"Người thầy trong thời đại AI" qua góc nhìn của một nhà quản lý giáo dục

Phác họa chân dung người thầy trong thời đại AI, cô Bích Dung cho rằng, vai trò của giáo viên trong bối cảnh mới không những không giảm đi mà còn trở nên cần thiết hơn. Tuy nhiên, vai trò ấy cần có sự chuyển đổi: Từ truyền thụ kiến thức đơn thuần sang hướng dẫn, kiểm chứng và điều chỉnh thông tin do AI cung cấp, đồng thời quan tâm, đồng hành và hỗ trợ để mỗi học sinh trưởng thành.

Tư duy đổi mới giáo dục

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong giáo dục. Trước xu thế ấy, điều khiến cô Bích Dung trăn trở không chỉ là làm thế nào ứng dụng công nghệ hiệu quả, mà còn là người thầy cần thay đổi ra sao để tiếp tục thực hiện tốt vai trò giáo dục.

Theo cô, người giáo viên trong thời đại AI cần biết sử dụng công nghệ; có khả năng phát hiện, kiểm chứng, điều chỉnh những thông tin chưa chính xác do AI cung cấp; đồng thời vẫn phải quan tâm, chăm sóc, thấu hiểu và đồng hành với học sinh trong hành trình trưởng thành.

Là cựu sinh viên Khoa Toán - Tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội), từng có thời gian giảng dạy toán tin ở bậc đại học, cô Bích Dung mang theo nền tảng chuyên môn và tư duy đổi mới khi tham gia xây dựng Hệ thống Trường Liên cấp Newton. Gần 20 năm qua, trên cương vị người sáng lập và tham gia định hướng hoạt động của hệ thống, cô cùng đội ngũ quản lý từng bước phát triển những mô hình giáo dục tiên tiến, hiện đại, đáp ứng yêu cầu mới.

Triết lý “Mỗi học sinh là một nhà lãnh đạo tương lai” được cô xác định từ những ngày đầu xây dựng trường. Theo chia sẻ của cô, nhà lãnh đạo tương lai không nhất thiết phải hướng đến những vị trí hay thành công nổi bật, mà trước hết phải là người biết làm chủ bản thân, có tư duy độc lập, phát huy được thế mạnh, có trách nhiệm với lựa chọn của mình và đủ bản lĩnh thích ứng với những thay đổi của cuộc sống.

Bởi vậy, thành công của một nhà trường là chất lượng giáo dục thực chất, thể hiện ở sự tiến bộ về tri thức, nhân cách và bản lĩnh của mỗi học sinh. Một môi trường giáo dục tốt cần giúp các em khám phá năng lực, nhận ra điểm mạnh và có cơ hội phát triển theo hướng phù hợp.

Từ quan niệm đó, cô khởi xướng nhiều mô hình như trường học thông minh, lớp săn học bổng, các lớp chuyên và ứng dụng công nghệ trong quản lý, giảng dạy. Những định hướng này góp phần mở rộng cơ hội học tập, tạo điều kiện để học sinh phát triển năng lực và tham gia các sân chơi học thuật ở cấp thành phố, quốc gia, quốc tế.

Người thầy vẫn là điểm tựa trong thời đại công nghệ

Tinh thần đổi mới của cô Bích Dung được thể hiện rõ trong những giai đoạn giáo dục đối mặt với nhiều thách thức. Đặc biệt, khi dịch Covid-19 khiến hoạt động dạy học trực tiếp bị gián đoạn, yêu cầu thay đổi phương thức tổ chức giáo dục trở nên cấp thiết.

Những ý tưởng ứng dụng công nghệ thông tin được cô ấp ủ từ trước đó có điều kiện triển khai mạnh mẽ hơn. Cùng đội ngũ giáo viên, cô thúc đẩy dạy học trực tuyến ở tất cả các khối lớp trong hệ thống Newton. Từ lớp học quen thuộc, giáo viên và học sinh chuyển sang môi trường số, với nhiều hình thức tương tác, trao đổi và tổ chức hoạt động học tập.

Đến năm học 2022-2023, cô tiếp tục thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý và giảng dạy thông qua mô hình “Lớp học thông minh”, phong trào “Nhà giáo Truyền cảm hứng”, các công cụ đánh giá thi đua giáo viên và hỗ trợ quản lý học sinh.

Những hoạt động này cho thấy công nghệ không chỉ là phương tiện truyền đạt kiến thức mà còn có thể góp phần thay đổi cách tổ chức, quản lý và đánh giá giáo dục. Tuy nhiên, theo cô Bích Dung, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ tốt hơn cho người học và giúp giáo viên nâng cao chất lượng công việc.

Từ thực tiễn đó, cô xác định giáo viên trong thời đại AI cần thực hiện 5 nhiệm vụ cốt lõi. Trước hết là quan tâm, chăm sóc, thấu hiểu tâm lý, cảm xúc và nhu cầu của từng học sinh. Tiếp đó, giáo viên phải hướng dẫn học sinh kiểm chứng thông tin, phát hiện những điểm chưa chính xác do AI cung cấp, biết phân biệt đúng sai và hình thành tư duy phản biện.

Bên cạnh đó, người thầy cần rèn nền nếp, kỷ luật, xây dựng cho học sinh tính tự giác, trách nhiệm và năng lực tự học; theo sát quá trình học tập để kịp thời nhận biết khó khăn, hỗ trợ sự tiến bộ của từng em. Nhiệm vụ thứ năm là chú trọng rèn luyện kỹ năng sống, từ giao tiếp, hợp tác, chia sẻ đến ứng xử, tự lập và giải quyết vấn đề; góp phần hình thành nhân cách, giúp học sinh biết sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng.

Cô Bích Dung nhấn mạnh, AI có thể giúp học sinh học nhanh hơn, tiếp cận tri thức rộng hơn nhưng không thể thay thế tình yêu thương, sự thấu hiểu và trách nhiệm giáo dục của người thầy. Trong bối cảnh chuyển đổi số, giáo viên càng cần giữ vững nền tảng chuyên môn, đồng thời không ngừng học hỏi để thích ứng.

Tại Trường Newton, việc ứng dụng AI trong giảng dạy cũng được thúc đẩy thông qua các cuộc thi, hội thi và sân chơi chuyên môn, tạo cơ hội để giáo viên thử nghiệm phương pháp mới, chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau và quan trọng hơn cả, đó là giúp học sinh phát triển toàn diện.

Những đóng góp của cô Bích Dung được ghi nhận qua nhiều dấu mốc. Năm 2023, cô được Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội vinh danh danh hiệu “Nhà giáo Hà Nội tâm huyết, sáng tạo”; được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen trong phong trào thi đua “Đổi mới, sáng tạo trong quản lý, giảng dạy và học tập”. Năm 2025, cô được Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội vinh danh tại Lễ tuyên dương “Sáng kiến, sáng tạo trong công nhân, viên chức, lao động Thủ đô” và năm 2026, cô tiếp tục được trao tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp thành phố.

Những danh hiệu trên là sự ghi nhận đối với quá trình lao động, sáng tạo và cống hiến của nhà giáo Lê Thị Bích Dung. Nhưng giá trị bền vững hơn là sự kiên trì với những điều cô theo đuổi: Lấy học sinh làm trung tâm, coi trọng chất lượng giáo dục thực chất và không ngừng tìm cách để mỗi người học có cơ hội phát triển tốt hơn.