Phát triển vùng chuyên canh lúa hữu cơ tập trung tại Đồng Phú (xã Hòa Phú): Tạo nền tảng cho sản phẩm OCOP chất lượng cao

Tại xã Hòa Phú, việc duy trì vùng sản xuất lúa hữu cơ đã tạo nền tảng để Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Đồng Phú xây dựng sản phẩm gạo hữu cơ được công nhận OCOP 4 sao. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị sản phẩm, địa phương cần tiếp tục củng cố vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ và bảo đảm sinh kế cho người nông dân.

Từ vùng lúa hữu cơ đến sản phẩm OCOP

Đã hơn 14 năm gắn bó với ruộng lúa hữu cơ, bà Lê Thị Hòa, ở thôn Hòa Phúc, xã Hòa Phú, vẫn duy trì khoảng 1,5 mẫu ruộng theo phương thức canh tác này. Là một trong những hộ tham gia mô hình từ năm 2012, bà Hòa hiểu rõ những lợi ích đối với sức khỏe và môi trường, đồng thời cũng thấm thía những nhọc nhằn khi theo đuổi hướng sản xuất nông nghiệp an toàn.

Theo bà Hòa, sản xuất lúa hữu cơ đòi hỏi nhiều công chăm sóc hơn phương thức canh tác thông thường. Người trồng lúa không sử dụng thuốc trừ cỏ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học, mà phải thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, làm cỏ, bắt ốc bươu vàng bằng phương pháp thủ công. Có những công việc phải lặp lại nhiều lần trong một vụ, trong khi năng suất lúa không cao. Dù vậy, gia đình bà Hòa vẫn kiên trì duy trì diện tích lúa hữu cơ. Theo bà, điều quan trọng không chỉ là thu nhập, mà còn là việc hạn chế tiếp xúc với hóa chất trong quá trình sản xuất, bảo vệ môi trường đồng ruộng và tạo ra nguồn lương thực an toàn cho gia đình. Sau nhiều năm sử dụng gạo do chính mình làm ra, gia đình bà cũng như nhiều hộ dân trong vùng ngày càng tin tưởng vào chất lượng sản phẩm hữu cơ.

Cùng mong muốn duy trì mô hình, ông Lê Hải Lý hiện sản xuất khoảng 8,5 sào lúa hữu cơ. “Nếu làm truyền thống thì nhàn hơn vì có thể sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc trừ ốc, không phải bắt bằng tay. Còn làm hữu cơ thì phải làm cỏ bằng tay, nhặt ốc bằng tay. Đây là hai công việc vất vả nhất khi trồng lúa”, ông Lý chia sẻ.

Điều ông Lý hài lòng nhất đó là mối liên kết giữa hợp tác xã, người dân và doanh nghiệp được duy trì bền chặt, giúp giá thu mua ổn định hơn. Việc doanh nghiệp thu mua thóc tươi ngay sau khi thu hoạch cũng giúp người dân giảm công phơi, bảo quản, hạn chế những khó khăn trong khâu tiêu thụ.

Theo bà Trịnh Thị Nguyệt, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Đồng Phú, tại địa phương, mô hình sản xuất lúa hữu cơ đã được hình thành từ năm 2012, với sự phối hợp của Học viện Nông nghiệp Việt Nam và một trường đại học của Nhật Bản. Sau khoảng hai năm thí điểm, mô hình được chuyển giao cho người dân tiếp tục duy trì. Diện tích sản xuất từng bước mở rộng, đạt khoảng 25ha vào năm 2017.

Tháng 9-2017, Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Đồng Phú được thành lập, trở thành đầu mối tổ chức sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ. Từ thôn Thượng Phúc, nay là thôn Hòa Phúc, mô hình được mở rộng sang các thôn Hòa Xá, Hoàng Xá, Hạ Dục... từng bước hình thành vùng sản xuất hữu cơ trên địa bàn.

Theo bà Trịnh Thị Nguyệt, tổng diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ của hợp tác xã hiện đạt khoảng 65ha. Tuy nhiên, diện tích được tổ chức sản xuất theo giống tập trung thực tế khoảng 30ha; phần còn lại, người dân vẫn tuân thủ quy trình kỹ thuật được hướng dẫn, nhưng trồng các giống khác nhau.

Trên vùng sản xuất, các giống lúa được lựa chọn phù hợp với nhu cầu tiêu thụ, trong đó có JO2, ST25 và Nếp vàng 1. Những hộ tham gia liên kết sử dụng giống theo yêu cầu của doanh nghiệp; các hộ khác chủ động lựa chọn giống phù hợp với nhu cầu gia đình. Hợp tác xã cũng từng thử nghiệm trồng khoai tây, khoai lang và rau màu, đồng thời tận dụng cây họ đậu để cải tạo đất, bổ sung chất hữu cơ, tạo nguồn dinh dưỡng tự nhiên cho vụ tiếp theo.

Từ nền tảng vùng sản xuất này, năm 2020, hợp tác xã xây dựng sản phẩm gạo hữu cơ và đậu tương hữu cơ, được công nhận OCOP 4 sao. Đến năm 2023, hợp tác xã thực hiện đánh giá lại sản phẩm theo quy định.

Việc tham gia chương trình OCOP tạo điều kiện để sản phẩm được quảng bá, tiếp cận người tiêu dùng và khẳng định giá trị nông sản được sản xuất theo hướng hữu cơ.

Liên kết tiêu thụ, nâng giá trị nông sản

Từng bước hình thành chuỗi từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm, từ năm 2021, hợp tác xã liên kết sản xuất và tiêu thụ với Công ty cổ phần Kinh doanh và chế biến nông sản Bảo Minh.

Hiện, doanh nghiệp thu mua toàn bộ thóc tươi cho người dân với mức ổn định. Ông Dương Đình Thụy, đại diện Công ty cổ phần Kinh doanh và chế biến nông sản Bảo Minh cho biết, doanh nghiệp đã liên kết với Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Đồng Phú gần 10 năm và mong muốn tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu tại địa phương.

Hiện, sản lượng thu mua mới đáp ứng khoảng 80-90% nhu cầu của công ty. Trong đó, sản lượng thu mua vụ chiêm xuân thường đạt khoảng 100-200 tấn; riêng vụ mùa năm nay, doanh nghiệp dự kiến thu mua khoảng 50 tấn, trong đó có thử nghiệm thu mua giống lúa nếp của hợp tác xã.

Trong quá trình liên kết, doanh nghiệp hỗ trợ hợp tác xã và nông dân về khoa học kỹ thuật, hướng dẫn quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và các biện pháp kỹ thuật theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Việc đặt hàng giống lúa và cam kết thu mua sản phẩm giúp người dân có thêm căn cứ để tổ chức sản xuất, hạn chế tình trạng làm ra sản phẩm nhưng khó tìm đầu ra.

Doanh nghiệp mong muốn các hợp tác xã tăng cường liên kết với nhau, từng bước mở rộng vùng trồng, nâng sản lượng và đáp ứng yêu cầu chế biến, tiêu thụ. Đây là cơ hội để vùng sản xuất hữu cơ Đồng Phú phát huy lợi thế, nếu tổ chức được sản xuất tập trung và duy trì chất lượng đồng đều.

Còn theo bà Trịnh Thị Nguyệt, thực tế cho thấy, phát triển sản phẩm OCOP gắn với vùng chuyên canh không chỉ là mở rộng diện tích canh tác mà còn phải tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, gắn trách nhiệm của người trồng với yêu cầu của thị trường. Với Đồng Phú, việc duy trì vùng lúa hữu cơ, nâng chất lượng gạo và đậu tương, củng cố liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp là những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị sản phẩm.

Để hướng đi này phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hỗ trợ người dân về kỹ thuật, tổ chức sản xuất, kết nối tiêu thụ và nâng cao hiệu quả kinh tế trên đồng ruộng. Khi người nông dân yên tâm sản xuất, hợp tác xã chủ động được vùng nguyên liệu và doanh nghiệp có nguồn cung ổn định, sản phẩm OCOP mới thực sự trở thành động lực phát triển nông nghiệp theo hướng chất lượng, an toàn và bền vững.