Nhà văn hóa số - kết nối cộng đồng

Thêm sức sống cho không gian sinh hoạt cộng đồng

Tại chung cư Hateco Hoàng Mai, phường Yên Sở, không gian sinh hoạt chung của cư dân Tổ dân phố Hưng Thịnh vừa được bổ sung một chức năng mới. Bên cạnh những buổi giao lưu văn nghệ, đọc sách, gặp gỡ hàng xóm, người dân có thể tìm hiểu các tiện ích số, được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến và những kỹ năng công nghệ cần thiết trong đời sống.

Trong buổi ra mắt mô hình “Sinh hoạt cộng đồng số” ngày 7-11, nhiều cư dân đã trực tiếp trải nghiệm các nền tảng số được giới thiệu tại đây. Điều đáng chú ý là mô hình không đòi hỏi xây dựng thêm một công trình riêng biệt mà tận dụng không gian sinh hoạt chung sẵn có của tòa nhà, kết hợp hoạt động văn hóa với hỗ trợ chuyển đổi số.

Với những người trẻ đã quen sử dụng điện thoại thông minh, việc tiếp cận dịch vụ trực tuyến có thể không quá khó khăn. Nhưng với người cao tuổi, những thao tác như đăng nhập tài khoản, tìm kiếm thông tin hay thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường mạng vẫn có thể là trở ngại. Bởi vậy, một điểm hướng dẫn ngay tại nơi sinh sống có ý nghĩa thiết thực, nhất là khi hoạt động được duy trì thường xuyên.

Ông Thân Văn Thiện, Tổ trưởng Tổ dân phố Hưng Thịnh cho biết, tổ dân phố sẽ xây dựng lịch sinh hoạt định kỳ, phát huy vai trò các câu lạc bộ và tổ chức hướng dẫn kỹ năng số cho cư dân, nhất là người cao tuổi. Phong trào “Ba cùng” - “Cùng tham gia - Cùng giữ gìn - Cùng lan tỏa” cũng được phát động nhằm khuyến khích mỗi gia đình có ít nhất một thành viên tham gia hoạt động cộng đồng, biết sử dụng các tiện ích số thiết yếu.

Cách làm tại Yên Sở cho thấy, không gian văn hóa cộng đồng có thể được đổi mới từ chính những điều kiện sẵn có, miễn là hoạt động phù hợp nhu cầu của người dân.

Cũng theo hướng đó, tại Nhà văn hóa Tổ dân phố Tư Đình 1, phường Long Biên, mô hình “Không gian văn hóa số - Kết nối cộng đồng” được đưa vào hoạt động từ ngày 28-8-2026. Thay vì chỉ phục vụ hội họp và sinh hoạt tập thể, nhà văn hóa được định hướng trở thành không gian đa chức năng, kết hợp văn hóa đọc, văn nghệ, thể thao với các hoạt động chuyển đổi số.

Điểm mới ở đây là việc mở rộng khả năng phục vụ của một thiết chế vốn quen thuộc trong đời sống dân cư. Những hoạt động văn hóa truyền thống vẫn được duy trì, nhưng có thêm điều kiện để kết nối với các tiện ích công nghệ, đáp ứng nhu cầu học tập, tiếp cận thông tin và giao lưu của nhiều nhóm tuổi.

Nếu Long Biên chú trọng đổi mới nội dung hoạt động thì tại phường Tùng Thiện, việc bổ sung hạ tầng công nghệ được triển khai ngay tại các tổ dân phố. Từ cuối tháng 8-2026, 12 bộ máy tính cùng dịch vụ internet đã được bàn giao để phục vụ mô hình “Nhà văn hóa số” tại 12 tổ dân phố.

Việc có máy tính và đường truyền internet tại nhà văn hóa tạo thêm điều kiện để người dân tiếp cận công nghệ ngay gần nơi sinh sống. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là tổ chức được những hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ thường xuyên, để thiết bị thực sự phục vụ cộng đồng thay vì chỉ được sử dụng trong những dịp sinh hoạt tập trung.

Kết nối con người từ những tiện ích số

Hà Nội hiện có hàng nghìn thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở. Đây là mạng lưới quan trọng đưa các hoạt động văn hóa đến gần người dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng đa dạng, việc phát huy hiệu quả những công trình này không thể chỉ dừng ở đầu tư cơ sở vật chất mà cần đổi mới cả nội dung và phương thức hoạt động.

Ngày 19-10-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 405/KH-UBND về tổ chức thực hiện phong trào thi đua “Mỗi xã, phường có mô hình hay, cách làm hiệu quả, phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở” giai đoạn 2026-2030.

Theo kế hoạch, trong quý IV-2026, 100% xã, phường phải rà soát hiện trạng, nhu cầu cộng đồng và đăng ký ít nhất một mô hình hoặc cách làm phù hợp. Đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu 100% xã, phường có ít nhất một mô hình hoạt động hiệu quả, được duy trì và có khả năng nhân rộng.

Đáng chú ý, thành phố khuyến khích xây dựng thiết chế văn hóa, thể thao số; số hóa lịch hoạt động, thông tin câu lạc bộ, tài nguyên văn hóa địa phương, đăng ký sử dụng thiết chế và khảo sát mức độ hài lòng của người dân.

Định hướng này mở ra cơ hội để nhà văn hóa trở thành điểm kết nối giữa đời sống văn hóa truyền thống với những tiện ích của xã hội số.

Chẳng hạn, một buổi sinh hoạt của hội người cao tuổi có thể kết hợp hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, nhận diện những thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Hoạt động của câu lạc bộ thanh thiếu niên có thể gắn với đọc sách điện tử, tìm hiểu di sản văn hóa địa phương hoặc hướng dẫn người thân thực hiện các thao tác trực tuyến. Những buổi sinh hoạt tổ dân phố cũng có thể sử dụng nền tảng số để thông báo lịch hoạt động, tiếp nhận ý kiến và chia sẻ thông tin đến các hộ gia đình.

Đây là những hướng khai thác có thể phát triển từ các mô hình hiện nay, giúp nhà văn hóa không chỉ phục vụ một nhóm cư dân hay một hoạt động nhất định mà trở thành không gian chung của nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc đưa thật nhiều thiết bị công nghệ vào nhà văn hóa. Một không gian có máy tính, internet nhưng thiếu người hướng dẫn, thiếu hoạt động phù hợp thì khó thu hút người dân tham gia thường xuyên.

Theo Chủ tịch UBND phường Yên Sở Vũ Tuấn Đạt, việc đưa văn hóa và công nghệ số đến gần người dân ngay tại nơi sinh sống là nhiệm vụ vừa cấp thiết, vừa lâu dài. Trong điều kiện quỹ đất dành cho thiết chế văn hóa còn hạn chế, phát huy không gian sinh hoạt chung tại các tòa chung cư là hướng đi thiết thực.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với các địa phương khi nhân rộng mô hình: Không áp dụng máy móc một cách làm mà cần căn cứ điều kiện dân cư, cơ sở vật chất và nhu cầu thực tế. Ở khu chung cư, không gian sinh hoạt chung có thể là điểm kết nối cư dân; tại các làng, thôn, nhà văn hóa có thể kết hợp hoạt động câu lạc bộ với hướng dẫn kỹ năng số; còn ở những địa bàn đông người cao tuổi, hoạt động hỗ trợ sử dụng dịch vụ công trực tuyến có thể được ưu tiên.

Cùng với đó, cần phát huy vai trò của đoàn viên thanh niên, tổ công nghệ số cộng đồng, các hội, đoàn thể trong việc hướng dẫn người dân. Sự tham gia của những lực lượng này sẽ góp phần duy trì hoạt động, đồng thời tạo thêm cơ hội giao lưu, chia sẻ giữa các thế hệ.

Suy cho cùng, công nghệ chỉ là phương tiện. Giá trị cốt lõi của nhà văn hóa vẫn là tạo dựng không gian sinh hoạt chung, nơi người dân được gặp gỡ, trao đổi, học hỏi và cùng tham gia những hoạt động có ích.

Từ những mô hình đang hình thành tại Hà Nội, có thể thấy nhà văn hóa số không nhất thiết phải là một công trình mới, mà có thể bắt đầu bằng việc bổ sung những chức năng phù hợp cho không gian hiện có. Khi hoạt động xuất phát từ nhu cầu thực tế và có sự tham gia chủ động của người dân, nhà văn hóa sẽ không chỉ là nơi diễn ra các cuộc họp, mà thực sự trở thành điểm kết nối cộng đồng trong đời sống đô thị hiện đại.