làm gì thì đều cố gắng làm đến cùng”, anh kể.

Khoảng một tháng trước mỗi giải lớn, VĐV phải tăng dần cường độ rồi giảm tải từng bước, dồn toàn lực cho bản thân. Khi vẫn giữ ngôi vô địch toàn năng của Việt Nam, anh đã có nhiều học trò tiềm năng, nhưng trước mỗi giải lại phải dừng dạy để tập cho mình, và học trò vào giải thi đấu không đúng khả năng. “Các em tìm đến học mình mà trước giải một tháng mình lại bỏ thì chẳng ra làm sao. Thành ra tôi nghỉ thi đấu vì không muốn các em thiệt thòi khi là học sinh của mình”, anh nói. Ngay năm sau, học trò của anh đã thay thầy giành ngôi vô địch toàn năng 5 điệu Standard tại giải quốc gia.

Sau 12 năm, anh thừa nhận huấn luyện còn vất vả hơn thi đấu. “Khi thi đấu chỉ có hai người. Còn huấn luyện thì phải làm sao để bao nhiêu học sinh giỏi lên, trong khi mình đâu có được nhảy. Trang nhiều khi bảo nhìn học trò mà chỉ muốn vào nhảy hộ”, anh cười. Bù lại, mỗi học trò mang về thành tích ở một thể loại khác nhau, điều mà một VĐV không thể tự mình làm được.

Những cột mốc lần lượt đến. Tại SEA Games 30 năm 2019, đôi học trò Nguyễn Đức Hòa - Nguyễn Thị Hải Yến của anh giành Huy chương Vàng nội dung Quickstep, góp phần làm nên những tấm Huy chương Vàng đầu tiên của dancesport Việt Nam tại SEA Games. Tại Giải khiêu vũ Đức mở rộng (German Open Championships), học trò của anh giành 1 Huy chương Vàng và 1 Huy chương Đồng. Ngày 29-11-2025, Lý Vân Dung giành Huy chương Bạc nội dung Solo Standard nữ người lớn tại Giải Vô địch thế giới ở Sarajevo. Hai học trò cùng là á quân thế giới ở hai hệ thống Latin và Standard, điều anh đặc biệt tự hào.

“

Có những lúc tôi cảm thấy mình không làm tròn rất nhiều thứ, thậm chí đối với một số bạn bè, mình dần trở nên khá là xa lạ. Mình đã bỏ ra bao nhiêu sức lực nhưng chưa bao giờ nghĩ tập luyện để hướng tới huân chương hay để được ai đó ghi
nhận. Mình chỉ nghĩ đến việc cống hiến và làm đến cùng.

Huấn luyện viên Phan Hồng Việt

Kinh nghiệm tích lũy từ thực tế đào tạo trong nước trở thành tiền đề để Phan Hồng Việt bước ra môi trường quốc tế. Sau khi dừng thi đấu đỉnh cao, anh được mời tham gia giảng dạy định kỳ tại các quốc gia như Nga, Italy, Ba Lan và một số nước châu Á. Ở Nga, anh từng thuyết phục một đôi VĐV xếp thứ tư thế giới sửa một kỹ thuật mà họ kiên quyết không chịu làm; sau đó, chính HLV của đôi nhảy đã gọi điện cảm ơn anh. “Tôi là người Việt Nam. Tôi muốn chứng minh với thế giới rằng người Việt Nam có khả năng huấn luyện những VĐV đủ sức cạnh tranh trên đấu trường quốc tế. Động lực lớn nhất vẫn là lòng tự trọng nghề nghiệp, là niềm tự hào của người Việt Nam”, anh nói.

Với học trò Việt Nam, anh làm việc theo cách “chẳng ai làm với người ngoài”. Có những buổi thầy trò tập từ sáng hôm trước đến 1-2 giờ sáng hôm sau. Học viên nước ngoài trả anh 80 USD cho mỗi tiết 45 phút, hết giờ là dừng; với VĐV Việt Nam, anh lấy học phí thấp hơn nhiều nhưng bao giờ cũng dạy quá giờ. “Phải coi học sinh như người thân nhất của mình thì mới truyền được hết kiến thức, năng lượng cho các em”, anh nói.

Cái giá của sự tận hiến là những khoảng trống trong đời sống riêng. Nhiều đám giỗ, đám hỏi, nhiều cuộc hẹn bạn bè anh phải vắng mặt. Có lần người thân qua đời khi anh đang thi đấu ở nước ngoài, anh cũng không thể về. Người từng “cực kỳ khỏe” giờ ngồi phòng điều hòa cũng thấy khó chịu. “Có những lúc tôi cảm thấy mình không làm tròn rất nhiều thứ, thậm chí với một số bạn bè, mình dần trở nên xa lạ. Mình đã bỏ ra bao nhiêu sức lực nhưng chưa bao giờ nghĩ tập luyện để hướng tới huân chương hay để được ai đó ghi nhận. Mình chỉ nghĩ đến việc cống hiến”, anh chia sẻ.

Anh kể, có những thành tích trước đây thầy trò đã không kịp làm hồ sơ khen thưởng vì mải chuyên môn. Năm nay, được đơn vị chủ quản và liên đoàn hỗ trợ thủ tục, hồ sơ mới được chuẩn bị chu đáo. Khi quyết định được Cục Thể thao gửi về, anh thật sự xúc động. “Với tôi, Huân chương Lao động là sự ghi nhận có ý nghĩa nhất trong cả sự nghiệp, còn hơn cả những lần dẫn dắt học trò vô địch SEA Games hay đứng thứ nhì, thứ ba thế giới”, anh nói.

Khi được hỏi về người bạn nhảy, người bạn đời, HLV Phan Hồng Việt bật cười: “Quên mất! Tất cả những gì tôi vừa nói về bản thân thực ra đều đúng với Trang. Trong những thành quả ấy, công sức của tôi chỉ là một nửa thôi”. Hoàng Thu Trang từng là VĐV khiêu vũ, nay là HLV và trọng tài quốc tế. Với chị Trang, cái tên “Hồng Việt - Thu Trang” đã gắn với nhau từ những ngày đầu, “nên anh được trao thưởng cũng như tôi được trao thưởng vậy”.

Chị Trang vẫn nhớ hồi Uyên còn bé, đi thi còn phải nhờ mẹ trang điểm. Khi cô gặp biến cố, vợ chồng chị quyết định đồng hành. “Khi VĐV ở giai đoạn chấp chới, các bạn rất cần một điểm tựa”, chị nói. Từ đó, thầy cô ở bên Uyên “từ miếng ăn, giấc ngủ”. “Nếu tôi dành 8-10 tiếng mỗi ngày cho khiêu vũ, thì thầy cô chắc dành 24/24”, Uyên kể. Tự nhận là người “rất khó tính”, chị Trang lại ưu ái cho học trò những lời trìu mến: “Uyên là người mà mình chưa bao giờ phải nói: ‘Em phải cháy hơn nữa nhé’, bởi vì em ấy đã cháy sẵn rồi”.

Một người giữ nhịp thầm lặng khác là mẹ của Uyên. Nhiều năm, bà đưa đón, ngồi chờ con và lo chế độ dinh dưỡng. Ba năm trước, khi Uyên mở lớp, bà “thay giày và vào tập cùng”, không bỏ mùa giải Cúp Thăng Long nào, giảm từ 63kg xuống khoảng 47kg. Gần gũi là vậy, nhưng Uyên luôn chọn tự gánh áp lực một mình. “Nếu tôi chia sẻ nhiều hơn, gia đình có thể lo lắng và bàn lùi. Phụ huynh lúc nào cũng xót con”, Uyên tâm sự.

Với hai thế hệ thầy trò, khiêu vũ trước hết là nghệ thuật. Tại lễ khai mạc Giải Khiêu vũ thể thao quốc tế Cúp Thăng Long mở rộng, Nhã Uyên và Lý Vân Dung trong tà áo dài nhảy trên nền ca khúc “Nhà tôi có một lá cờ”, với lời bình do chị Thu Trang viết và trực tiếp đọc. Theo HLV Phan Hồng Việt, có bạn bè quốc tế đã xúc động rơi nước mắt. Đưa áo dài, âm nhạc và câu chuyện Việt lên sàn khiêu vũ quốc tế cũng là một cách “chủ động quảng bá văn hóa dân tộc ra thế giới” như tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Câu lạc bộ của vợ chồng HLV cũng luôn mở cửa cho người tập nghiệp dư, người lớn tuổi, cả những người gặp khó khăn về vận động. Một học trò của anh Việt hiện phụ trách lớp khiêu vũ cho người khiếm thị; nhiều học viên nhảy như người bình thường, thậm chí còn xin được thi chung. Những lớp học ấy góp phần lan tỏa Cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” và định hướng tăng cường hoạt động thể thao cho người khuyết tật mà Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đề ra.

“Trong thời bình, những ai mang hai chữ Việt Nam ra đấu trường quốc tế cũng giống như những người lính. Khi đã được ghi nhận là lao động tốt thì mình càng phải nhân rộng những thành quả ấy, tiếp tục cống hiến”, chị Thu Trang nói. HLV Phan Hồng Việt dự định chuyển dần sang vai trò cố vấn chuyên môn. “Tôi vẫn nói với học sinh: Các em hãy thật giỏi, giỏi đến mức thay được thầy, để thầy có thể nghỉ”, anh nói. Nhưng rồi lại có mấy em nhỏ ở Quảng Ninh rất có năng khiếu, và anh lại lao vào dạy.

Tấm Huân chương Lao động hạng Nhì khép lại một chặng đường. Còn ở phòng tập, công việc mỗi ngày vẫn tiếp diễn: Thầy sửa từng động tác cho trò, trò dìu từng bước chân đầu tiên cho những em nhỏ. Ngọn lửa “cháy sẵn” ấy cứ thế được tiếp nối.