Nhà ở xã hội - đo hiệu quả bằng cơ hội an cư

Gỡ "điểm nghẽn" để tăng nguồn cung

Nếu như trước đây, phát triển nhà ở xã hội thường được nhắc đến cùng những "điểm nghẽn" về quỹ đất, thủ tục đầu tư hay nguồn vốn thì nay, Hà Nội đang cho thấy quyết tâm thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ đặt mục tiêu về số lượng căn hộ, thành phố tập trung tháo gỡ những nút thắt cản trở quá trình triển khai dự án, coi đây là điều kiện tiên quyết để tăng nguồn cung và mở rộng cơ hội an cư cho người dân.

Quyết tâm đó được thể hiện rõ trong Chỉ thị số 16/CT-UBND do Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng ký ban hành ngày 20-7 về thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế - xã hội "hai con số". Theo đó, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành tối thiểu 18.700 căn hộ nhà ở xã hội trong năm 2026 theo chỉ tiêu Thủ tướng Chính phủ giao, đồng thời phấn đấu đưa khoảng 25.000 - 27.000 căn hộ đủ điều kiện cung ứng ra thị trường. Thành phố cũng đặt mục tiêu khởi công toàn bộ 114 dự án nhà ở xã hội trong 6 tháng cuối năm 2026 và đẩy nhanh tiến độ để khoảng 77 dự án hoàn thành phần móng, đủ điều kiện đưa khoảng 46.100 căn hộ ra thị trường.

Hiện Hà Nội có 147 dự án nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang đã được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc giao chủ đầu tư với quy mô khoảng 132.000 căn hộ, tổng vốn đầu tư khoảng 290.500 tỷ đồng. Tuy nhiên, thực tế nhiều dự án vẫn chậm triển khai do vướng mắc về quy hoạch, giải phóng mặt bằng, đất đai và thủ tục hành chính. Vì vậy, điều người dân mong chờ không chỉ là những con số về kế hoạch phát triển mà là khả năng các dự án thực sự được triển khai nhanh hơn để sớm tạo nguồn cung mới cho thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Hà Nội đã lựa chọn cách tiếp cận mới khi áp dụng cơ chế "làn xanh" đối với toàn bộ thủ tục liên quan đến phát triển nhà ở xã hội. Theo Chỉ thị số 16, thành phố yêu cầu cắt giảm tối thiểu 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính trong các lĩnh vực quy hoạch, đầu tư, đất đai và xây dựng; ưu tiên giải quyết ngay hồ sơ đối với những dự án đã có mặt bằng sạch để có thể khởi công ngay trong tháng 7 và tháng 8-2026.

Đánh giá về những thay đổi này, TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, cho rằng Hà Nội đã từng bước vượt qua sự chồng chéo giữa Luật Nhà ở, Luật Đất đai và Luật Đầu tư để thiết lập thành công cơ chế "luồng xanh" tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, giúp rút ngắn đáng kể thời gian thẩm định giá đất và cấp phép xây dựng. Theo ông, trong khi việc sửa đổi các quy định pháp luật thường mất nhiều thời gian thì việc xây dựng cơ chế thông thoáng hơn trong tổ chức thực hiện là giải pháp cần thiết để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

"Với việc thiết lập 'luồng xanh', cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm phải giải quyết nhanh hơn, hỗ trợ nhà đầu tư hiệu quả hơn", TS Nguyễn Văn Đính nhấn mạnh.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Bùi Tiến Thành, Trưởng phòng Phát triển đô thị (Sở Xây dựng Hà Nội), cũng cho rằng thủ tục đầu tư từng là nguyên nhân khiến nhiều dự án nhà ở xã hội chậm triển khai. Tuy nhiên, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, các thủ tục đã được đơn giản hóa, tạo chuyển biến tích cực trong phát triển nhà ở xã hội. Theo ông, điểm nghẽn về thủ tục đầu tư cơ bản đã được tháo gỡ; thời gian tới, thành phố cần tập trung vào hai khâu quyết định là lập, phê duyệt quy hoạch chi tiết và giải phóng mặt bằng để các dự án đủ điều kiện khởi công đúng tiến độ.

Từ nhiều dự án hơn đến nhiều cơ hội an cư hơn

Thực tế, cùng với việc đẩy nhanh nguồn cung, Hà Nội cũng đang từng bước tháo gỡ những rào cản khiến nhiều người lao động trước đây dù thuộc diện được hưởng chính sách nhưng vẫn khó tiếp cận nhà ở xã hội. Thành phố đã nới điều kiện về thu nhập lên mức 20 triệu đồng/tháng đối với người độc thân và 30 triệu đồng/tháng đối với người độc thân nuôi con nhỏ; bãi bỏ rào cản về hộ khẩu; đồng thời ban hành chính sách cho phép người dân thuộc diện di dời, cải tạo chung cư cũ được mua nhà ở xã hội mà không phải qua quy trình bốc thăm như trước. Phạm vi đối tượng được tiếp cận nhà ở xã hội cũng đang được mở rộng, không chỉ giới hạn ở cán bộ, công chức, viên chức mà hướng tới nhiều nhóm lao động có nhu cầu thực sự về chỗ ở.

Theo TS Nguyễn Văn Đính, những thay đổi này cho thấy Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy nhu cầu thực tế của người dân làm trung tâm. Ông đánh giá việc tháo gỡ các rào cản về thủ tục, điều kiện tiếp cận và thiết lập cơ chế "luồng xanh" là những giải pháp phù hợp với bối cảnh hiện nay, góp phần đẩy nhanh quá trình phát triển nhà ở xã hội.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Nam, Tổng Giám đốc G-Home cho rằng niềm tin của người dân đối với nhà ở xã hội đã có nhiều thay đổi so với vài năm trước. Nếu trước đây, do nguồn cung khan hiếm và tỷ lệ cạnh tranh quá cao, nhiều người gần như không tin mình có cơ hội mua được nhà ở xã hội thì nay, cùng với việc cơ chế, chính sách từng bước được hoàn thiện, khả năng tiếp cận đã được cải thiện rõ rệt.

Dẫu vậy, ông Nam cũng nhìn nhận, tại các đô thị lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu vẫn đang vượt rất xa nguồn cung. Vì vậy, việc tiếp tục đẩy nhanh tiến độ các dự án, tăng số lượng căn hộ đưa ra thị trường vẫn là điều kiện tiên quyết để nhiều người lao động hiện thực hóa giấc mơ an cư.

Một chuyển biến tích cực khác là nhận thức của người dân về chất lượng nhà ở xã hội cũng đang thay đổi. Nếu trước đây không ít người mặc định nhà ở xã hội đồng nghĩa với chất lượng thấp thì thực tế các dự án đã hoàn thành trong những năm gần đây cho thấy khoảng cách giữa nhà ở xã hội và nhà ở thương mại ngày càng được thu hẹp.

Theo ông Nguyễn Hoàng Nam, hiện không có sự khác biệt về hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật giữa nhà ở xã hội và nhà ở thương mại. Các dự án đều phải tuân thủ đầy đủ các quy định về xây dựng, phòng cháy, chữa cháy cũng như các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành; nhiều dự án nhà ở xã hội còn được kiểm tra, nghiệm thu chặt chẽ trước khi bàn giao cho người dân. Điều đó giúp người mua có thêm niềm tin vào chất lượng công trình, thay vì chỉ quan tâm đến mức giá như trước.

Còn theo ông Bùi Tiến Thành, phát triển nhà ở xã hội không nên chỉ dừng ở mục tiêu tăng số lượng căn hộ mà cần hướng tới xây dựng một hệ thống nhà ở đa dạng, phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng. Bên cạnh mô hình bán nhà truyền thống, cần phát triển mạnh nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua dài hạn và các loại hình nhà ở giá phù hợp để người dân có thêm lựa chọn tương ứng với khả năng tài chính của mình.

Ở tầm nhìn dài hạn, việc phát triển nhà ở cũng cần được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển đô thị. Theo đó, quỹ đất dành cho nhà ở cần được bố trí gắn với các trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao, đô thị vệ tinh và những khu vực tạo nhiều việc làm, hạn chế hình thành các "đô thị phòng ngủ". Đồng thời, thành phố cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác công - tư, huy động nguồn lực xã hội đầu tư các dự án nhà ở xanh, thông minh, tiết kiệm năng lượng, nâng cao chất lượng môi trường sống.

Trong bối cảnh giá nhà thương mại vẫn ở mức cao, nhà ở xã hội đang trở thành "điểm tựa" đối với hàng vạn người lao động và các gia đình trẻ. Những mục tiêu về số lượng căn hộ hay dự án được khởi công sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành cơ hội an cư cụ thể cho người dân. Khi các điểm nghẽn về thủ tục, quy hoạch và nguồn lực tiếp tục được tháo gỡ, cùng với sự đồng hành của chính quyền và doanh nghiệp, nhà ở xã hội không chỉ là một chính sách an sinh mà đang từng bước trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị bền vững của Thủ đô.