Phát triển sản phẩm trải nghiệm trong công nghiệp văn hóa Thủ đô

Trân trọng trải nghiệm của công chúng

Ngày nay, công chúng không đơn thuần mua một tấm vé để tham quan hay thưởng thức nghệ thuật, mà là chi trả cho khám phá và cảm xúc. Tại Hà Nội, một số mô hình mới cho thấy tiềm năng của lĩnh vực này, đồng thời đặt ra yêu cầu về năng lực sáng tạo, làm chủ công nghệ và tổ chức sản xuất.

Tháng 8-2026, Zero Gallery ra mắt tại số 15B Trần Hưng Đạo (Hà Nội) với không gian trải nghiệm được giới thiệu là Bảo tàng gia vị. Tại Zero Gallery, câu chuyện về gia vị Việt được kể qua một hành trình khám phá bằng nhiều giác quan, thay vì chỉ trưng bày hiện vật hay giới thiệu thông tin. Với chủ đề đầu tiên xoay quanh món phở, người tham quan lần lượt trải qua 5 không gian tương tác: Quan sát mẫu gia vị trên màn hình 360 độ, cảm nhận hương thơm qua hệ thống khuếch tán, tìm hiểu vùng nguyên liệu, cách chế biến và tương tác với âm thanh trong căn bếp. Theo chị Nguyễn Thu Phương, Trưởng bộ phận Thiết kế và Kiến trúc Triển lãm của Zero Gallery, công nghệ được sử dụng như một công cụ giúp người xem tiếp cận nội dung dễ dàng, chủ động khám phá những nét đặc trưng của gia vị Việt. Với diện tích khoảng 200m², nhóm thực hiện đã trải qua 14 lần thiết kế, điều chỉnh mới hoàn thiện phương án trưng bày.

Triển lãm nghệ thuật thị giác We are made of SUN do Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam phối hợp với Fustic.Studio và nghệ sĩ Bách Vũ tổ chức trong năm 2026 đã tạo ra trải nghiệm tương tác giữa con người với tác phẩm. Điểm nhấn là sắp đặt ánh sáng - âm thanh CONVERGENCE do Fustic.Studio phát triển, sử dụng ma trận đèn LED và cấu trúc khối ở trung tâm. Thông qua các cảm biến, hơi thở, giọng nói và sự hiện diện của người xem tác động đến chuyển động ánh sáng, âm thanh, khiến không gian liên tục thay đổi theo sự tham gia của công chúng. Người xem không chỉ đứng trước một tác phẩm hoàn chỉnh để thưởng thức mà còn góp phần tạo nên trạng thái biểu đạt của tác phẩm tại từng thời điểm.

Workshop “Chạm – Chơi – Hiểu: Khám phá di sản qua trải nghiệm sáng tạo” do Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam phối hợp tổ chức mới đây đã kết hợp hiện vật, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ in 3D, trò chơi tương tác và bộ thẻ khám phá di sản. Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin qua bảng giới thiệu, người tham gia có thể trò chuyện với hiện vật thông qua công nghệ, tìm hiểu câu chuyện lịch sử bằng hình thức trực quan và chủ động khám phá nội dung theo cách riêng. Bộ công cụ trải nghiệm này dự kiến tiếp tục được giới thiệu trong khuôn khổ lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026.

Làm mới trải nghiệm để mở rộng thị trường

Chia sẻ về workshop “Chạm – Chơi – Hiểu”, chị Lê Cẩm Nhung, Trưởng phòng Truyền thông, Giáo dục – Đối ngoại, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam cho biết, điểm nhấn của chương trình là ứng dụng công nghệ để mang lại trải nghiệm mới cho công chúng. Thay vì chỉ tiếp cận hiện vật qua tủ kính, người tham gia được tìm hiểu di sản và câu chuyện lịch sử bằng hình thức tương tác trực tiếp. Cách tiếp cận này giúp nội dung trưng bày trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận bảo tàng đối với thế hệ trẻ.

TS Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội từng nhấn mạnh vai trò trung tâm của cộng đồng trong phát huy giá trị văn hóa. Muốn tạo ra trải nghiệm có sức hấp dẫn, người làm văn hóa cần quan tâm đến nhu cầu, sự tham gia và cảm nhận thực chất của những người thụ hưởng, thay vì chỉ thiết kế sản phẩm từ góc nhìn của đơn vị tổ chức. Dự án “Thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo năng động tại Việt Nam giai đoạn 2025–2030” của UNESCO cũng đặt mục tiêu tăng cường sự tham gia của công chúng thông qua đổi mới hoạt động tại các thiết chế văn hóa, như là đưa công nghệ tương tác và các chương trình có tính bao trùm vào hoạt động. Đổi mới trải nghiệm là một nội dung cần được tính đến trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa.

Tại Hà Nội, định hướng phát triển hệ sinh thái sáng tạo đang được đặt ra trong nhiều hoạt động cụ thể. Ngày 13-11 tới, lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long kẻ Nghệ”, chủ đề lớn “Kinh tế sáng tạo” sẽ khai mạc với 150 hoạt động tại năm cụm không gian, quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và nhà sáng tạo đến từ 21 quốc gia. Đáng chú ý, lễ hội lần này bổ sung mô hình lưu trú sáng tác quốc tế, đồng thời kết nối nghệ nhân, nhà thiết kế, nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng theo ba trục: Kinh tế sáng tạo, nghệ thuật liên ngành và đồng sáng tạo. Bà Lê Thị Ánh Mai, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội cho biết, định hướng của thành phố là chuyển từ “tổ chức lễ hội” sang “xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị”. Theo bà, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” hướng tới chuyển hóa các giá trị văn hóa, di sản, tri thức và năng lực sáng tạo thành tài sản có khả năng phát triển lâu dài, góp phần tạo sinh kế, việc làm và thúc đẩy công nghiệp văn hóa.

Định hướng này gắn với Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xác định phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thị trường văn hóa và khơi thông các nguồn lực xã hội là những nhiệm vụ quan trọng. Với Hà Nội, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 80 chính là tạo điều kiện để những ý tưởng sáng tạo đáp ứng nhu cầu công chúng có thể phát triển thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh. Trong đó, cần chú trọng kết nối doanh nghiệp với nghệ sĩ, nhà thiết kế, cơ sở đào tạo và các thiết chế văn hóa; tạo điều kiện tiếp cận không gian thử nghiệm, hỗ trợ nghiên cứu nội dung, phát triển công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và mở rộng kênh phân phối. Đặc biệt, cần khuyến khích các đơn vị khảo sát nhu cầu, đánh giá mức độ hài lòng và tiếp nhận phản hồi của công chúng để điều chỉnh sản phẩm phù hợp hơn.

Trải nghiệm văn hóa trước đây thường được xem là một cuộc dạo chơi, giờ được nhìn nhận như một sản phẩm của công nghiệp sáng tạo. Với Hà Nội, đây là cơ hội để kết nối nguồn lực văn hóa phong phú của Thủ đô với năng lực thiết kế, công nghệ và kinh doanh của đội ngũ sáng tạo. Những ý tưởng được thử nghiệm hôm nay sẽ là khởi đầu cho một hành trình vì mục tiêu xa hơn là hình thành các sản phẩm có bản sắc riêng. Để văn hóa Thủ đô đủ sức đứng vững trên thị trường và có khả năng tiếp cận công chúng quốc tế.