Giáo dục

Phát huy những giá trị tốt đẹp trong việc bồi đắp nhân cách, văn hóa ứng xử

Nhóm phóng viên ghi • 22/11/2026 - 17:33

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, học sinh chịu nhiều tác động từ môi trường thông tin đa chiều, với những quan niệm và cách ứng xử khác nhau. Điều đó đặt ra yêu cầu cùng với truyền thụ kiến thức, ngành Giáo dục phải chú trọng hơn nữa việc bồi dưỡng nhân cách, hình thành năng lực tự hoàn thiện bản thân và nuôi dưỡng những giá trị đạo đức tốt đẹp cho học sinh. Trong đó, đạo thầy trò với những chuẩn mực về sự kính trọng, lòng biết ơn và trách nhiệm giữa người dạy, người học tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc gìn giữ nền tảng văn hóa ứng xử và định hướng nhân cách cho thế hệ trẻ.

Nhà giáo ưu tú, TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường Trung học phổ thông Đinh Tiên Hoàng:
Tự giáo dục là con đường để người học trưởng thành

Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, tháng 9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh bày tỏ mong muốn xây dựng “một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”. Tư tưởng đó khẳng định mục tiêu của giáo dục không phải là nhồi nhét kiến thức hay đào tạo những con người thụ động tiếp nhận tri thức, mà là khơi dậy tiềm năng, phát triển tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và khả năng tự học.

giao-duc-1.jpg

Trong quá trình ấy, người thầy giữ vai trò định hướng, truyền cảm hứng, giúp học trò tiếp cận tri thức và hình thành phương pháp học tập. Tuy nhiên, dù tận tâm đến đâu, người thầy cũng không thể học thay, suy nghĩ thay hay trưởng thành thay học trò. Việc chuyển hóa kiến thức thành hiểu biết, biến những bài học thành năng lực và phẩm chất của bản thân đòi hỏi sự chủ động, nỗ lực từ chính người học.

Bởi vậy, bên cạnh sự giáo dục của nhà trường, mỗi người cần hình thành năng lực tự giáo dục. Đó là khả năng tự nhận diện hạn chế, biết lắng nghe và tiếp nhận có chọn lọc, biết quan sát, suy ngẫm, điều chỉnh hành vi và kiên trì hoàn thiện bản thân. Khi có được năng lực này, việc học không còn bó hẹp trong lớp học hay những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường, mà trở thành hành trình tự học, tự rèn luyện suốt đời.

Điều này càng có ý nghĩa trong xã hội hiện đại, khi mỗi người có thể nhanh chóng tiếp cận kho kiến thức khổng lồ, nhưng sự phát triển phụ thuộc vào khả năng phân biệt đúng sai, tư duy độc lập, tự học và thích ứng với những biến động của cuộc sống.

TS Nguyễn Thị Tuyết Nhung, giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Khoa học Nhân văn (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội):
Người thầy - chủ thể không thể thay thế trong giáo dục hiện đại

639303402534489997-2aoborc2fwqddhodfet6ctjrmnfiaq06tvdwrf4i.jpg

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phổ biến trong học tập và giảng dạy là xu hướng tất yếu, giúp người học tiếp cận kiến thức nhanh chóng và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, giáo dục không chỉ là truyền đạt thông tin hay tìm kiếm đáp án đúng. Quan trọng hơn, đó còn là quá trình hình thành tư duy, bồi dưỡng tâm hồn và nhân cách cho người học. Vì vậy, dù công nghệ phát triển, vai trò của người thầy vẫn không thể thay thế, nhất là trong việc định hướng, giáo dục đạo đức và bồi đắp nhân cách cho học sinh.

AI có thể đưa ra câu trả lời, gợi mở nhiều hướng tiếp cận, nhưng người thầy giúp học sinh biết đặt câu hỏi, suy ngẫm, tìm hiểu bản chất vấn đề và lựa chọn điều đúng đắn. Để biết vận dụng tri thức bằng trách nhiệm, lòng nhân ái và sự thấu đáo, các em cần sự dẫn dắt từ kinh nghiệm, nhân cách và tâm huyết của thầy cô. Đó chính là sự khác biệt giữa việc tiếp nhận kiến thức và quá trình trưởng thành trong giáo dục.

Hơn thế, giáo dục còn là sự kết nối giữa con người với con người. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn lắng nghe, thấu hiểu tâm lý, năng lực và hoàn cảnh của từng học sinh. Một lời động viên đúng lúc, sự bao dung trước vấp ngã hay niềm tin thầy cô dành cho học trò có thể trở thành động lực để các em thay đổi, nỗ lực vươn lên. Sự thấu cảm, tình yêu thương và trách nhiệm ấy không thể được thay thế bằng các thuật toán hay công cụ công nghệ.

Tôn sư trọng đạo trong thời đại mới cần được bồi đắp từ chính chất lượng của mối quan hệ giáo dục: Người thầy tận tâm, trách nhiệm, không ngừng đổi mới; học trò chủ động học hỏi, trân trọng tri thức và người truyền dạy. AI có thể hỗ trợ hành trình khám phá tri thức, nhưng tình yêu thương, sự thấu hiểu và nhân cách của người thầy mới là những giá trị góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp lòng nhân ái và dẫn dắt học trò trưởng thành.

Nhà giáo Phạm Thanh Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quang Trung (phường Cửa Nam):
Thầy cô giáo phải là tấm gương để học sinh noi theo

Muốn học sinh kính trọng, yêu quý và noi theo, trước hết, người thầy phải là tấm gương trong công việc và cách ứng xử hằng ngày. Sức thuyết phục của giáo dục không chỉ nằm ở những điều giáo viên truyền dạy, mà còn thể hiện qua hành động, cách đối xử với mọi người và cách giải quyết các tình huống trong môi trường sư phạm.

639303402519023893-b80eaa878264023a5b75(1).jpg

Sự nêu gương trước hết thể hiện ở tinh thần trách nhiệm và thái độ nghiêm túc với nghề. Giáo viên chuẩn bị chu đáo cho mỗi giờ lên lớp, không ngừng cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp giảng dạy, công bằng trong đánh giá và quan tâm đến mọi học sinh sẽ tạo dựng niềm tin từ các em.

Trong ứng xử, mỗi lời nói, cử chỉ của giáo viên đều có thể trở thành bài học đối với học sinh. Một lời động viên đúng lúc giúp các em thêm tự tin; ngược lại, sự nóng giận, lời trách mắng nặng nề hay cách đối xử thiếu công bằng có thể gây tổn thương. Vì vậy, người thầy cần chuẩn mực trong giao tiếp, biết kiềm chế cảm xúc, ứng xử có tình, có lý và tôn trọng nhân phẩm học sinh. Không chỉ với học trò, cách giao tiếp, hợp tác với đồng nghiệp và trao đổi với phụ huynh cũng cần thể hiện sự chân thành, trách nhiệm và văn hóa.

Nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các giá trị truyền thống thành văn hóa ứng xử thường nhật. Điều này đòi hỏi Ban giám hiệu không ngừng đổi mới phương thức tổ chức các hoạt động giáo dục, tạo điều kiện để giáo viên và học sinh cùng tham gia xây dựng môi trường học đường nhân văn, tích cực. Cán bộ quản lý cũng phải tiên phong trong xây dựng văn hóa ứng xử, tăng cường sự gắn kết giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh. Sự nêu gương của người thầy chính là nền tảng để học sinh hình thành lòng kính trọng và ý thức gìn giữ đạo thầy trò.

(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Phát huy những giá trị tốt đẹp trong việc bồi đắp nhân cách, văn hóa ứng xử

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.