Người trẻ cần tỉnh táo trước các “làn sóng” trên không gian mạng

Điều đáng nói, trên không gian mạng, ranh giới từ tò mò đến tin theo, từ một lượt xem đến một bình luận, chia sẻ đôi khi rất ngắn. Khi thông tin có thể lan truyền chỉ sau vài cú chạm màn hình, sự tỉnh táo và khả năng tự kiểm chứng đang trở thành kỹ năng cần thiết của mỗi người trẻ.

Từ tò mò đến bị cuốn theo

“Em cũng hay tò mò đọc và phải thừa nhận những nội dung trên các trang mạng "câu" view bao giờ cũng rất hấp dẫn” – Ngô Minh, sinh viên Đại học Ngoại thương, nói khi được hỏi về thói quen sử dụng mạng xã hội.

Cũng như nhiều bạn trẻ, mỗi ngày Minh dành một khoảng thời gian để lướt mạng, xem video, đọc những câu chuyện đang được nhiều người quan tâm. Theo Minh, nội dung trên mạng ngày càng được làm rất tinh tế, từ tiêu đề, hình ảnh, video đến cách kể chuyện.

“Có những nội dung ban đầu em chỉ định xem vì tò mò nhưng càng xem lại càng muốn biết tiếp. Người làm nội dung tìm nhiều cách để “câu” view, khiến câu chuyện hấp dẫn và cố làm cho người đọc cảm thấy những gì họ đang xem là sự thật. Nếu thấy nhiều người cùng bình luận, cùng chia sẻ thì mình lại càng dễ bị cuốn theo”, Minh chia sẻ.

Thục Trinh, một người trẻ đang làm việc tại Hà Nội, cũng thừa nhận có những lúc bản thân bị cuốn vào một câu chuyện chỉ vì thấy nó xuất hiện quá nhiều.

“Ban đầu có thể mình không quan tâm nhưng thấy vài lần lại tò mò bấm vào xem. Sau đó điện thoại tiếp tục hiện những nội dung tương tự. Đọc nhiều, xem nhiều, có lúc mình cũng tự hỏi liệu câu chuyện đó có đúng thật không. Đặc biệt, những video có hình ảnh, lời kể cụ thể thường khiến người xem dễ tin hơn”, Trinh nói.

Tò mò trước những câu chuyện mới là tâm lý bình thường. Tuy nhiên, trên mạng xã hội, một tiêu đề gây chú ý, đoạn video được cắt dựng hay câu chuyện được kể bằng giọng điệu chắc chắn đều có thể khiến người xem dừng lại. Khi một nội dung liên tục xuất hiện kèm hàng nghìn lượt thích, bình luận, chia sẻ, cảm giác “nhiều người tin” rất dễ chuyển thành “chắc là đúng”. Trong khi đó, mỗi người sử dụng mạng không chỉ là người tiếp nhận. Một lượt bình luận, chia sẻ hay đăng tải lại cũng có thể góp phần đưa thông tin đi xa hơn. Bởi vậy, vấn đề không nằm ở sự tò mò mà ở khoảng dừng giữa xem và tin, giữa tin và chia sẻ.

Bình tĩnh trước thông tin, trách nhiệm trước khi chia sẻ

Theo Bí thư Đoàn xã Thanh trì, TP Hà Nội Hoàng Minh Hằng cho rằng, mạng xã hội đã trở thành một không gian quen thuộc với người trẻ. Việc quan tâm, tìm hiểu những vấn đề mới hay những câu chuyện đang được nhiều người nhắc tới là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, chính trong môi trường thông tin rất nhanh và đa chiều ấy, mỗi bạn trẻ càng cần giữ được sự bình tĩnh và tư duy độc lập.

Theo chị Hoàng Minh Hằng, thông tin trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ bản chất của một vấn đề. Có những nội dung được trình bày hấp dẫn, xuất hiện với tần suất lớn, nhận được nhiều lượt xem, bình luận, chia sẻ nhưng sự phổ biến không phải là thước đo của tính xác thực.

Vì vậy, chị cho rằng sự tỉnh táo của người trẻ cần bắt đầu ngay từ khi tiếp nhận và đặt niềm tin vào một thông tin, chứ không chỉ ở thời điểm quyết định có chia sẻ. Bởi ngay cả khi không chia sẻ, nếu một người liên tục tiếp nhận những thông tin thiếu căn cứ rồi dần tin đó là sự thật, nhận thức và cách nhìn của chính người đó cũng có thể bị tác động, thậm chí bị dẫn dắt.

Bí thư Đoàn phường Đống Đa Nguyễn Mai Anh chia sẻ: "Tôi nghĩ người trẻ có quyền tò mò, có quyền đặt câu hỏi và có chính kiến trước những vấn đề mình quan tâm. Nhưng càng trong một không gian mà thông tin đến rất nhanh, các bạn càng cần tỉnh táo để phân biệt đâu là thông tin có căn cứ, đâu chỉ là những điều đang được lan truyền. Đừng để số lượt xem, lượt thích hay những bình luận của đám đông quyết định thay mình nên tin điều gì”.

Trước một thông tin gây chú ý, nhất là những nội dung tác động mạnh đến cảm xúc, người trẻ nên dành cho mình một “khoảng dừng”: kiểm tra thông tin đến từ đâu, tìm hiểu thêm từ báo chí, cơ quan chức năng và những nguồn đáng tin cậy trước khi hình thành nhận định.

Nhắn nhủ tới các bạn trẻ, chị Nguyễn Mai Anh nhấn mạnh: Người trẻ cần giữ được tư duy độc lập và trách nhiệm với chính mình trên không gian mạng. Nguy cơ không chỉ xuất hiện khi một thông tin sai lệch được chia sẻ, mà có thể bắt đầu sớm hơn, ngay từ lúc chúng ta đặt niềm tin vào một điều chưa được kiểm chứng.

"Khi nhiều người cùng tin, cùng bị cuốn theo một cách nhìn thiếu căn cứ, thông tin sai lệch dù chưa được chủ động chia sẻ vẫn có thể tạo hiệu ứng đám đông, tác động đến nhận thức và lan rộng trong cộng đồng. Trước một vấn đề, các bạn hãy tự hỏi: thông tin này đến từ đâu, mình đã có đủ căn cứ để tin chưa, mình đã nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía hay chưa. Tôi mong các bạn trẻ sử dụng mạng xã hội bằng sự thông minh, bản lĩnh và trách nhiệm; biết tiếp nhận cái mới nhưng không chạy theo đám đông, biết thể hiện chính kiến nhưng luôn tôn trọng sự thật. Đó cũng là “sức đề kháng số” cần thiết của người trẻ trong một không gian thông tin ngày càng rộng mở", chị Mai Anh nói.