Phát triển nhân lực nghệ thuật biểu diễn:“Chìa khóa” để công nghiệp văn hóa bứt phá

Tuy nhiên, việc đào tạo, thu hút và giữ chân tài năng đang đứng trước nhiều thách thức. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tạo cú hích quan trọng, mở ra hướng đi mới để xây dựng đội ngũ nghệ sĩ đủ tài năng, bản lĩnh và khả năng thích ứng với thời kỳ mới.

Tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực

Những năm gần đây, việc phát triển nguồn nhân lực nghệ thuật biểu diễn luôn được đặt ra với nhiều trăn trở. Ở nhiều lĩnh vực như múa, sân khấu truyền thống, âm nhạc cổ điển hay xiếc, việc tuyển sinh ngày càng khó khăn. Nhiều ngành không tuyển đủ chỉ tiêu, thậm chí không thể mở lớp vì thiếu người học. Trong khi xã hội luôn cần những tài năng mới để kế thừa và sáng tạo.

Nghệ sĩ nhân dân Trần Ly Ly, Bí thư Đảng ủy Học viện Múa Việt Nam cho rằng, đào tạo nghệ thuật là một hành trình đặc thù. Thời gian đào tạo kéo dài, cường độ học tập khắt khe cùng những băn khoăn về việc làm, thu nhập khiến nhiều gia đình cân nhắc khi định hướng con em theo đuổi nghệ thuật. Vì vậy, vấn đề không dừng ở việc tuyển đủ chỉ tiêu mà quan trọng hơn là tạo dựng niềm tin về một tương lai nghề nghiệp ổn định và được xã hội ghi nhận.

Nghệ sĩ ưu tú Thu Hằng, diễn viên Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam gắn bó với ballet từ năm 7 tuổi, dành hơn 15 năm khổ luyện để đứng trên sân khấu, nhưng theo chị, mức lương hiện nay của diễn viên múa rất khó bảo đảm cuộc sống. Phần lớn nghệ sĩ phải dạy học hoặc tham gia biểu diễn bên ngoài để có thêm thu nhập và tiếp tục theo đuổi đam mê.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Nghị quyết xác lập định hướng toàn diện về đào tạo nhân lực văn hóa, đặt con người ở vị trí trung tâm, đồng thời mở ra cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng tài năng. Đại tá, Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Xuân Bắc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội cho rằng, một trong những điểm mới của Nghị quyết là chủ trương tạo điều kiện để học sinh phổ thông được tiếp cận nghệ thuật từ sớm. Từ đó, các cơ sở đào tạo sẽ có điều kiện phát hiện năng khiếu, tuyển chọn và bồi dưỡng tài năng bài bản ngay từ đầu. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành nguồn tuyển sinh chất lượng cho các trường nghệ thuật trong tương lai.

Kiến tạo hệ sinh thái cho tài năng nghệ thuật

Với nghệ thuật biểu diễn, phát triển nhân lực không dừng ở việc đào tạo nghệ sĩ mà cần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo, nơi người tài được phát hiện, nuôi dưỡng, sử dụng và có điều kiện phát triển lâu dài. Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Xuân Bắc cho rằng, bên cạnh chính sách tài chính đặc thù cho giáo dục nghệ thuật, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về năng khiếu nghệ thuật trên phạm vi cả nước. Đây sẽ là công cụ giúp các cơ sở đào tạo chủ động phát hiện, theo dõi, tuyển chọn và bồi dưỡng tài năng từ sớm, thay vì phải mất nhiều thời gian đi tìm nguồn tuyển sinh như trước. Ngoài ra, việc đầu tư phát triển hệ sinh thái sáng tạo nghệ thuật, gắn kết văn hóa với công nghệ là hết sức cần thiết để nghệ sĩ, đặc biệt là nghệ sĩ trẻ, có thêm điều kiện đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong nước và quốc tế.

Về đào tạo, Nghệ sĩ nhân dân Trần Ly Ly cho rằng, các trường nghệ thuật cần được trao quyền chủ động hơn trong xây dựng chương trình đào tạo, liên kết với các đơn vị sử dụng lao động, các đoàn nghệ thuật công lập, doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức sáng tạo để hình thành chuỗi đào tạo - thực hành - biểu diễn - việc làm. Khi đầu vào gắn với đầu ra, người học sẽ nhìn thấy triển vọng nghề nghiệp rõ ràng hơn.

“Đào tạo chỉ thực sự có giá trị khi đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Một diễn viên múa hay nghệ sĩ sân khấu cần có tác phẩm để biểu diễn, có khán giả để đón nhận và có môi trường nghề nghiệp để tiếp tục sáng tạo. Vì vậy, đào tạo phải đi cùng hệ thống sản xuất tác phẩm, tổ chức biểu diễn và quảng bá, tạo nên một vòng tuần hoàn giúp nghệ sĩ phát triển nghề nghiệp bền vững”, Nghệ sĩ nhân dân Trần Ly Ly đề xuất. Bên cạnh đó, những chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, tổ chức biểu diễn, phát triển tài năng, ưu đãi về thuế hay mô hình hợp tác công - tư sẽ góp phần mở rộng không gian sáng tạo cho nghệ sĩ và tạo ra nhiều sản phẩm văn hóa có giá trị.

Ở góc độ quản lý, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cho rằng, trong bối cảnh hội nhập và phát triển mạnh mẽ của văn hóa đương đại, việc đào tạo nguồn nhân lực trẻ và xây dựng đội ngũ nghệ sĩ kế cận có đủ tài năng, bản lĩnh và lòng yêu nghề là vô cùng quan trọng. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục tham mưu Chính phủ hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng tài năng trẻ; khuyến khích các đơn vị nghệ thuật ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới phương thức tiếp cận công chúng và tăng cường quảng bá nghệ thuật trên các nền tảng truyền thông hiện đại. Đây cũng là những giải pháp quan trọng để nghệ thuật biểu diễn mở rộng không gian phát triển trong thời đại số.