Phát huy truyền thống ngữ văn, đưa tiếng Việt ra thế giới

Đây là dịp các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên nhìn lại những thành tựu trong đào tạo, nghiên cứu, đồng thời khẳng định định hướng phát huy truyền thống học thuật, nâng cao vị thế ngôn ngữ học và đưa tiếng Việt, văn hóa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Ba thập niên đào tạo, đưa tiếng Việt ra thế giới

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình, Trưởng khoa ngôn ngữ học điểm lại hành trình phát triển và những đóng góp của ngành trong đào tạo, nghiên cứu, giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.

Năm 1996, khoa ngôn ngữ học được thành lập trên cơ sở Bộ môn Ngôn ngữ học thuộc khoa ngữ văn. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử giáo dục đại học Việt Nam, ngành ngôn ngữ học được công nhận là ngành đào tạo đại học độc lập.

Trong 30 năm, khoa từng bước hoàn thiện hệ thống đào tạo từ cử nhân đến thạc sĩ, tiến sĩ, với 5 chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ, Việt ngữ học, ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, ngôn ngữ học so sánh lịch sử và ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu.

Đây là đơn vị duy nhất tại Việt Nam đào tạo ngành ngôn ngữ học ở cả 3 trình độ. Tính đến năm 2025, nhà trường đã đào tạo hơn 3.000 cử nhân, hơn 400 thạc sĩ và hơn 400 tiến sĩ về ngôn ngữ học, Việt ngữ học và ngôn ngữ - văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Cùng với đào tạo, các thế hệ cán bộ, giảng viên chú trọng nghiên cứu khoa học, mở rộng các hướng nghiên cứu từ ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng - ngữ nghĩa, ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu đến ngôn ngữ học ứng dụng, ngôn ngữ học lâm sàng, ngôn ngữ học trị liệu và những lĩnh vực gắn với công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.

Một dấu ấn đặc biệt của khoa là nhiệm vụ giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, được Nhà nước giao từ năm 1968. Theo Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình, các thế hệ giảng viên không chỉ truyền đạt ngôn ngữ mà còn giúp bạn bè quốc tế hiểu hơn về con người, văn hóa và những giá trị Việt Nam. Khoa từng đào tạo tiếng Việt cho cán bộ, sinh viên Lào và cán bộ, sinh viên các trường đại học tại Campuchia trong 10 năm liên tục sau thời kỳ diệt chủng Pôn Pốt. Trong hoàn cảnh khó khăn ấy, mỗi giờ học tiếng Việt còn góp phần vun đắp tình hữu nghị, đồng hành cùng bạn bè quốc tế.

Tháng 8-2025, khoa ngôn ngữ học hợp nhất với khoa Việt Nam học và tiếng Việt, hình thành khoa ngôn ngữ học, tiếng Việt và Việt Nam học, sau đó mang tên khoa ngôn ngữ học và Việt Nam học như hiện nay.

Thời gian tới, khoa xác định tiếp tục giữ vai trò đầu ngành trong đào tạo, nghiên cứu; làm đầu mối quốc gia về giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và kiều bào; phát triển thành trung tâm học thuật có uy tín trong khu vực và trên thế giới. Trước yêu cầu chuyển đổi số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, khoa sẽ đổi mới nội dung, phương pháp, mô hình đào tạo; phát triển học liệu số, ứng dụng AI, thực tế ảo và nền tảng học trực tuyến. Đồng thời, khoa tiếp tục bảo vệ tiếng Việt, bảo tồn ngôn ngữ các dân tộc Việt Nam và quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.

“Truyền thống của khoa không nằm trong những tấm bằng khen, những tấm huân chương”, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình nhấn mạnh. Truyền thống ấy được tiếp nối qua từng bài giảng, công trình nghiên cứu, sự trưởng thành của sinh viên và việc tiếng Việt được bạn bè quốc tế sử dụng, tìm hiểu.

Phát huy truyền thống, nâng cao vị thế tiếng Việt và Việt Nam học

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh ý nghĩa của việc nhìn lại chặng đường phát triển, tri ân các thế hệ vun đắp truyền thống học thuật.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, cách đây 70 năm, ngành ngữ văn của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội được hình thành trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn. Các thế hệ thầy cô đã đặt nền móng cho nghiên cứu ngôn ngữ, văn học Việt Nam một cách khoa học, đồng thời đào tạo nhiều trí thức có bản lĩnh, trách nhiệm với xã hội. Hàng nghìn cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, nhà giáo, nhà nghiên cứu, nhà báo, cán bộ quản lý, nhà văn, nhà thơ trưởng thành từ mái trường này, đóng góp trên nhiều lĩnh vực.

Việc hình thành khoa ngôn ngữ học và Việt Nam học năm 2025 có ý nghĩa chiến lược, không chỉ hoàn thiện mô hình đào tạo mà còn mở ra không gian phát triển liên ngành, kết nối ngôn ngữ, văn hóa, đào tạo nhân lực với đối ngoại văn hóa. Khoa tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong giảng dạy tiếng Việt, văn hóa Việt Nam cho người nước ngoài và gìn giữ tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Các lớp tiếng Việt trực tuyến miễn phí cho kiều bào, học liệu, giáo trình song ngữ, chương trình bồi dưỡng giáo viên và công cụ đánh giá năng lực tiếng Việt cho người nước ngoài là những đóng góp thiết thực. Hoạt động này tiếp cận người học ở nhiều quốc gia; hàng nghìn giáo viên được tập huấn, nhiều trường đại học quốc tế đề nghị hợp tác phát triển tiếng Việt. Năm 2024, lĩnh vực ngôn ngữ học của Đại học Quốc gia Hà Nội được xếp trong nhóm 250-300 thế giới theo QS.

Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn kỳ vọng khoa tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, nâng cao chất lượng nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế và khẳng định vị thế đầu ngành về ngôn ngữ, văn hóa và Việt Nam học. Nhà trường cam kết tạo điều kiện về đội ngũ, cơ sở vật chất, công bố quốc tế và cơ chế phù hợp để khoa thực hiện các nhiệm vụ mới, trong đó có việc phát triển tiếng Việt cho kiều bào và bạn bè quốc tế.

Với những kết quả đạt được, khoa ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì. Ngoài ra, khoa còn có 1 cá nhân và 2 tập thể được tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên đã có dịp gặp gỡ, trò chuyện, chia sẻ những kỷ niệm về những năm tháng học tập, giảng dạy và nghiên cứu dưới mái trường.

Những câu chuyện được nối tiếp qua các thế hệ cũng nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống học thuật, tiếp tục đổi mới và đóng góp cho sự phát triển của nhà trường, ngành ngôn ngữ học và Việt Nam học.