Nhiều quốc gia đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học:“Mũi tên trúng nhiều đích”

Ban đầu, xăng sinh học được quan tâm vì có thể giúp giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông. Tuy nhiên, từ năm 2026, vai trò của loại nhiên liệu này được nâng tầm nhanh chóng, gắn chặt với bài toán an ninh năng lượng trong bối cảnh các tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược thường xuyên đối mặt với rủi ro gián đoạn.

Theo thống kê của Reuters, cuối tháng 4-2026, giá dầu thô đã tăng hơn 30% kể từ khi xung đột tại khu vực Trung Đông bắt đầu. Ngược lại, giá ngô, một thành phần nhiên liệu sinh học quan trọng, chỉ tăng 5%. Việc tận dụng ethanol cũng đặc biệt có lợi đối với những nước có nền nông nghiệp phát triển, bởi ethanol sinh học được sản xuất từ ngô, mía hoặc sắn.

Trong động thái mới nhất, Chính phủ Mỹ thông báo từ ngày 1-5 sẽ mở rộng sử dụng xăng E15 (15% ethanol) nhằm giảm chi phí nhiên liệu và tăng tiêu thụ ethanol nội địa. Tương tự, Argentina cũng bắt đầu "mở cửa" cho xăng E15 để kiềm chế giá xăng tăng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Thậm chí, Philippines đã cho phép thử nghiệm xăng E20 trên cơ sở tự nguyện. Trong khi đó, Australia cũng vừa đề xuất sử dụng xăng E10 như một giải pháp kiểm soát chi phí nhiên liệu trong ngắn hạn. Ngày 24-4, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đề nghị cơ quan này xem xét cập nhật Chỉ thị Chất lượng nhiên liệu của Liên minh châu Âu (EU) để mở đường cho xăng E20.

Những bước đi nói trên có nhiều thuận lợi, bởi xăng sinh học đã được sử dụng rộng rãi từ khá lâu, dù ở những cấp độ khác nhau. Tại Mỹ, việc triển khai sử dụng xăng E10 gắn liền với các đạo luật năng lượng từ những năm 2000, yêu cầu pha trộn ethanol trong xăng nhằm thay thế phụ gia MTBE, qua đó giảm ô nhiễm môi trường và giảm phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Nhờ đó, đến năm 2010, hơn 90% xăng bán ra tại nước này đã chứa ethanol. Tại châu Âu, xăng E10 đã thay thế xăng E5 trong hơn một thập kỷ qua, gắn với các mục tiêu giảm phát thải CO₂. Tại Anh, xăng E10 là nhiên liệu tiêu chuẩn từ năm 2021.

Tuy nhiên, việc gia tăng hàm lượng ethanol trong xăng cũng không tránh khỏi những thách thức. Nguồn nguyên liệu sản xuất ethanol phụ thuộc vào nông nghiệp, do đó dễ bị ảnh hưởng bởi biến động thời tiết và có nguy cơ cạnh tranh với sản xuất lương thực. Bên cạnh đó, tại một số thị trường, người tiêu dùng vẫn còn tâm lý e ngại về hiệu suất hoặc độ bền động cơ, dù các nghiên cứu kỹ thuật đã chứng minh xăng E10 an toàn với đa số phương tiện. Ngoài ra, chi phí đầu tư hạ tầng pha trộn, lưu trữ và phân phối cũng là rào cản ban đầu, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những quốc gia triển khai thành công E10 đều phải dựa trên ba yếu tố then chốt: Chính sách nhất quán, phát triển nguồn nguyên liệu nội địa và truyền thông hiệu quả. Ngay từ đầu, Mỹ và châu Âu đã áp dụng các quy định bắt buộc pha trộn ethanol, tạo thị trường ổn định cho doanh nghiệp. Đồng thời, các nước triển khai hỗ trợ nông dân trồng nguyên liệu, qua đó giúp hình thành chuỗi giá trị nội địa, giảm chi phí và tăng tính bền vững. Quá trình chuyển đổi được thực hiện từng bước (từ E5 lên E10) để giúp người tiêu dùng dễ dàng thích nghi.

Bên cạnh điều phối sản xuất nhiên liệu, chính phủ các nước cũng phối hợp chặt chẽ với ngành sản xuất phương tiện, trong đó yêu cầu các hãng công bố danh sách xe tương thích và dán nhãn nhiên liệu rõ ràng tại trạm xăng. Brazil - quốc gia đã có thời gian dài sử dụng nhiên liệu sinh học, không chỉ áp dụng tỷ lệ pha trộn cao mà còn yêu cầu sự phối hợp của các hãng xe. Kết quả là tại nước này các dòng xe "nhiên liệu linh hoạt", có thể chạy với bất kỳ tỷ lệ ethanol nào, đã chiếm tới 94% doanh số xe mới vào năm 2013. Khi kết hợp với các hình thức truyền thông phù hợp, sự phối hợp nhuần nhuyễn như vậy giúp giảm sự lo ngại của người tiêu dùng và bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ.

Có thể thấy, việc nhiều quốc gia đồng loạt thúc đẩy xăng sinh học phản ánh một xu hướng lớn: Đa dạng hóa nguồn năng lượng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong bối cảnh nhiều rủi ro địa chính trị. Như vậy, xăng sinh học sẽ còn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng toàn cầu trong những năm tới.