Nghi án gian lận điểm thi ở Tuyên Quang:Cần bảo đảm tính công bằng của kỳ thi quốc gia

Dù kết luận chính thức vẫn đang được cơ quan chức năng làm rõ, vụ việc đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo đảm tính công bằng, minh bạch của kỳ thi quốc gia, đồng thời xử lý nghiêm minh nếu phát hiện sai phạm, vi phạm quy chế.

Những dấu hiệu cần được xác minh từ kết quả thi

Theo thông tin ban đầu từ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã thi hành Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy (sinh năm 1998, giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang) để điều tra liên quan đến kết quả điểm Kỳ thi tốt nghiệp THPT Quốc gia năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Trước đó, qua rà soát dữ liệu điểm thi, cơ quan chức năng ghi nhận một số dấu hiệu cần tiếp tục kiểm tra, đối chiếu. Trong tổng số 154 bài thi đạt điểm 10 môn Toán của tỉnh Tuyên Quang, có 147 bài thuộc nhóm 328 thí sinh có số báo danh liền kề. Nhóm thí sinh này có điểm trung bình 9,55; hơn 91% đạt từ 9 điểm trở lên và gần 99% đạt từ 8 điểm trở lên. Tỷ lệ bài thi đạt điểm 10 môn Toán trong nhóm cũng được ghi nhận ở mức cao so với mặt bằng chung.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp được quy định tại Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Đây là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, không đồng nghĩa với việc xác định tội danh hay kết luận một người có tội. Sau khi áp dụng biện pháp này, cơ quan điều tra tiếp tục thu thập tài liệu, chứng cứ, lấy lời khai và đánh giá toàn diện vụ việc.

Theo quy định của pháp luật, trong thời hạn luật định, cơ quan điều tra phải xem xét, đánh giá chứng cứ để quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, áp dụng biện pháp tạm giữ hoặc trả tự do nếu không đủ căn cứ xử lý hình sự. Luật sư Cường nhấn mạnh: Một người bị áp dụng biện pháp tố tụng vẫn được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Tùy hành vi, nhiều tội danh có thể được xem xét

Cũng theo TS.LS Đặng Văn Cường, trường hợp kết quả điều tra xác định cán bộ coi thi, cán bộ tham gia vào việc đảm bảo an toàn kỳ thi hoặc trong hội đồng chấm thi mà có sự tác động, can thiệp trái quy định vào hoạt động thi, quá trình chấm thi, nhập điểm hoặc chỉnh sửa dữ liệu nhằm làm thay đổi kết quả thi, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét trách nhiệm hình sự tại Điều 356 của Bộ luật Hình sự.

Trường hợp có căn cứ cho thấy có sự thỏa thuận giữa người có trách nhiệm trong tổ chức thi với phụ huynh hoặc cá nhân khác nhằm nhận tiền hoặc lợi ích vật chất để nâng điểm cho thí sinh, cơ quan chức năng có thể xem xét dấu hiệu của tội Nhận hối lộ hoặc Đưa hối lộ theo Điều 354 Bộ luật Hình sự, với khung hình phạt có thể lên tới 20 năm tù.

Ngược lại, trách nhiệm pháp lý của thí sinh (nếu có) sẽ được xem xét tùy theo tính chất, mức độ hành vi vi phạm. Các hành vi vi phạm quy chế thi thông thường sẽ bị xử lý theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Theo TS.LS Cường, không nên chỉ xem xét một cá nhân hay một khâu riêng lẻ, mà cần đánh giá toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi. Nếu có sai phạm, có thể phát sinh ở nhiều giai đoạn như coi thi, bảo quản đề thi, chấm thi, nhập điểm hoặc quản lý dữ liệu.

Việc xác định chính xác khâu phát sinh sai phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của từng cá nhân liên quan, đồng thời bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi theo quy định pháp luật.

Trong trường hợp có nhiều người cùng tham gia thực hiện hành vi vi phạm, cơ quan chức năng cần làm rõ vai trò từng người để xác định trách nhiệm, bao gồm người chủ mưu, người thực hành và người giúp sức, tránh việc quy kết chung chung.

Bảo đảm sự công bằng của kỳ thi quốc gia

Theo TS. LS Đặng Văn Cường, đây không phải lần đầu tiên dư luận đặt ra nghi vấn liên quan đến tiêu cực trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Trước đó, một số vụ việc gian lận điểm thi tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình năm 2018 đã được cơ quan chức năng xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Những vụ việc này cho thấy chỉ một số cá nhân vi phạm cũng có thể ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của nhiều thí sinh, đồng thời tác động tiêu cực đến uy tín ngành giáo dục và niềm tin xã hội đối với các kỳ thi quốc gia.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ có ý nghĩa xét công nhận tốt nghiệp mà còn là căn cứ quan trọng trong tuyển sinh đại học, cao đẳng. Mỗi điểm số vì vậy gắn liền với cơ hội học tập, định hướng nghề nghiệp và tương lai của học sinh. Do đó, mọi hành vi gian lận, nếu xảy ra, không chỉ làm sai lệch kết quả thi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự công bằng giữa các thí sinh.

Bên cạnh đó, nếu những người có trách nhiệm trong quá trình tổ chức kỳ thi lợi dụng vị trí công tác để tác động đến kết quả thi, hậu quả không chỉ dừng lại ở sai lệch điểm số mà còn có thể làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với tính minh bạch của hệ thống giáo dục và sự nghiêm minh của pháp luật.

Điều dư luận quan tâm lúc này là cơ quan điều tra sớm làm rõ toàn bộ vụ việc trên cơ sở chứng cứ khách quan, xác định đúng bản chất, vai trò và trách nhiệm của từng cá nhân liên quan.

Việc xử lý, nếu có sai phạm, cần bảo đảm nguyên tắc khách quan, đúng người, đúng tội, không làm oan người vô tội nhưng cũng không bỏ lọt hành vi vi phạm. Chỉ khi đó mới có thể bảo đảm tính răn đe của pháp luật, giữ vững sự công bằng của kỳ thi quốc gia và củng cố niềm tin của xã hội đối với công tác tổ chức thi cử trong thời gian tới.