Những người đi trước cơn mưa

Theo công nhân Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội xuống lòng cống ngầm, phóng viên đã phần nào cảm nhận được những vất vả phía sau công việc ít người nhìn thấy nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với hệ thống tiêu thoát nước của Thủ đô.

Khơi thông lòng cống

Nắp hố ga trên phố Xuân Tảo (phường Xuân Đỉnh, Hà Nội) vừa được mở, công nhân nhanh chóng dựng rào chắn, đặt biển cảnh báo và chuẩn bị các thiết bị. Trước khi xuống cống, những nắp ga lân cận cũng được mở để lưu thông không khí theo đúng quy trình an toàn. Chỉ khi hoàn tất các bước kiểm tra, chiếc thang sắt mới được thả xuống lòng cống.

Chỉ vài bậc thang từ mặt đường đã cảm nhận rõ sự khác biệt của môi trường làm việc. Ánh sáng dần khuất, việc quan sát chủ yếu dựa vào đèn gắn trên mũ bảo hộ. Mùi bùn và nước thải rõ hơn khi xuống sâu. Dưới chân là lớp nước ngập gần ngang ngực người lớn, xen lẫn bùn lắng sau nhiều ngày tích tụ. Tiếng xe cộ trên mặt đường không còn rõ, thay vào đó là tiếng nước chảy trong cống và tiếng máy hút bùn hoạt động liên tục phía trên.

Khác với hình dung của nhiều người, công việc dưới lòng cống không chỉ là đứng điều khiển máy hút bùn. Để đưa được lượng bùn và rác thải lên xe chuyên dụng, công nhân phải trực tiếp di chuyển trong lòng cống, đưa đầu vòi hút đến từng vị trí bồi lắng, đồng thời dùng tay thu gom các vật cản, những khâu này vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn bằng máy móc.

Ông Cao Đình Đăng Khoa, Tổ trưởng Tổ cơ giới 8, Xí nghiệp Thi công cơ giới xây lắp, Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cho biết: “Hiện chúng tôi đang thi công nạo vét, duy trì tuyến cống phố Xuân Tảo. Diện tích ở dưới lòng cống là một mét rưỡi, nhân hai mét; đang thực hiện dây chuyền cơ giới kết hợp với thủ công. Tổng tổng chiều dài của cái tuyến Xuân Tảo này là trên 500 mét. Anh em thực hiện thi công trong vòng từ 7 ngày đến 10 ngày và vận chuyển về bãi đổ Yên Sở”.

Dù đã được hỗ trợ bởi nhiều thiết bị hiện đại, ở những đoạn cống nhỏ, sâu hoặc có nhiều vật cản, con người vẫn là yếu tố không thể thay thế. Quan sát tại hiện trường cho thấy, nhiều vị trí đầu vòi hút không thể tiếp cận nếu không có công nhân trực tiếp điều chỉnh. Những túi nilon, rác thải mắc ở cửa thu nước cũng phải được thu gom trước khi bùn được hút lên xe chuyên dụng.

Công việc bắt đầu từ những ngày không mưa

Gắn bó nhiều năm với nghề, anh Nguyễn Đức Kiên, công nhân Tổ 6, Xí nghiệp Thi công cơ giới xây lắp đã quen với việc xuống cống ngầm. “Mỗi ca làm việc đều bắt đầu bằng việc mở nắp ga để khí độc thoát bớt rồi mới xuống cống nạo vét. Đây là quy trình bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn cho người lao động trước khi làm việc trong không gian kín”, anh Kiên nói.

Theo anh Kiên, dưới lòng cống luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ từ khí độc, mảnh sành, kim tiêm... Vì vậy, mỗi công nhân đều phải tuyệt đối tuân thủ quy trình an toàn và luôn giữ liên lạc với đồng nghiệp trên mặt đất trong suốt quá trình làm việc.

Khi được hỏi về gia đình, anh Kiên cho biết mỗi lần đi làm, người thân đều không khỏi lo lắng bởi đặc thù công việc thường xuyên phải xuống cống, đối mặt với nhiều nguy cơ mất an toàn. “Mỗi lần đi làm, người nhà đều dặn phải cẩn thận. Nhưng mỗi khi thấy đường phố sau mưa không còn ngập úng, chúng tôi rất vui vì công sức của mình đã góp phần giúp người dân đi lại thuận lợi hơn”, anh Kiên chia sẻ.

Đối với những người công nhân thoát nước, niềm vui ấy cũng chính là động lực để họ tiếp tục gắn bó với công việc đặc thù mà ít người nhìn thấy. Trong những ngày thành phố chưa có mưa, họ đã âm thầm xuống cống nạo vét, khơi thông dòng chảy để chuẩn bị cho những trận mưa sắp tới.

Giữ cho dòng chảy luôn thông suốt

Khi công việc nạo vét trên tuyến phố Xuân Tảo tạm khép lại, những túi rác, bùn đất được đưa lên xe chuyên dụng để vận chuyển về nơi xử lý. Dưới lòng cống, dòng nước đã thông hơn sau khi các điểm bùn lắng và vật cản được loại bỏ. Với những công nhân thoát nước, đây chỉ là một trong rất nhiều tuyến cống phải duy tu, nạo vét trước mỗi mùa mưa.

Công việc tưởng như đơn giản ấy lại là mắt xích quan trọng trong cả hệ thống tiêu thoát nước của thành phố. Bởi chỉ cần một đoạn cống bị bồi lắng hoặc một cửa thu nước bị rác thải bịt kín, khả năng tiêu thoát nước của cả khu vực có thể bị ảnh hưởng khi xuất hiện mưa lớn.

Ông Bùi Ngọc Uyên, Phó Trưởng phòng Hệ thống - Môi trường - Chuyển đổi số, Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cho biết: “50 năm qua, từ khi thành lập đến nay, đây vẫn là lực lượng đầu tiên và lực lượng chính để đảm bảo công tác thoát nước của thành phố. Nhiệm vụ của họ là hàng ngày sẽ tiến hành kiểm tra, nạo vét phế thải, bùn đất rồi xử lý các tình huống sự cố trong cái hệ thống công nghiệp để đảm bảo hệ thống thoát nước Hà Nội, đáp ứng yêu cầu thoát nước của thành phố”.

Đây là công việc diễn ra thường xuyên, không chỉ khi xuất hiện mưa lớn. Việc duy trì hệ thống cống được thực hiện theo kế hoạch, kết hợp với kiểm tra hiện trường để kịp thời phát hiện những vị trí bồi lắng, tắc nghẽn hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước.

Theo ông Bùi Ngọc Uyên, công nhân cống ngầm làm việc trong điều kiện lao động đặc biệt nặng nhọc và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, yêu cầu đầu tiên là phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn lao động. Trước khi xuống cống, công nhân phải mở 2 - 3 nắp ga để khí trong hệ thống được lưu thông, giảm nguy cơ tích tụ khí độc. Sau đó, lực lượng kỹ thuật sử dụng thiết bị chuyên dụng để đo nồng độ khí. Chỉ khi các chỉ số bảo đảm an toàn, công nhân mới được phép xuống làm việc.

Trong suốt quá trình thi công, trên mặt đất luôn bố trí lực lượng cảnh giới để bảo đảm an toàn giao thông, đồng thời duy trì liên lạc với nhóm làm việc dưới cống. Các phương tiện bảo hộ như quần áo chuyên dụng, ủng, găng tay, mũ bảo hộ, đèn chiếu sáng… đều được trang bị đầy đủ trước mỗi ca làm việc.

Ông Uyên cho biết thêm, những người mới vào nghề đều phải được đào tạo bài bản về quy trình làm việc trong không gian kín, kỹ năng xử lý tình huống và các quy định về an toàn lao động. Trước khi làm việc độc lập, họ luôn được bố trí làm cùng những công nhân có nhiều kinh nghiệm để tích lũy kỹ năng thực tế.

Song song với đó, Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội cũng từng bước đẩy mạnh cơ giới hóa công tác duy tu, nạo vét hệ thống cống. Nhiều thiết bị chuyên dụng được đầu tư, giúp giảm đáng kể thời gian người lao động phải trực tiếp làm việc dưới lòng cống, đồng thời nâng cao hiệu quả thi công và giảm cường độ lao động.

Những đổi mới về thiết bị, công nghệ đã hỗ trợ rất nhiều cho công nhân. Tuy nhiên, theo những người trực tiếp làm nghề, máy móc đến nay vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn sức lao động của con người. Ở nhiều đoạn cống nhỏ, cống sâu hoặc vị trí có nhiều vật cản, công nhân vẫn phải trực tiếp xuống kiểm tra, đưa đầu vòi hút vào đúng vị trí, thu gom rác và xử lý những điểm bùn lắng. Đó là những công việc đòi hỏi kinh nghiệm và sự phối hợp chặt chẽ giữa người dưới cống với nhóm vận hành trên mặt đất.

Theo ông Nguyễn Văn Điện, Phó Giám đốc Xí nghiệp Thi công cơ giới xây lắp, khó khăn lớn nhất của công nhân cống ngầm là thường xuyên làm việc trong môi trường độc hại, tiếp xúc với nước thải, nhiều vật sắc nhọn và điều kiện lao động đặc biệt nặng nhọc. Không ít công trình phải tổ chức thi công vào ban đêm để giảm ảnh hưởng đến giao thông.

Đặc thù công việc cũng khiến lực lượng thoát nước luôn trong trạng thái sẵn sàng khi thời tiết diễn biến bất lợi. "Người dân có thể tránh mưa, còn công nhân thoát nước lại phải ra hiện trường mở nắp ga, khơi thông dòng chảy và hỗ trợ phân luồng giao thông", ông Điện chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Văn Điện, để người lao động yên tâm gắn bó với nghề, ngoài việc trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ, đơn vị còn duy trì chế độ khám sức khỏe định kỳ, quan tâm chăm sóc sức khỏe và thực hiện các chế độ phù hợp với đặc thù công việc.

Rời tuyến cống trên phố Xuân Tảo khi ca làm việc vẫn chưa kết thúc, những người công nhân tiếp tục di chuyển sang vị trí tiếp theo. Trên mặt đường, dòng phương tiện vẫn lưu thông bình thường. Ít ai biết rằng, ngay dưới lớp bê tông ấy, những công nhân thoát nước vẫn miệt mài làm việc trong điều kiện nhiều người chỉ cần xuống vài phút đã cảm nhận được sự ngột ngạt.

Công việc của họ không ồn ào, cũng hiếm khi được nhắc đến khi thời tiết thuận lợi. Chỉ đến khi những cơn mưa lớn trút xuống, nước rút nhanh trên các tuyến phố và giao thông không bị gián đoạn, những nỗ lực thầm lặng dưới lòng cống mới được thể hiện rõ bằng chính hiệu quả của hệ thống tiêu thoát nước.

Đi trước mỗi mùa mưa, những công nhân cống ngầm vẫn lặng lẽ thực hiện công việc quen thuộc của mình, kiểm tra từng tuyến cống, nạo vét từng lớp bùn, thu gom từng túi rác để giữ cho dòng chảy luôn thông suốt. Đó không chỉ là công việc thường nhật mà còn là một phần quan trọng trong công tác bảo đảm hạ tầng đô thị, góp phần hạn chế úng ngập và giữ nhịp sống của Thủ đô vận hành ổn định sau mỗi trận mưa.