Nối nhịp di sản bằng sức trẻ và công nghệ

Để di sản sống trong không gian số

Gia Lâm là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với những ngôi đình, đền, chùa cổ kính và các làng nghề lâu đời. Nơi đây có những di tích nổi tiếng như Đền - Chùa Bà Tấm, Đình - Đền - Chùa Sủi cùng làng nghề quỳ vàng Kiêu Kỵ. Mỗi di tích, mỗi làng nghề đều lưu giữ những câu chuyện về lịch sử, con người và bản sắc quê hương. Thế nhưng, làm thế nào để những giá trị ấy đến gần hơn với thế hệ trẻ trong thời đại công nghệ số luôn là điều khiến chị Dương trăn trở.

Từ mong muốn ấy, chị Dương đã trực tiếp tham mưu xây dựng và triển khai mô hình “Chuyển đổi số trong giáo dục truyền thống - Xây dựng hệ sinh thái số các địa chỉ đỏ và di tích lịch sử, văn hóa dành cho thanh thiếu nhi”. Thay vì chỉ tiếp cận lịch sử qua những trang sách hay lời thuyết minh, học sinh có thêm cơ hội tìm hiểu di sản bằng những hình thức trực quan, sinh động.

Điểm nổi bật của sáng kiến là ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR360 kết hợp mã QR để xây dựng hệ thống thông tin số về các di tích. Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, người xem có thể truy cập những nội dung giới thiệu về lịch sử hình thành, giá trị kiến trúc, nhân vật lịch sử, lễ hội truyền thống cùng hình ảnh 360 độ và video minh họa.

Nhờ đó, những câu chuyện tưởng chừng xa xôi trong quá khứ được chuyển tải bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với thế hệ lớn lên cùng công nghệ. Mỗi mã QR trở thành một cánh cửa mở vào kho tàng văn hóa quê hương, giúp người trẻ chủ động khám phá thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Đến nay, mô hình đã xây dựng hệ thống nội dung số cho 8 cụm di tích được xếp hạng trên địa bàn, với tổng kinh phí hơn 400 triệu đồng. Trong đó, công trình số hóa cụm di tích Đình - Đền - Chùa Sủi có trị giá 30 triệu đồng. Đây không chỉ là những sản phẩm ứng dụng công nghệ mà còn là cách làm mới trong bảo tồn, giới thiệu và phát huy giá trị di sản văn hóa ở cơ sở.

Đặc biệt, các tư liệu số hóa đã được khai thác trong hoạt động sinh hoạt Đoàn, Đội, các hội thi, hành trình về nguồn và chương trình giáo dục truyền thống. Việc kết hợp trải nghiệm thực tế với nền tảng số giúp hoạt động tìm hiểu lịch sử trở nên linh hoạt, phù hợp hơn với tâm lý và nhu cầu tiếp nhận của thanh thiếu nhi.

Em Nguyễn Ngọc Minh (tổ dân phố Bình Minh, xã Gia Lâm) chia sẻ: “Trước đây, em thường chỉ biết đến di tích qua những lần tham quan hoặc nghe thầy cô giới thiệu. Khi được quét mã QR, tự khám phá hình ảnh và câu chuyện lịch sử, em cảm thấy việc tìm hiểu di sản gần gũi, thú vị hơn”.

Không dừng lại ở việc số hóa di tích, chị Dương còn phối hợp tổ chức cuộc thi tìm kiếm ý tưởng phát triển du lịch địa phương, hỗ trợ ba đội thi đại diện thanh thiếu nhi tham gia. Những hoạt động này góp phần khuyến khích người trẻ tìm hiểu, sáng tạo và đề xuất ý tưởng quảng bá những giá trị đặc sắc của quê hương.

Kết nối các thế hệ bằng công nghệ

Nếu sáng kiến số hóa di tích giúp người trẻ đến gần hơn với lịch sử, thì mô hình “Gia sư thanh niên - Kết nối số liên thế hệ” lại đưa công nghệ đến với những người còn gặp khó khăn trong việc sử dụng các thiết bị thông minh.

Ý tưởng bắt nguồn từ một trăn trở rất đời thường của chị Dương: Khi công nghệ ngày càng phổ biến, vẫn có những người cao tuổi lúng túng trước những thao tác cơ bản trên điện thoại, ngại sử dụng dịch vụ số vì sợ làm sai hoặc bị lừa đảo.

“Tôi nghĩ rằng thanh niên có thể làm một việc rất thiết thực: Dành thời gian đồng hành, giúp các ông, các bà từng bước làm quen với công nghệ. Các bạn trẻ có sự nhanh nhạy; người cao tuổi cần sự kiên nhẫn, gần gũi và một người đủ tin cậy để hỏi lại khi chưa hiểu”, chị Dương chia sẻ.

Từ suy nghĩ ấy, 36 đội hình “Gia sư thanh niên” đã được thành lập tại các thôn, tổ dân phố, mỗi đội gồm 7-10 đoàn viên, hội viên. Với phương châm “1 đoàn viên kèm 1-3 người học”, các bạn trẻ trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng VNeID, iHanoi và những tiện ích số thiết yếu.

Không có một bài học chung cho tất cả mọi người. Có người chỉ mong biết cách gọi video để nhìn thấy con cháu ở xa; có người muốn tự tra cứu thông tin, giải quyết thủ tục hành chính mà không phải nhờ người khác. Bởi vậy, mỗi buổi hướng dẫn đều bắt đầu từ việc lắng nghe nhu cầu của người học.

“Với tôi, khoảnh khắc có ý nghĩa nhất là khi người được hướng dẫn có thể tự thao tác, không còn phải chờ người khác làm giúp. Đó là một thay đổi nhỏ trong sinh hoạt, nhưng đem lại cảm giác chủ động và tự tin rất lớn”, chị Dương tâm sự.

Từ những lớp học giản dị ấy, công nghệ trở thành sợi dây kết nối giữa các thế hệ. Người cao tuổi có thêm kỹ năng, còn đoàn viên, thanh niên học được sự kiên nhẫn, cách lắng nghe và chia sẻ.

Đánh giá về những sáng kiến này, ông Nguyễn Văn Hợi, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Gia Lâm cho biết, chị Lê Thị Thùy Dương là cán bộ trẻ nhanh nhẹn, thông minh, nhiệt tình, trách nhiệm và luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Các hoạt động chuyển đổi số do Đoàn Thanh niên triển khai đã mang lại hiệu quả thiết thực, giúp người dân tiếp cận công nghệ, thuận tiện hơn trong phản ánh, kiến nghị và tiếp nhận thông tin từ chính quyền.

Chị Lê Thị Thùy Dương vừa vinh dự được nhận Giải thưởng Nguyễn Chí Thanh năm 2026. Với chị, phần thưởng không chỉ ghi nhận những nỗ lực cá nhân mà còn là kết quả của sự đồng hành, chung sức từ tập thể đoàn viên, thanh niên.

“Tôi mong các bạn trẻ bắt đầu từ những điều gần gũi: Nhìn thấy một khó khăn và sẵn sàng góp sức giải quyết; học được một kỹ năng mới và biết chia sẻ để người khác cùng tiến bộ”, chị Dương bày tỏ.

Từ việc gìn giữ ký ức quê hương bằng công nghệ đến kiên nhẫn hướng dẫn người cao tuổi từng thao tác trên điện thoại, những sáng kiến của Lê Thị Thùy Dương gặp nhau ở một điểm chung, đó là lấy con người làm trung tâm. Chính từ những việc làm thiết thực ấy, sức trẻ đang góp phần nối nhịp giữa truyền thống và hiện đại, để những giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống hôm nay.