Ngày hội Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống mà còn mở ra không gian kết nối di sản với đời sống đương đại. Thông qua chương trình khai mạc sáng 21-11 và các hoạt động trải nghiệm di sản, văn hóa vẫn được gìn giữ, tiếp nối và không ngừng sáng tạo trong dòng chảy thời đại.

Vẻ đẹp di sản Thủ đô
Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội mở đầu tưng bừng, rộn ràng với hoạt động diễu hành quanh hồ Hoàn Kiếm vào sáng sớm ngày 21-11, với sự tham gia của gần 4.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên.
Điểm đặc biệt của chương trình không chỉ nằm ở quy mô tổ chức mà còn ở cách kể câu chuyện văn hóa bằng nhiều loại hình nghệ thuật. Từ huyền tích dựng nước, những dấu mốc lịch sử của kinh đô Thăng Long đến tín ngưỡng, phong tục, nghệ thuật dân gian, phố nghề và làng nghề truyền thống, mỗi lớp di sản được tái hiện bằng một ngôn ngữ biểu đạt riêng, vừa trang trọng, hào hùng, vừa gần gũi, sinh động.
Chương trình mở đầu bằng lời chúc văn của NSND Quốc Chiêm với những trích đoạn trong “Chiếu dời đô” của vua Lý Công Uẩn năm 1010, mở ra không gian văn hóa, di sản của Hà Nội. Giữa không gian lịch sử bên hồ Hoàn Kiếm, những lời văn từ hơn một nghìn năm trước vang lên, gợi nhắc thời khắc mở ra vận hội mới cho kinh đô Thăng Long.

Từ câu chuyện cội nguồn dân tộc đến buổi đầu định đô, những huyền tích quen thuộc được tái hiện bằng sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và các hình thức trình diễn hiện đại. Hình ảnh Lạc Long Quân, Âu Cơ trong truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên” được thể hiện qua nghệ thuật xiếc đu dây; tinh thần quật cường của Thánh Gióng được khắc họa bằng võ thuật truyền thống, đoàn rước hoa tre và điệu múa Ải Lao mang dấu ấn hội Gióng ở Sóc Sơn, Phù Đổng. Câu chuyện “Sơn Tinh – Thủy Tinh” cũng có diện mạo mới qua sự kết hợp giữa nghệ thuật múa rối của Nhà hát Múa rối Thăng Long và võ thuật Vovinam.
Đặc biệt, trường đoạn tái hiện vua Lý Công Uẩn dời Hoa Lư, theo thuyền rồng về Thăng Long và ban “Chiếu dời đô” đã tạo nên điểm nhấn giàu cảm xúc. Hình ảnh nhà vua đặt chân lên vùng đất mới giữa không gian Hà Nội hôm nay không chỉ gợi lại dấu mốc lịch sử năm 1010 mà còn khẳng định chiều sâu văn hiến của mảnh đất đã trở thành trung tâm chính trị, văn hóa của đất nước qua nhiều thế kỷ.

Bản sắc Thăng Long – Hà Nội còn được làm nên từ đời sống tín ngưỡng, phong tục và những sinh hoạt văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, nghi thức rước Thăng Long Tứ Trấn, truyền thống khoa bảng cùng các loại hình nghệ thuật dân gian như Ca trù, Xẩm, Chèo Tàu, múa Bồng, cồng chiêng Mường lần lượt xuất hiện, tạo nên những lát cắt phong phú về đời sống tinh thần của người Việt.
Đáng chú ý, chương trình không chỉ đưa di sản lên sân khấu mà còn đưa những người đang trực tiếp thực hành, gìn giữ di sản đến với công chúng. Các đoàn nghệ nhân, đoàn rước cùng hoạt động giới thiệu làng nghề lan tỏa trên những tuyến phố quanh hồ Hoàn Kiếm, mang theo sản phẩm đặc trưng của những vùng nghề đã góp phần làm nên diện mạo văn hóa xứ kinh kỳ. Đó là gốm Bát Tràng, tranh Hàng Trống, tò he, đồ cói Phượng Dực, chuồn tre Tây Phương, hương Quảng Phú Cầu, lụa Vạn Phúc, áo dài Trạch Xá, quạt Chàng Sơn hay sắc hoa Nhật Tân, xe hoa Tây Tựu…
Hình ảnh 36 phố phường với mái ngói rêu phong, cánh cửa gỗ và những biển hiệu Hán Nôm cũng được tái hiện, gợi nhớ nét thanh lịch, tinh tế của đất kinh kỳ.

Theo Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường, việc lựa chọn không gian hồ Hoàn Kiếm và khu vực phụ cận làm địa điểm tổ chức là cách để đưa những câu chuyện văn hóa ra khỏi khuôn khổ sân khấu thông thường. Cảnh quan, di tích và những tuyến phố lịch sử không đơn thuần là phông nền mà trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật. Sự kết nối giữa không gian di sản với các đoàn diễu hành, trình diễn đường phố giúp công chúng có cơ hội tiếp cận văn hóa truyền thống một cách tự nhiên, gần gũi hơn.
Đánh thức sức sống di sản trong dòng chảy thời đại
Đằng sau những màn trình diễn công phu và không gian nghệ thuật quy mô lớn là thông điệp về trách nhiệm gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa trong đời sống hôm nay. Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là một sự kiện biểu diễn nghệ thuật mà còn là dịp để nhìn nhận sâu sắc hơn vai trò của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước.

Ca sĩ Nguyễn Ngọc Anh, một trong những nghệ sĩ tham gia chương trình, cho rằng những người làm nghệ thuật có trách nhiệm tôn vinh và lan tỏa các giá trị văn hóa. Theo nữ ca sĩ, văn hóa không đơn thuần là lĩnh vực giải trí mà còn gắn bó mật thiết với sự phát triển của đất nước. Vì vậy, việc Ngày Văn hóa Việt Nam được tổ chức trên phạm vi cả nước mang ý nghĩa quan trọng.
Theo nữ ca sĩ, một chương trình nghệ thuật có chiều sâu không chỉ cần sân khấu đẹp mà còn đòi hỏi sự cảm nhận tinh tế về các giá trị văn hóa, khả năng sắp xếp và kết nối những yếu tố nghệ thuật khác nhau. Việc kết hợp âm nhạc, ánh sáng, hình ảnh và các chất liệu truyền thống đã tạo nên không gian biểu diễn hấp dẫn, giúp nghệ sĩ có điều kiện thể hiện tác phẩm một cách trọn vẹn.


Ở góc độ người đảm nhiệm phần lời bình, NSND Lê Chức cũng bày tỏ cảm xúc đặc biệt khi tham gia chương trình. Ông cho biết đã từng góp mặt trong hàng nghìn chương trình nghệ thuật, nhưng lần này mang đến những rung cảm riêng bởi ngày 24-11 từ năm nay chính thức trở thành Ngày Văn hóa Việt Nam.
Theo NSND Lê Chức, người nghệ sĩ cần thấu hiểu chiều sâu lịch sử và tư tưởng văn hóa dân tộc. Sự kiện lần này có ý nghĩa đặc biệt khi những giá trị văn hóa lâu đời, truyền thống tinh thần của dân tộc và những thành tựu trong thời đại Hồ Chí Minh cùng được gợi nhắc, tôn vinh.


Đánh giá về không gian tổ chức, NSND Lê Chức cho rằng, chương trình diễu hành di sản góp phần khẳng định sức sống của những giá trị văn hóa trong đời sống đương đại. Từ một làn điệu dân gian, một sản phẩm thủ công đến hình ảnh đoàn rước truyền thống, tất cả đều được đặt trong không gian đô thị hiện đại, nơi người dân và du khách có thể trực tiếp thưởng thức, tìm hiểu và tương tác. Đây cũng là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống, thay vì chỉ được nhắc đến trong sách vở hay những không gian trưng bày.
Với khán giả, sự kết nối ấy đem lại những trải nghiệm đáng nhớ. Ngọc Oanh, một du khách đến từ Bắc Ninh, cho biết chị cảm thấy choáng ngợp và tự hào trước quy mô chương trình, đặc biệt là những đại cảnh được dàn dựng giữa không gian hồ Hoàn Kiếm. Chị ấn tượng với cách những câu chuyện quen thuộc như “Con Rồng cháu Tiên”, “Thánh Gióng”, “Chiếu dời đô” được tái hiện, đồng thời thích thú khi được thưởng thức Ca trù, Xẩm, cồng chiêng Mường.

Có thể thấy, sức sống của văn hóa không chỉ nằm ở những di sản được lưu giữ qua hàng nghìn năm mà còn ở khả năng tiếp tục được cộng đồng thực hành, trao truyền và sáng tạo. Ngày hội Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội, với điểm nhấn là chương trình diễu hành quy mô lớn quanh hồ Hoàn Kiếm, đã góp phần khắc họa hình ảnh một Thủ đô giàu bản sắc, nơi truyền thống và hiện đại không đối lập mà bổ sung, làm giàu cho nhau.
Từ chiều sâu nghìn năm văn hiến đến sức sáng tạo của con người hôm nay, văn hóa Thăng Long – Hà Nội vẫn đang vận động, lan tỏa và khẳng định giá trị trong dòng chảy thời đại. Đó cũng chính là nền tảng để di sản trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.
Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội diễn ra từ ngày 21 đến 24-11 có nhiều hoạt động phong phú, miễn phí:
- Tại khu vực Tượng đài Cảm Tử: Chương trình buổi sáng giới thiệu nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như ca trù, chèo tàu Tổng Gối, hát xẩm, hát văn và các ca khúc mang âm hưởng dân gian.
Buổi chiều, từ 16h30 đến 17h30, Nhà hát Chèo Hà Nội sẽ có chương trình biểu diễn phục vụ công chúng..
- Sân khấu tại ngã tư Tràng Tiền Plaza - Hàng Khay: Từ 9h30 đến 10h30 ngày 21-11, Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long phụ trách chương trình âm nhạc đương đại với sự tham gia của các ca sĩ, nhóm nhạc và ban nhạc trẻ.
Từ 16h30 đến 17h30 cùng ngày, các câu lạc bộ flashmob và nhóm nhảy sẽ mang đến những màn trình diễn sôi động.
- Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục là nơi hội tụ nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể. Từ 9h30 đến 10h30 ngày 21-11 biểu diễn Bài Bông, múa Bồng, múa rối, cồng chiêng, múa đèn đền Đồng Nhân, múa Sênh Tiền và múa cổ Giảo Long. Buổi chiều cùng ngày.
Từ 16h30 đến 17h30, Nhà hát Cải lương Hà Nội sẽ biểu diễn phục vụ khán giả.
Đáng chú ý, ngày 22-11, tại sân khấu Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, Nhà hát Xiếc và Tạp kỹ Hà Nội dự kiến tổ chức hai suất biểu diễn, từ 9h30 đến 10h30 và 19h15 đến 20h15.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.