Phát triển logistics tích hợp: “Chìa khóa” nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này, song cần tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế và liên kết vùng để tận dụng cơ hội trở thành trung tâm logistics của khu vực.

Hạ tầng thiếu đồng bộ, logistics gặp khó

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại quốc tế, vận tải đa phương thức đang trở thành xu thế tất yếu của hoạt động logistics hiện đại. Mô hình này cho phép kết hợp linh hoạt giữa đường biển, đường bộ, đường sắt, đường hàng không và đường thủy nội địa trong cùng một hành trình vận chuyển, qua đó tối ưu chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Theo ông Trần Thanh Hải, đối với Việt Nam - nền kinh tế có độ mở lớn, hoạt động xuất nhập khẩu là một trong những trụ cột chính- vận tải đa phương thức không chỉ là công cụ vận chuyển hàng hóa mà còn góp phần kết nối các hành lang kinh tế, thúc đẩy thương mại xuyên biên giới và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vận tải đa phương thức chính là “mạch kết nối” của nền kinh tế hiện đại.

Tuy nhiên, để phát triển hiệu quả lĩnh vực này, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Trong đó, vấn đề nổi bật nhất là sự thiếu đồng bộ trong kết nối hạ tầng logistics.

Những năm gần đây, Nhà nước đã ưu tiên đầu tư hệ thống cảng biển, sân bay, đường cao tốc, đường sắt và các trung tâm logistics. Tuy nhiên, theo ông Hải, việc đầu tư từng cấu phần riêng lẻ sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu tính liên thông giữa các phương thức vận tải.

“Một cảng biển hiện đại nhưng thiếu kết nối đường sắt hoặc thiếu trung tâm logistics phía sau cảng thì hiệu quả khai thác sẽ chưa cao”, ông Hải nhận định.

Bên cạnh đó, hệ thống trung tâm logistics tại Việt Nam hiện chủ yếu được kết nối bằng đường bộ. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển, các trung tâm logistics được quy hoạch như những đầu mối đa phương thức, cho phép hàng hóa được giao nhận bằng cả đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa. Đây là yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí vận chuyển và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một hạn chế khác là nhận thức về logistics vẫn chưa thực sự đầy đủ. Nhiều doanh nghiệp vẫn xem logistics chỉ là hoạt động vận tải hàng hóa, trong khi đây thực chất là chuỗi dịch vụ tổng hợp bao gồm lưu kho, đóng gói, quản lý tồn kho, phân phối, thủ tục hải quan, bảo hiểm, giám định, giao nhận và vận tải.

Theo ông Hải, logistics hiện đại đang chuyển mạnh từ mô hình cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang cung cấp các giải pháp tích hợp, trọn gói. Điều này đặc biệt quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam, khi phần lớn doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực để tự đầu tư hệ thống logistics riêng.

Đồng bộ quy hoạch để logistics bứt phá

Để phát triển vận tải đa phương thức và nâng cao năng lực logistics quốc gia, ông Trần Thanh Hải cho rằng cần tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là phát triển hạ tầng theo hướng đồng bộ và liên thông. Các dự án cảng biển, sân bay, đường sắt, cao tốc cần được quy hoạch trong tổng thể mạng lưới logistics quốc gia nhằm bảo đảm khả năng kết nối giữa các phương thức vận tải ngay từ đầu.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh phát triển hệ thống trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) và các điểm thông quan nội địa. Đây là những mắt xích quan trọng giúp gom hàng, trung chuyển, phân phối và kết nối liên phương thức. Theo kinh nghiệm quốc tế, các trung tâm logistics hiện đại chính là đầu mối của các chuỗi cung ứng hiệu quả.

Một giải pháp quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện thể chế và chính sách hỗ trợ. Nhà nước cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số, tạo cơ chế ưu đãi đầu tư phù hợp và khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics toàn cầu.

Theo ông Hải, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics của Việt Nam hiện nay đã xác định khá rõ các ưu tiên như nâng cao năng lực đội tàu container, phát triển đội tàu bay vận tải hàng hóa chuyên dụng, thúc đẩy logistics xanh và tăng cường kết nối liên vùng, liên phương thức.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam tham gia ngày càng nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA), nhu cầu vận tải xuyên biên giới, trung chuyển quốc tế và các dịch vụ logistics chất lượng cao được dự báo sẽ tăng mạnh trong thời gian tới.

Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam trở thành trung tâm logistics của khu vực ASEAN. Với vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống cảng biển trải dài và mạng lưới FTA rộng khắp, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích logistics quan trọng trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Trần Thanh Hải cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Trong đó, Bộ Công Thương đóng vai trò quan trọng trong phát triển thị trường logistics, kết nối thương mại và thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng. Bộ Xây dựng và các cơ quan quản lý giao thông chịu trách nhiệm về hạ tầng và tổ chức vận tải. Các địa phương cần chủ động quy hoạch quỹ đất cho logistics, tăng cường liên kết vùng; các hiệp hội ngành hàng cần hỗ trợ kết nối thị trường, đào tạo nhân lực và thúc đẩy chia sẻ dữ liệu.

Về phía doanh nghiệp, cần chuyển từ tư duy cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang cung cấp giải pháp logistics tích hợp, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và tự động hóa trong quản trị vận hành.

“Quốc gia nào làm chủ được hệ thống logistics hiệu quả, kết nối đa phương thức hiện đại và chuỗi cung ứng thông minh thì quốc gia đó sẽ có lợi thế rất lớn trong thương mại toàn cầu. Việt Nam đang có đầy đủ điều kiện để bứt phá nếu tận dụng tốt cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng quốc tế và triển khai đồng bộ các giải pháp về hạ tầng, thể chế cũng như phát triển doanh nghiệp logistics trong nước”, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.