Ô nhiễm từ các bãi vật liệu xây dựng tự phát: Siết chặt điều kiện kinh doanh

Trạc thải “núp bóng” vật liệu xây dựng

Khảo sát tại nhiều xã, phường trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy, làn sóng đô thị hóa mạnh mẽ thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ VLXD tăng cao. Nhiều điểm kinh doanh VLXD hoạt động tự phát, lấn chiếm đất nông nghiệp, đất công, hành lang bảo vệ đê điều hoặc hành lang an toàn giao thông, không đảm bảo điều kiện bảo vệ môi trường. Quy trình vận hành tại đây bộc lộ rõ công thức "ba không": không hệ thống thu gom, xử lý nước thải; không tường bao ngăn cách, bạt che chắn chống phát tán bụi; không có hệ thống phun nước giảm bụi chuyên dụng.

Đơn cử như tại phường Đại Mỗ, khu vực đầu nút giao Đại Linh - Bạch Thành Phong tồn tại một điểm kinh doanh vật liệu xây dựng khá lớn. Theo tìm hiểu của phóng viên, bãi vật liệu trên tồn tại từ nhiều năm nay, hoạt động kinh doanh không đảm bảo các điều kiện vệ sinh môi trường. Hàng ngày, xe ra vào chở cát, sỏi... để rơi vãi ra đường, gây bụi bẩn, ảnh hưởng đến việc đi lại của người dân. Chưa kể, ngay gần bãi VLXD này còn có rất nhiều rác thải bị vứt bỏ bừa bãi ven đường, gây mất mĩ quan và ô nhiễm môi trường.

Hay như tại phường Tây Mỗ, tại khu vực xóm Hạnh cũng tồn tại nhiều bãi VLXD tự phát, tập kết vật liệu ngay bên lề đường gây mất mĩ quan và ô nhiễm môi trường. Đặc biệt, khu vực giữa Trường Mầm non Tây Mỗ A và dự án Chợ Tây Mỗ (mới xây xong, chưa đưa vào hoạt động) vốn là đất nghĩa trang (hiện còn khá nhiều phần mộ ở đây) nhưng mọc lên một bãi VLXD quy mô lớn. Cũng giống như nhiều bãi VLXD tự phát khác, các hoạt động bốc, chở vật liệu tại đây không tuân thủ các điều kiện về vệ sinh môi trường, thường xuyên rơi vãi cát, sỏi, gây ô nhiễm môi trường.

Anh Nguyễn Đức Bình, trú tại xóm Hạnh cho biết, tuyến đường từ phố Cầu Cốc vào Trưởng Mầm non Tây Mỗ A phải đi qua khu vực có bãi VLXD trên. "Những hôm trời nắng, gió to thổi bụi dưới mặt đường lên mù mịt khó chịu. Mỗi lần chở con đến trường tôi phải đội mũ, đeo khẩu trang kín mít cho hai bố con để tránh bụi", anh Bình nói.

Đặc biệt, theo khảo sát của phóng viên, ngoài các loại vật liệu thường thấy như gạch, đá, cát, sỏi... nhiều bãi VLXD tự phát còn tập kết cả trạc thải, bùn đất. Đây chính là chiêu trò "lợi nhuận kép" tinh vi trong kinh doanh. Sau khi chở vật liệu đến cung cấp cho các công trình nhà dân hoặc dự án nhỏ, xe tải sẽ nhận thu gom luôn phần trạc thải đổ ngược về bãi tự phát để chờ tiêu thụ hoặc đem đi đổ trộm. Thực trạng này biến bãi VLXD tự phát thành những bãi rác thải xây dựng thu nhỏ ngay trong lòng đô thị.

Khác với vật liệu thông thường, trạc thải rắn xây dựng chứa nhiều tạp chất, bột vôi, mảnh vụn kim loại, nhựa và hóa chất tồn dư. Khi bị tập kết bừa bãi mà không có biện pháp cách ly, khối lượng lớn trạc thải này sẽ phát tán bụi xi măng độc hại. Vào mùa mưa, nước rỉ từ đống phế thải hòa lẫn với bùn đất tạo thành dòng nước đục ngầu, mang tính kiềm cao, gây ô nhiễm nghiêm trọng hệ thống thoát nước và làm suy giảm chất lượng đất tại khu vực.

Các chuyên gia môi trường chỉ ra rằng bụi từ hoạt động xây dựng, vận chuyển và các bãi tập kết vật liệu là một trong những nguồn phát thải cục bộ rất lớn, tạo áp lực nặng nề lên môi trường đô thị và khu dân cư. Thay vì chỉ ứng phó khi sự việc xảy ra, các đô thị cần chuyển sang quản trị chất lượng không khí chủ động dựa trên dữ liệu và nhận diện rõ nguồn phát thải. Bụi mịn và ô nhiễm từ các bãi vật liệu không chỉ làm giảm tầm nhìn mà còn trực tiếp gây ra các bệnh lý về đường hô hấp (viêm phế quản, hen suyễn), các bệnh tim mạch và nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người dân sống xung quanh.

PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho biết, áp lực chất thải xây dựng tại Hà Nội không chỉ đến từ các dự án hạ tầng lớn mà còn từ hoạt động cải tạo, phá dỡ và xây dựng lại công trình trong đô thị. Theo chuyên gia này, thu gom, vận chuyển vật liệu xây dựng, trạc thải chưa được kiểm soát chặt có thể làm phát sinh bụi, đất đá và vật liệu rơi vãi. Bên cạnh đó việc thiếu điểm tập kết, trung chuyển phế thải phù hợp, làm tăng khoảng cách vận chuyển và nguy cơ đổ thải không đúng nơi quy định.

Giải pháp xử lý tận gốc

Để chấn chỉnh hoạt động này, UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan chức năng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quyết liệt. Điển hình là Kế hoạch số 363/KH-UBND ngày 24-9-2026 triển khai tổng kiểm tra, rà soát và xử lý dứt điểm các công trình, kho bãi vi phạm đất đai, trật tự xây dựng và môi trường. Đồng thời, thành phố ban hành Chỉ thị số 18/CT-UBND yêu cầu siết chặt việc quản lý, gia cố và tái chế chất thải rắn xây dựng nhằm chặn đứng nạn đổ trạc thải lậu. Các địa phương cũng liên tục đưa ra thời hạn cuối cùng, yêu cầu cá nhân phải tự giác di dời vật liệu, trạc thải ra khỏi khu vực tập kết trái phép, kiên quyết cưỡng chế đối với các trường hợp cố tình chây ỳ.

Song song với hành lang pháp lý được siết chặt, các lực lượng chức năng thành phố cũng tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm bị phát hiện. Điển hình nhất, vào đầu tháng 9 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội vừa khởi tố 5 đối tượng liên quan đến hoạt động tập kết, đổ trái phép hơn 33.500 tấn chất thải xây dựng. Địa điểm vi phạm núp bóng ngay sát một cây xăng trên đường Phan Trọng Tuệ, thuộc địa bàn phường Thanh Liệt, Thành phố Hà Nội. Với khối lượng trạc thải khổng lồ đổ lộ thiên, không che chắn, bãi tập kết này đã làm đảo lộn hoàn toàn cuộc sống của hàng trăm hộ dân xung quanh vì ô nhiễm khói bụi và nguồn nước rỉ bẩn.

Một ví dụ khác là đợt tổng giải tỏa hàng loạt kho xưởng, bến bãi vi phạm trật tự xây dựng và môi trường trên đất nông nghiệp, đất công tại địa bàn phường Thanh Liệt. Nhiều bãi VLXD và gara ô tô tự phát tại đây tích tụ lượng bụi bẩn, phế thải công trình qua nhiều năm, gây áp lực khủng khiếp lên hạ tầng thoát nước của khu vực. Việc biến bãi vật liệu thành điểm tập kết trạc thải trái phép còn gián tiếp tiếp tay cho nạn san lấp trái phép ao hồ, đất nông nghiệp ven đô để xây dựng kho xưởng trái phép.

Theo các chuyên gia, việc để giải quyết tận gốc rễ vấn đề, không thể chỉ dựa vào các đợt ra quân mang tính cao điểm. Các cơ quan chức năng cần áp dụng đồng bộ giải pháp căn cơ và dài hạn. Trước hết, cần quy hoạch đồng bộ mạng lưới bến bãi, điểm tập kết. Chính quyền thành phố cần rà soát lại quỹ đất, bố trí điểm trung chuyển VLXD và tập kết chất thải rắn xây dựng tại vị trí cách xa khu dân cư, có hạ tầng giao thông kết nối phù hợp. Bên cạnh đó, việc nâng cao và thắt chặt điều kiện cấp phép kinh doanh là yêu cầu bắt buộc.

"Hoạt động kinh doanh VLXD phải được coi là loại hình kinh doanh có điều kiện về bảo vệ môi trường. Các cơ sở muốn hoạt động phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về hạ tầng: phải có tường bao kiên cố cao trên 2 mét, phải trang bị bạt che phủ 100% bề mặt cát, sỏi, đá; có hệ thống phun sương dập bụi tự động vận hành trong suốt thời gian bốc xếp; xây dựng cầu rửa xe ở lối ra vào bãi để ngăn bùn đất theo lốp xe kéo ra đường đô thị", PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.

“

Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa công bố danh sách 81 điểm trên địa bàn 41 xã, phường thuộc thành phố được phép tạm thời tập kết, xử lý chất thải rắn xây dựng và đất thải đào móng. Các chuyên gia nhận định, việc công khai quy hoạch này giúp triệt tiêu các bãi tự phát lậu. Tuyệt đối không cấp phép kinh doanh VLXD quy mô lớn trong các ngõ sâu, khu dân cư đông đúc. Công trình xây dựng chỉ được nghiệm thu hoặc cấp phép khi chứng minh được nguồn đất đào, trạc thải được đưa đến đúng điểm xử lý tập trung theo quy hoạch.