Nông nghiệp số và xanh đang “khát” vốn

Đây là nhận định được ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi đưa ra tại Hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh”, do Báo Đại biểu nhân dân tổ chức.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu do xung đột địa chính trị, nông nghiệp xanh và nông nghiệp số là yếu tố sống - còn để Việt Nam khẳng định vị thế trung tâm cung ứng nông sản bền vững thế giới.

Tính đến cuối 2025, tổng dư nợ toàn nền kinh tế đạt trên 18 triệu tỷ đồng, trong đó dư nợ ngành Nông nghiệp đạt hơn 4 triệu tỷ đồng. Tuy vậy, tỷ trọng tín dụng xanh còn thấp. Tổng tín dụng xanh năm 2025 là 780-850 nghìn tỷ đồng, mảng nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 4-5% số đó.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, có nhiều nút thắt trong triển khai tín dụng nông nghiệp số và xanh. Trở ngại lớn nhất hiện nay chính là tư duy thẩm định tín dụng truyền thống. Phần lớn tổ chức tín dụng vẫn dựa vào tài sản thế chấp là bất động sản.

Trong khi đó, đặc thù của ngành Nông nghiệp là nhà xưởng và đất thuê trả tiền hằng năm - loại tài sản mà các ngân hàng thường e ngại so với đất trả tiền một lần cho 30-50 năm. Bên cạnh đó, quy mô tín dụng còn nhỏ lẻ, phân tán. Nông dân, hợp tác xã vùng sâu vùng xa, vùng nông thôn vẫn còn “nỗi sợ vô hình” trong chuyển đổi số (ngại công nghệ, ngại thay đổi).

Về mặt chính sách, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh, song việc triển khai tín dụng xanh trong nông nghiệp vẫn thiếu đồng bộ vì mỗi ngân hàng có “chuẩn xanh” khác nhau, gây khó khăn trong tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, chúng ta chưa có hệ sinh thái đồng bộ, còn chắp vá. Cụ thể, thiếu dữ liệu chuẩn và tính minh bạch, làm triệt tiêu cơ sở cho tín dụng thông minh. Năng lực nội sinh còn yếu khi các doanh nghiệp thiếu chuẩn về môi trường, xã hội, quản trị (ESG), hợp tác xã thiếu năng lực quản trị, nông dân thiếu kỹ năng số gây cản trở tiếp cận dòng vốn tín dụng nói chung, tín dụng xanh nói riêng.

Để thúc đẩy tín dụng cho nông nghiệp số và xanh, ông Nguyễn Quang Huy đề xuất một cuộc tái cấu trúc toàn diện hệ sinh thái nông nghiệp, chuyển dịch từ việc cấp vốn đơn lẻ sang định hướng dòng vốn theo chuỗi giá trị. Tại đó, mối liên kết giữa Nhà nước - ngân hàng - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân phải được thắt chặt dựa trên hạ tầng dữ liệu số.

Cụ thể, cần triển khai tín dụng thông minh - cấp vốn dựa trên dòng tiền và dữ liệu. “Dù rất khó khăn song cần phải làm quyết liệt, tránh theo tư duy truyền thống là dựa trên tài sản bảo đảm”, ông nói. Tiếp đến, cần xây dựng hệ sinh thái số, phối hợp tổng thể để xây dựng dữ liệu nông nghiệp, môi trường, truy xuất (bigdata). Thiết lập quỹ chuyển đổi chiến lược: Quỹ nông nghiệp xanh và quỹ chuyển đổi số, ủy thác cho các ngân hàng thương mại triển khai nhằm tối ưu nguồn lực.

Bên cạnh đó, cần tái cấu trúc trong sản xuất thông qua tích tụ đất đai, cánh đồng mẫu lớn, qua đó thu hút “đại bàng” trong nông nghiệp. Ngân hàng phải là đối tác của doanh nghiệp, hợp tác xã và phải tham gia sâu vào quá trình xây dựng chiến lược kinh doanh, quản trị, xúc tiến thương mại; trở thành nhà cố vấn, đồng hành cùng khách hàng. Đây là một trong những cách tiếp cận tín dụng chủ động, phòng ngừa rủi ro chủ động. Đồng thời, cần huy động các nguồn lực quốc tế cùng tham gia cấp tài chính xanh, tín dụng xanh cho nông nghiệp.

Về phía Ngân hàng Nhà nước cần đưa ra các chuẩn mực xanh thống nhất; áp dụng các chính sách ưu đãi về lãi suất, tái cấp vốn và hạn mức tín dụng cho các ngân hàng hoạt động tích cực trong lĩnh vực này.

Ngoài ra, ông Nguyễn Quang Huy cũng đề xuất cần nghiên cứu phát triển hệ thống các quỹ bảo lãnh cho tín dụng xanh cũng như bảo hiểm cho tín dụng xanh, bởi đây là lĩnh vực rất rủi ro với nông nghiệp.