Những người hiến đất, mở đường
Họ - người là cựu chiến binh, người thuần làm nông, chạy chợ… không hẳn ai cũng dư dả nhưng đều tự nguyện lùi hàng rào, dỡ cổng, thậm chí phá bỏ cả công trình kiên cố, nhường một phần đất hương hỏa… để “mở đường”. Nhường đất, khoảng sân, mảnh vườn thân thuộc hẹp lại, thậm chí có gia đình phải chỉnh trang lại nhà nhưng ai nấy đều cảm thấy hài lòng khi đường làng, ngõ xóm trước vốn chật hẹp, ngoắt ngoéo nay khang trang, rộng rãi, thuận tiện cho đi lại, góp phần cho dựng xây quê hương ngày càng giàu đẹp.
Những ngày cuối thu, chúng tôi rong ruổi qua những miền quê ngoại thành, nơi nhiều con đường bê tông thẳng thớm mới mở vươn mình qua xóm nhỏ. Dọc chuyến đi, có những câu chuyện khiến chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng: Người hiến hàng trăm mét vuông đất thổ cư trị giá nhiều tỷ đồng, người tự tay phá bỏ tường bao, công trình phụ… nhường đất mà chẳng mảy may nghĩ chuyện đền bù.
Con đường Hát Giang, đoạn qua thôn Mỹ Giang, xã Suối Hai, hôm nay đã khoác lên diện mạo mới. Mặt đường nhựa thảm đen bóng, phẳng lì, chạy dài hun hút, ô tô nối đuôi bon bon qua lại. Ven đường, những người thợ điện vẫn hối hả dựng cột, kéo dây, hoàn thiện hệ thống chiếu sáng.
Ông Nguyễn Đăng Vui, thương binh hạng 3/4, lặng lẽ đứng nhìn con đường vừa được mở rộng. Ở tuổi 68, gương mặt ông Vui hằn vẻ người đã đi qua nhiều thăng trầm. Làn da sạm nắng, những nếp nhăn nơi khóe mắt và vầng trán rộng gợi lên bao năm tháng nhọc nhằn. Ông nhập ngũ năm 1978, phiên chế thuộc Phòng Chính trị, Sư đoàn 9, từng làm nhiệm vụ quốc tế tại nước bạn Campuchia.
Cuối năm 2025, khi xã Suối Hai đẩy mạnh phong trào xây dựng nông thôn mới, phát động cuộc thi “Sáng, xanh, sạch, đẹp” và triển khai mở rộng tuyến đường Hát Giang dài khoảng 3km, ông Vui mừng vì đường làng sắp được mở mang, bà con đi lại thuận tiện hơn, trẻ nhỏ đến trường bớt nhọc nhằn, giao thương, làm ăn cũng thêm phần suôn sẻ. Cùng với niềm vui ấy là nỗi trăn trở. Muốn con đường rộng thêm, gia đình ông phải chấp nhận “lùi lại” một phần đất.
“Tôi cũng suy nghĩ, nhiều khi mất ngủ”, ông Vui nhớ lại. Sâu xa, điều khiến ông khó nghĩ là làm sao để vợ con cùng thấu hiểu, đồng lòng bởi phần đất ông dự định hiến tặng có giá trị không nhỏ. Sau mấy đêm suy nghĩ, ông mới đem chuyện ra “họp” gia đình. Điều bất ngờ là cả vợ và bốn người con, hai trai, hai gái, đều vui vẻ ủng hộ. Không ai ngăn, không ai tính toán thiệt hơn. Sự đồng thuận ấy khiến ông thêm vững lòng.
Ban đầu, ông dự định hiến 1-1,2 mét đất mặt cắt ngang đường. Thế nhưng, khi đơn vị thi công khảo sát và nhận thấy mặt đường vẫn còn hẹp, ông lại chủ động nhường thêm. Phần đất tiếp tục lùi sâu vào khuôn viên nhà ông khoảng 2,4 mét, kéo dài 170 mét; phía còn lại, ông hiến khoảng 0,2 mét trên chiều dài 100 mét. Tính chung, diện tích đất gia đình ông Vui tự nguyện hiến để mở đường lên tới hơn 400 mét vuông.
Hơn 400 mét vuông đất, tính ra bạc tỷ chứ chẳng ít! Nghe ông chia sẻ, tôi hỏi, hỏi mà như cảm thán: “Ông không tiếc sao, ngần ấy đất mà cho đi hết!”. Ông Vui cười hiền, giọng chắc nịch: “Tiếc chứ! Nhưng đường rộng ra, bà con đi lại thuận tiện thì mình cũng được hưởng cái lợi chung. Đất nhà có thể ít đi một chút, nhưng tình làng nghĩa xóm thì thêm gắn bó, quê hương thêm đẹp”.
Con đường liên thôn nối Vân Lôi (nay thuộc thôn Trạch Lôi) với Mỹ Giang (nay thuộc thôn Trạch Mỹ Lộc), xã Phúc Thọ, từng là một trong những “điểm nghẽn” của địa phương. Mặt đường nhỏ hẹp, chỉ vừa một ô tô lưu thông. Những khúc cua, ngã ba khuất tầm nhìn khiến mỗi lần xe qua lại, người đi đường không khỏi thấp thỏm. Mong muốn mở rộng con đường người dân ấp ủ từ lâu, nhưng để thành hiện thực lại không đơn giản.
Muốn đường rộng thêm, phải có những gia đình chấp nhận lùi hàng rào, thu hẹp sân vườn, thậm chí nhường cả phần đất hương hỏa ông cha để lại. Khi chủ trương mở rộng đường được triển khai, điều bất ngờ là sự đồng thuận đã đến từ chính những người có đất mà con đường “ăn vào”. Không chỉ là những cái gật đầu trong các cuộc họp thôn, sự đồng lòng còn được vun đắp từ những cuộc trò chuyện bên hiên nhà, những lần vợ chồng, anh em, con cháu cùng ngồi lại bàn bạc. Nhà tự nguyện phá tường bao, nhà mau mắn lùi hàng rào, có dòng họ còn thống nhất hiến đất nhà thờ họ. Người có đất góp đất, người có của góp của, người có sức góp công. Không ai bảo ai, mỗi người tự nguyện lùi lại một chút để con đường chung cho làng cho xóm thêm rộng.
Trong số những gia đình “đi đầu”, có ông Nguyễn Văn Thục, sinh năm 1963, ở thôn Trạch Mỹ Lộc. Những ngày chuẩn bị mở đường, ông Thục nhiều lần nhìn lại khuôn viên gia đình, nơi có bức tường bao dài hơn chục mét vừa xây, khoảng sân đã gắn bó qua bao năm tháng. Phần đất ấy không đơn thuần là tài sản của gia đình, mà còn là đất hương hỏa tổ tiên, nơi lưu giữ dấu tích của các thế hệ.
“Cắt bỏ một mét vuông đất hương hỏa của ông cha như chạm vào tận cùng sự thiêng liêng nhất trong tâm hồn. Nếu chỉ đơn thuần vì tiền mà bán đất thì trong gia đình, họ hàng sẽ có ý kiến không đồng tình nhưng hiến đất vì lợi chung, không ai phản đối”, ông Thục trầm ngâm.
Dù vậy, vẫn nhiều thứ ngổn ngang trong tâm trí. Đất của cha ông để lại... Thấy chồng nhiều đêm trằn trọc, bà Nguyễn Thị Loan, sinh năm 1965, nhẹ nhàng khuyên nhủ. Ngày trước, chính ông cụ nhà ông Thục cũng từng hiến đất cho làng, góp phần mở rộng con đường nhỏ. Nhờ phần đất ấy cùng sự chung sức của bà con, lối đi đã rộng rãi hơn. Nay, ông Thục tiếp tục nhường đất để đường làng thêm khang trang, bà tin rằng đó cũng là điều khiến ông cụ vui lòng.
Vốn là lính công binh, nhập ngũ năm 1982, từng công tác tại Lữ đoàn 229, Bộ Tư lệnh Công binh, ông Thục luôn tâm niệm phải giữ gìn phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, gương mẫu trong mọi công việc của quê hương. Với ông, trở về đời thường không có nghĩa khép lại trách nhiệm của người lính. Nếu năm xưa người lính công binh góp sức mở đường trên những trận địa, thì hôm nay, ngay trên quê hương mình, ông vẫn có thể tiếp tục làm một việc có ích cho cộng đồng.
Nghĩ đã thông, ông Thục không chần chừ thêm. Ông chủ động liên hệ với lãnh đạo thôn để bàn việc tháo dỡ hàng rào, nhường đất mở đường. Ban đầu, chính quyền đề nghị gia đình lùi vào 0,4 mét. Nhưng sau khi cùng vợ quan sát, tính toán, nhận thấy phần đường mở ra vẫn chưa thực sự thông thoáng, ông lại bàn với bà Loan lùi thêm, nâng phần đất hiến lên 0,7 mét. Gần 20 m2 đất của gia đình được nhường lại cho con đường chung.
Ở thôn Trạch Mỹ Lộc, nhìn gia đình ông Thục tự nguyện tháo dỡ tường bao, nhường đất làm đường, nhiều hộ dân lần lượt hưởng ứng. Người này làm trước, người kia làm theo. Những băn khoăn, e ngại ban đầu dần nhường chỗ cho sự đồng thuận. Các gia đình bà Cao Thị Mùa, ông Nguyễn Văn Học, bà Nguyễn Thị Lại, ông Vũ Điển, ông Nguyễn Văn Toán, rồi cả họ Nguyễn Văn… đều chung tay góp đất, góp sức. Từ một quyết định của gia đình, tinh thần hiến đất đã lan sang những nếp nhà kế cận.
Là người đầu tiên đề xuất họ Nguyễn Văn hiến đất, mở đường, ông Nguyễn Văn Ly, sinh năm 1954, không khỏi hồi hộp khi bắt đầu “gõ cửa” từng nhà. Chuyện đất đai vốn chẳng dễ bàn, nhất là khi phần đất ấy gắn với nhà thờ họ, nơi thiêng liêng lưu giữ bao ký ức và tình cảm của nhiều thế hệ. Nhưng ông Ly tin rằng, nếu đường làng rộng rãi, đi lại thuận tiện hơn thì tổ tiên cũng ngậm cười, bởi lợi ích ấy sẽ thuộc về tất cả mọi người.
Ông Ly kể lại chuyện vận động hiến đất bằng giọng đầy hào hứng. Ngay khi nắm bắt chủ trương mở rộng đường, ông đã đến từng nhà trong họ để bàn bạc. Ông chỉ phân tích điều giản dị: đường rộng thì người dân đi lại dễ dàng, làng xóm khang trang, con cháu cũng được hưởng lợi.
Cuộc họp họ nhanh chóng được tổ chức. Sau những lời bàn bạc chân tình, các thành viên đều đồng thuận hiến 3 mét đất của nhà thờ họ để mở rộng đường. Chuyện tưởng khó mà hóa ra lại thuận lòng người. Cả họ cùng vui, còn ông Ly, người khởi xướng, càng thêm phấn khởi.
“Cả họ không có ý kiến phản đối nào sao?”, tôi tò mò hỏi.
Ông Ly lắc đầu: “Không đâu! Thậm chí khi mở đường, người trong họ còn cùng nhau góp công, góp sức để đường mau hoàn thiện, đẹp đẽ”.
Nụ cười hiền hậu trên gương mặt người đàn ông tuổi ngoài 70 như nói thay niềm vui của cả dòng họ Nguyễn Văn. Với ông, điều đáng quý không chỉ là 3 m2 đất được hiến, mà còn là sự đồng lòng của tộc họ, dẫu không ít nhà còn nhiều khó khăn.
Suốt 5 ngày thi công, mỗi ngày có khoảng 40-45 người dân cùng góp sức làm đường. Công trình hoàn thành vào tháng 9-2026, khép lại những ngày lao động hăng say, mở ra một hành trình mới trên con đường rộng rãi, khang trang hơn.
(Còn nữa)
Nội dung: Võ Giang - Đinh Luyện | Đồ họa: Đức Hà
