Nghĩa tình sâu nặng và hành trình tri ân chiến sĩ Trường Sơn

Thiếu tướng Hoàng Kiền - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Phó Chủ tịch Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam đã dành những khoảnh khắc trải lòng với phóng viên Báo Hànộimới nỗi niềm đau đáu về những nấm mộ liệt sĩ còn nằm lại giữa đại ngàn, ân tình sâu nặng và trách nhiệm chăm lo cho những người chiến sĩ trở về giữa đời thường.

- Thưa Thiếu tướng, nhìn lại tuyến lửa Trường Sơn năm xưa, bài toán tìm kiếm và quy tập hài cốt đồng đội hiện nay đang đứng trước những thực tế nhức nhối nào?

- Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” thực sự là chiến dịch rất lớn, mang đậm tính nhân văn của Đảng, Nhà nước và Chính phủ.

Với riêng chiến trường Trường Sơn, sự hy sinh là vô cùng to lớn. Trong suốt 16 năm khốc liệt mở đường chi viện cho tiền tuyến, để giữ vững mạch máu giao thông xuyên suốt gần hai vạn kilômét đường ô tô, hơn hai vạn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến đã vĩnh viễn nằm xuống.

Thế nhưng đến nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn mới chỉ quy tập được 10.269 phần mộ. Điều đó đồng nghĩa với việc vẫn còn hơn 10.000 liệt sĩ Trường Sơn chưa tìm thấy hài cốt.

Thực tế lịch sử cho thấy, ngay sau ngày ký Hiệp định Paris năm 1973, Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã lập các đội quy tập rà soát rất kỹ khắp các chiến trường, nhất là trên đất bạn Lào, quy tập được phần lớn các phần mộ đưa về an táng trang trọng trước năm 1975.

Sau chiến tranh đến nay, số lượng cất bốc thêm được rất ít. Bom đạn rải thảm tàn khốc đến mức nhiều trọng điểm bom đánh sập cả hang đá, vùi lấp cả đơn vị hàng trăm người mà không cách nào lấy ra được, hoặc có những nơi đồng đội vừa chôn cất xong thì đợt bom sau lại dội trúng, xóa sạch mọi dấu vết. Hy vọng tìm thấy trọn vẹn hơn mười nghìn hài cốt còn lại là vô cùng mong manh. Dẫu vậy, bổn phận của người còn sống là không bao giờ được phép dừng lại.

- Trước thực tế khắc nghiệt ấy, các cấp Hội đã triển khai những giải pháp cụ thể nào để chia sẻ, đồng hành cùng các gia đình liệt sĩ, thưa ông?

- Chúng tôi xác định thông tin chính là chiếc chìa khóa quyết định. Hội đã quán triệt sâu sắc từ cơ quan Trung ương xuống các hội địa phương tại các tỉnh, thành phố và các ban liên lạc truyền thống. Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với Binh đoàn 12 - đơn vị kế tục truyền thống vẻ vang của Bộ đội Trường Sơn và là nơi đang trực tiếp quản lý hồ sơ liệt sĩ, đồng thời liên hệ thường xuyên với Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam để khớp nối dữ liệu. Khi có thân nhân đến tìm kiếm, anh em đều tận tâm tra cứu, đối chiếu trích lục.

Nhiều giấy báo tử thời chiến chỉ ghi chung chung là “hy sinh tại chiến trường phía Nam” khiến gia đình mòn mỏi ngóng trông suốt mấy mươi năm. Bằng ký ức chiến trường và sự chắp nối hồ sơ, cá nhân tôi từng trực tiếp giúp xác minh, định vị chính xác thông tin cho nhiều trường hợp liệt sĩ. Riêng trong năm 2025, các cấp Hội trên toàn quốc đã cung cấp thông tin, xác nhận địa bàn công tác cho 1.262 trường hợp, hỗ trợ cất bốc 15 hài cốt liệt sĩ đưa về quê nhà an táng.

Với những trường hợp hy sinh nơi hang sập, bom vùi không thể cất bốc được nữa, chúng tôi giải thích cặn kẽ để gia đình thấu hiểu và phần nào thanh thản tư tưởng, đồng thời tích cực hướng dẫn thủ tục công nhận liệt sĩ cho những trường hợp bị thất lạc giấy tờ sau chiến tranh.

- Không chỉ đau đáu với đồng đội đã khuất, Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam còn dành nhiều tâm sức chăm lo cho những người lính may mắn trở về giữa đời thường, thưa ông?

- Con đường huyền thoại làm nên chiến thắng lịch sử đã phải đánh đổi bằng xương máu của hơn ba vạn thương binh cùng hàng vạn người nhiễm chất độc hóa học da cam/dioxin.

Sau gần 7 thập kỷ kể từ ngày Đoàn công tác quân sự đặc biệt, tiền thân của Đoàn 559, Bộ đội Trường Sơn, được thành lập, những người từng xẻ dọc Trường Sơn năm xưa nay đều đã tuổi cao sức yếu, mang trên mình thương tật và bệnh tật triền miên.

Xót xa nhất là thân phận của các nữ chiến sĩ, nữ thanh niên xung phong gửi lại tuổi xuân nơi rừng thiêng nước độc, khi trở về thì lỡ thì, không thể xây dựng mái ấm gia đình. Nhiều địa phương có hàng trăm chị em sống cô đơn, thậm chí có hàng chục nữ đồng đội phải nương nhờ cửa Phật vì không nơi nương tựa. Cũng có trường hợp không đủ điều kiện xếp hạng thương binh hoặc chưa giám định được phơi nhiễm chất độc da cam do mất giấy tờ, thực sự rất thiệt thòi.

Trước bối cảnh đó, tôn chỉ xuyên suốt của Hội chúng tôi gói gọn trong việc phát huy truyền thống anh hùng và làm việc nghĩa tình đồng đội. Riêng năm 2025, toàn Hội đã huy động gần 21 tỷ đồng từ các nguồn lực xã hội, dành hơn 15 tỷ đồng để hỗ trợ xây mới, sửa chữa 56 căn nhà, khám bệnh, cấp thuốc miễn phí và thăm hỏi hơn hai vạn lượt người có công.

Tiếp nối kết quả đó, Chiến dịch “Tri ân chiến sĩ Trường Sơn” năm 2026 được phát động nhằm vận động nguồn lực chăm lo thiết thực cho các cựu chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và thân nhân liệt sĩ có hoàn cảnh khó khăn. Chúng tôi hết sức xúc động khi chiến dịch đã nhanh chóng đón nhận hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân hảo tâm.

Đặc biệt, tài khoản thiện nguyện của chiến dịch mang số hiệu 1959 mở tại Ngân hàng TMCP Quân đội, kết nối Nền tảng Thiện nguyện quốc gia minh bạch và tiện ích. Con số 1959 thiêng liêng ấy chính là năm mở đường Trường Sơn, một biểu tượng nhắc nhớ mốc son hào hùng, kết nối ký ức bi tráng của dân tộc với trách nhiệm và tấm lòng tri ân của thế hệ hôm nay.

- Nguồn lực huy động được sẽ được phân bổ và giám sát ra sao để đến đúng tay những hoàn cảnh khó khăn nhất?

- Mọi nguồn đóng góp đều được đưa vào Quỹ Nghĩa tình Trường Sơn và giải ngân minh bạch theo thứ tự ưu tiên rất cụ thể. Trước hết, nguồn quỹ ưu tiên cao nhất cho kinh phí hỗ trợ xây mới Nhà Nghĩa tình Trường Sơn tặng các hội viên đang phải sống trong cảnh vô gia cư hoặc nhà tạm dột nát, tiếp đến là hỗ trợ sửa chữa, nâng cấp nhà ở xuống cấp nghiêm trọng. Kế đó, quỹ dành phần hỗ trợ khẩn cấp cho những đồng đội không may mắc bệnh hiểm nghèo, không có tiền chạy chữa thuốc men, cùng với các hoạt động thường xuyên như trao tặng sổ tiết kiệm, thăm hỏi quà nhân dịp lễ, Tết. Cấp hội tại các tỉnh, thành phố và các ban liên lạc truyền thống sẽ tiến hành rà soát kỹ lưỡng từ cấp cơ sở thôn, xóm, gửi về Trung ương Hội để cân đối và tổ chức chi trả “cuốn chiếu” kịp thời ngay trước Tết Nguyên đán.

Chiến tranh đã lùi xa, những người lính Trường Sơn cứu nước năm xưa nay như lá vàng trước gió. Chúng tôi tha thiết mong các đơn vị quân đội và toàn thể đồng bào tiếp tục đồng hành lan tỏa ngọn lửa nhân ái này. Mỗi mái ấm được dựng lên, mỗi cuốn sổ tiết kiệm trao tay lúc này không chỉ mang giá trị vật chất đơn thuần, mà là sự bù đắp tinh thần thiêng liêng, khẳng định Tổ quốc và đồng bào mãi ghi nhớ, tri ân những người từng cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho non sông đất nước.

- Xin trân trọng cảm ơn Thiếu tướng!