Nhà thơ Lê Thành Nghị và “Hai bờ sông văn”

Phần I của tác phẩm tiểu luận này gồm 30 bài viết về các tác giả văn học Việt Nam đương đại, Phần II gồm 15 bài viết của các tác giả về Lê Thành Nghị. “Hai bờ sông văn” là sự giao thoa, tri âm giữa ông và các văn nhân.

Ở Phần I, người đọc được gặp ở đây các tên tuổi đã thành danh - là đối tượng nghiên cứu của nhà lý luận phê bình Lê Thành Nghị như Hữu Thỉnh, Nguyễn Trí Huân, Nguyễn Khắc Trường, Trần Nhuận Minh, PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh, TS Khuất Bình Nguyên, Phi Tuyết Ba, TS Lê Cảnh Nhạc, Như Bình... Nhiều người trong số họ từng được vinh danh với Giải thưởng Hồ Chí Minh (năm 2012), Giải thưởng Nhà nước (năm 2001) về Văn học nghệ thuật như nhà thơ Hữu Thỉnh; Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật như nhà văn Nguyễn Trí Huân (năm 2007), Nguyễn Khắc Trường (năm 2007), Trần Nhuận Minh (năm 2007).

Ở Phần II, quán chiếu đồng sáng tạo với tác phẩm Lê Thành Nghị có các bài nghiên cứu, bài viết của các tác giả nghiên cứu chuyên sâu như Hữu Thỉnh, PGS.TS Lý Hoài Thu, PGS.TS Nguyễn Đức Hạnh, Bùi Việt Thắng, Khuất Bình Nguyên, Ngô Đức Hành, Mai Thìn...

Về đề tài, Lê Thành Nghị tiếp tục nghiên cứu tác phẩm về đề tài hậu chiến như tập truyện “Bất chợt mai vàng” của nhà văn, Đại tá Nguyễn Trí Huân, trường ca “Giao hưởng Điện Biên” của nhà thơ Hữu Thỉnh; đề tài lịch sử như tiểu thuyết “Cuộc phân tranh” của nhà văn Thiên Sơn; thơ văn sau đổi mới như tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ: Trần Đức Trí, Bùi Thị Xuân Mai, Phi Tuyết Ba, Lê Cảnh Nhạc, Trần Nhương, Nguyễn Mạnh Đẩu, Như Bình, Ngô Đức Hành...

Vừa sáng tác (chủ yếu là thơ), TS Lê Thành Nghị vừa là nhà nghiên cứu văn học lâu năm, tâm huyết, từng trải. Ông từng đưa ra quan niệm: “Thi nhân từ cổ chí kim chẳng mấy ai được yên ổn trong tâm hồn, mấy ai dửng dưng, bàng quan với cái đẹp?”. “Người làm thơ là những người khát khao cái đẹp và vì thế tâm hồn họ rất nhạy cảm với cái đẹp, rất dễ tổn thương mỗi khi cái đẹp bị xúc phạm”.

Hành trình làm thơ, rộng hơn nữa là chính cuộc đời Lê Thành Nghị đã xác tín điều này. Ông tìm trong các tác phẩm văn xuôi (tiểu thuyết, tập truyện ngắn) và trong thơ, trường ca những thông điệp của cái đẹp, ẩn dụ của cái đẹp. Ông nâng niu con chữ của đồng nghiệp, tâm hồn, cảm xúc của họ với một thái độ vừa muốn thấu thị chu toàn vừa giải mã “văn chữ” bằng quán chiếu khoa học ngôn ngữ.

Hơn thế, với 30 tiểu luận, bài viết trong tác phẩm “Hai bờ sông văn”, ông đã dựng lên được chân dung văn học đáng khâm phục của nhiều nhà văn nổi tiếng. Chẳng hạn như ở tiểu luận: “Nguyễn Trí Huân, tin cậy trong cuộc đời, tài năng trong văn chương”, ông đã khắc họa ấn tượng hình ảnh nhà văn Nguyễn Trí Huân, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ quân đội, là một người kiệm lời, điềm đạm, dung dị, kỹ lưỡng từ đời sống đến văn chương, nhưng cũng đầy chất thơ.

“Nguyễn Trí Huân đã để lại cho người đọc nhiều suy ngẫm về cuộc sống, đánh thức trong mỗi người đọc niềm xúc động thiêng liêng về con người, những con người dù mang trong mình nỗi ân hận, lỗi lầm vẫn ánh lên tình người trong hoàn cảnh đặc biệt. Gợi lên tinh thần nhân đạo ấy trong lòng người đọc cũng là một chức năng cao cả của văn học”, TS Lê Thành Nghị kết luận.

Cho đến nay, nhà thơ, nhà lý luận phê bình Lê Thành Nghị đã cho xuất bản 15 tác phẩm, trong đó lý luận phê bình có 7 tác phẩm. Trước khi được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật (năm 2012), ông đã 2 lần được Giải thưởng Bộ Quốc phòng (các năm 1998, 2020), 3 lần được Giải thưởng Hội Nhà văn (các năm 2000, 2004, 2018) và Giải thưởng Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Trung ương (năm 2019).