"Phi công" – Suy ngẫm về lòng nhân ái và những giá trị bền vững của con người

Evgeny Vodolazkin sinh năm 1964 tại Kyiv, là nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa và tiến sĩ ngữ văn Nga. Sau nhiều năm công tác tại Viện Văn học Nga thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, ông trở thành một trong những gương mặt nổi bật của văn học Nga đương đại. Tên tuổi của Vodolazkin được biết đến rộng rãi trên thế giới qua tiểu thuyết “Laurus” (2012), tác phẩm từng giành nhiều giải thưởng văn học lớn và được dịch ra nhiều ngôn ngữ. Các sáng tác của ông thường xoay quanh những vấn đề về thời gian, ký ức, lịch sử và đời sống tinh thần của con người.

Trong “Phi công”, tác giả mở đầu bằng một tình huống vừa kỳ lạ vừa giàu tính biểu tượng. Một người đàn ông tỉnh dậy trên giường bệnh nhưng không còn nhớ mình là ai. Anh không biết tên tuổi, quá khứ hay lý do mình xuất hiện ở đó. Theo lời khuyên của bác sĩ, anh bắt đầu ghi chép lại những ký ức vụn vỡ hiện lên trong tâm trí. Từ những trang ghi chép ấy, một thế giới tưởng như đã mất dần được tái hiện: Petersburg đầu thế kỷ XX, những mùa hè tuổi thơ, mối tình đầu, niềm đam mê hàng không và những biến động dữ dội của lịch sử nước Nga.

Càng đi sâu vào ký ức, nhân vật càng phát hiện một sự thật đặc biệt. Innokenty Platonov sinh năm 1900, bị đưa vào trạng thái đông lạnh từ năm 1932 và chỉ tỉnh lại vào cuối thế kỷ XX. Anh mang trong mình ký ức của cả một thời đại nhưng lại tồn tại trong cơ thể của một người đàn ông trẻ tuổi. Từ tiền đề tưởng như thuộc thể loại khoa học viễn tưởng ấy, Evgeny Vodolazkin xây dựng nên một tiểu thuyết giàu chất lịch sử, đồng thời đặt ra những câu hỏi mang tính triết học về cuộc sống.

Điều gì đáng để con người ghi nhớ? Điều gì có thể được tha thứ? Liệu tình yêu có thể vượt qua thời gian, lịch sử và cả cái chết? Đó là những câu hỏi xuyên suốt tác phẩm. Bởi vậy, “Phi công” không chỉ là câu chuyện của một con người bị tách khỏi thời đại của mình, mà còn là hành trình khám phá ký ức của cả một thế kỷ cùng những mất mát, đổ vỡ và khả năng hồi sinh của con người sau biến động.

Ngay khi ra mắt, tác phẩm đã nhận được sự đánh giá cao từ giới phê bình và độc giả. Năm 2016, “Phi công” giành giải Nhì Giải thưởng Sách lớn (Big Book Prize) – một trong những giải thưởng văn học danh giá nhất của Nga. Nhiều nhà phê bình xem đây là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu của văn học Nga hậu Xô viết. Không chỉ được đón nhận tại Nga, cuốn sách còn nhận được những lời khen từ truyền thông quốc tế như BBC Culture, World Literature Today hay Foreword Reviews.

Ấn bản tiếng Việt do dịch giả Phan Xuân Loan chuyển ngữ. Là một nhà báo và dịch giả có nhiều năm gắn bó với văn học Nga, bà cho biết điều cuốn hút nhất trong văn chương của Evgeny Vodolazkin là giọng văn điềm đạm nhưng hàm súc, cùng khả năng kết hợp lịch sử, ký ức và chiều sâu tinh thần trong cùng một cấu trúc tự sự.