Nhà báo, nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại: Muốn tái hiện chân thực sự hy sinh của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc

Tác phẩm do Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Hà Tĩnh dàn dựng được công diễn tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ (số 8 Huỳnh Thúc Kháng, Hà Nội) vào tối 19-7, sau đó tiếp tục diễn tại nhiều tỉnh, thành phố nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Nhà báo, nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại đã chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đôi nét về tác phẩm.

- Điều gì đã thôi thúc ông dành nhiều năm tìm hiểu tư liệu để viết nên “Khoảng trời con gái”?

- Tôi là người con của mảnh đất Can Lộc, Hà Tĩnh, nằm trên tuyến đường ném bom ác liệt những năm tháng chiến tranh chống Mỹ. Đại đội Thanh niên xung phong 552 từng đóng quân và làm nhiệm vụ ở làng tôi trước khi đến các trọng điểm khác và Ngã ba Đồng Lộc. Rồi tôi từng tham gia kháng chiến.

Chiến tranh là mảng hiện thực sâu đậm nhất mà năm tháng càng trôi đi càng khiến tôi nhớ nhiều hơn tới những con người, những câu chuyện từng biết. Dù làm báo, phải thường xuyên viết để đáp ứng yêu cầu của hiện tại, nhưng tôi vẫn đau đáu về những năm tháng đó, về những số phận mà nếu chính tôi cũng lãng quên, không kể lại sẽ thấy mình như có tội.

Mặt khác, tôi cũng day dứt thấy nhiều người viết về chiến tranh mà dường như chưa hiểu sâu về chiến tranh, nên có rất nhiều sai khác so với thực tế thời chúng tôi đã sống. Tôi cũng hiểu nghệ thuật không thể giống hệt đời sống, nhưng hư cấu phải giúp hiểu chân thực hơn về những con người mang lý tưởng cao cả và đã đổ máu trong chiến tranh.

Câu chuyện về 10 nữ thanh niên xung phong nơi Ngã ba Đồng Lộc là một biểu tượng của sự hy sinh và lối sống thật sự cao đẹp của con người. Tôi muốn tái hiện hiện thực như vốn có. Để làm được điều đó, trước hết phải có tư liệu, mà tìm tư liệu, xác minh tư liệu thì phải mất nhiều năm. Vở kịch này ra đời năm 2018, nghĩa là sau 50 năm từ ngày hy sinh của các nữ anh hùng, đó là từng ấy năm tôi nhớ thương, nghiền ngẫm...

- Ông từng chia sẻ mong muốn tái hiện lịch sử một cách đầy đủ, trung thực nhất có thể. Trong quá trình sáng tác, điều gì là khó khăn nhất khi chuyển những tư liệu lịch sử thành một tác phẩm sân khấu giàu cảm xúc?

- Cái đạt được là tôi đã đưa kịch bản cho các cựu thanh niên xung phong trong đơn vị của 10 nữ anh hùng xem trước và họ xác nhận như vậy là trung thực. Điều khó nhất là chuyển các chi tiết, biến những con người cụ thể thành hình tượng nghệ thuật và câu chuyện làm rung động được con tim khán giả. Tôi vượt qua được sự khó khăn ấy là nhờ sự rung động mãnh liệt và chân thành trước hết của người viết.

- Trong “Khoảng trời con gái”, ông lựa chọn hướng tiếp cận nào để khác biệt với những tác phẩm nghệ thuật trước đây về câu chuyện 10 nữ thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc?

- Câu chuyện về 10 nữ thanh niên xung phong nơi Ngã ba Đồng Lộc đã thành huyền thoại. Nhưng tôi muốn kể một cách chính xác, đầy đủ nhất về cuộc đời các cô, nhất là trong những ngày cuối cùng. Hướng tiếp cận, cũng như quan điểm nghệ thuật của tôi là trung thực tối đa với lịch sử, làm người kể sử trước, nghệ sĩ sau. Đồng thời, tôi sử dụng các phương tiện, các thủ pháp nghệ thuật thời đại cho phép để tạo nên ấn tượng, liên tưởng mạnh mẽ và bao quát hơn về cả một cuộc chiến tranh, tức là thấy diện qua một điểm. Đặc biệt, nhóm tác giả đã triệt để khai thác dân ca xứ Nghệ và giọng nói, cách nói của người Hà Tĩnh những năm tháng đó. Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn An Ninh chuyển thể dân ca, giúp tăng sự truyền cảm lên gấp bội.

- Sau hơn 8 năm kể từ lần công diễn đầu tiên và tạo được tiếng vang lớn tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), tác phẩm được lưu diễn tại Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc, ông mong gửi thông điệp gì từ “Khoảng trời con gái” đến khán giả hôm nay?

- Quê tôi là một “thôn ven đường” trên đường vào Nam. Nơi đây diễn ra những trận đọ sức ác liệt giữa người dân chỉ có cày cuốc, súng trường và các loại vũ khí còn rất thô sơ so với không lực Mỹ. Những đoàn quân ngày đêm bất tận hành quân qua đây, chỉ đi vào mà rất ít đi ra. Nơi đây những chàng trai, cô gái đã chiến đấu và hy sinh. Nơi đây có những người mẹ tiễn chồng, tiễn hết những người con ra chiến trận, có những người phụ nữ kiên cường và nhẫn nại, là điểm tựa của chồng con và gìn giữ nếp quê. Họ không muốn làm người anh hùng. Cũng như các nữ thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc chỉ muốn sống bình thường, được gội đầu bằng bồ kết, được sống bên mẹ, chải tóc và hát cho mẹ nghe...

Thông điệp của tôi giản dị như vậy thôi: Có người muốn sống bình thường, sống không tham vọng mà không được sống. Mỗi tấc đất của đất nước này, mỗi thứ đang có hôm nay đều thấm đẫm quá nhiều máu xương của những người đi trước. Có thể vô tình, có thể lãng quên điều ấy được chăng?

Và tôi kỳ vọng được gửi đến công chúng Thủ đô và các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ "một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh", một phần của tinh hoa văn hóa xứ Nghệ. Tôi nghĩ, người xứ Nghệ, văn hóa xứ Nghệ sẽ kinh lịch hơn, thăng hoa hơn trong giao tiếp với văn hóa kinh kỳ và văn hóa sông Hồng cùng các địa phương khác. Nhờ đó mà văn hóa xứ Nghệ được lớn lên, góp phần tích cực hơn trong việc làm nên bản sắc văn hóa Việt.

- Trân trọng cảm ơn nhà báo, nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại!