Ngăn chặn website vi phạm bản quyền: Cuộc chiến không hồi kết

"Bóng ma” trên không gian mạng

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển bùng nổ của thị trường nội dung số, tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường internet cũng diễn biến ngày càng phức tạp. Hàng loạt website cung cấp phim, truyền hình, âm nhạc, thể thao và các sản phẩm giải trí trái phép liên tục bị cơ quan chức năng xử lý. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều trang web lậu sau khi bị chặn hoặc triệt phá lại nhanh chóng xuất hiện trở lại dưới tên miền mới, máy chủ mới, thậm chí quy mô lớn hơn trước.

Đơn cử như hệ thống phát sóng thể thao trái phép Xôi Lạc TV. Mặc dù liên tục bị các nhà mạng sử dụng nhiều biện pháp kỹ thuật để chặn tên miền nhưng đều "hồi sinh" ngay tức thì với việc thêm các ký tự khác để tiếp tục vi phạm như "xoilacz" hay "xoilacy"... Trên thực tế, tốc độ các webiste dạng này "hồi sinh" còn nhanh hơn cả tốc độ nhà mạng tiến hành ngăn chặn.

Theo các chuyên gia, để đối phó với các đợt "càn quét" của nhà mạng, đội ngũ vận hành web lậu thường chuẩn bị hàng trăm tên miền để dự phòng. Mỗi khi một tên miền bị chặn thì ngay lập tức tên miền mới được kích hoạt chỉ với vài phút. Khi đó hệ thống, cơ sở dữ liệu lẫn các chương trình phát trực tiếp đều có thể phục hồi nhanh chóng.

Không những vậy, các quy trình trên hoàn toàn có thể được ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện tự động mà không cần sự can thiệp của con người. Thậm chí, sau khi tự động kích hoạt web dự phòng, những AI này còn có thể tự gửi thông báo tới Telegram hay Facebook của người dùng địa chỉ của tên miền mới.

Theo nhận định của Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), thời điểm hiện tại, các website lậu hiện không còn hoạt động đơn lẻ mà hình thành cả hệ sinh thái khai thác nội dung trái phép nhằm thu lợi nhuận bất chính. Nguồn thu của các hệ thống này đến từ quảng cáo trực tuyến, bán tài khoản VIP, quyên góp, cá cược trực tuyến và nhiều hình thức thanh toán điện tử khác. Chính lợi nhuận khổng lồ đã khiến nhiều đối tượng bất chấp quy định pháp luật để duy trì hoạt động.

Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở tính ẩn danh và xuyên biên giới của các đối tượng vi phạm. Sau khi bị phát hiện hoặc bị chặn truy cập, nhiều website lập tức thay đổi tên miền, chuyển máy chủ sang quốc gia khác hoặc sử dụng các công nghệ che giấu danh tính như VPN, máy chủ trung gian, khiến việc truy vết gặp rất nhiều trở ngại.

Bên cạnh đó, nguyên nhân khác khiến web lậu khó bị triệt tiêu là sự dễ dãi của một bộ phận người dùng. Thói quen xem phim, nghe nhạc hoặc theo dõi các chương trình thể thao không trả phí đã vô tình tạo ra nguồn lợi béo bở cho các đối tượng vi phạm. Điều này khiến cơ quan chức năng thường xuyên rơi vào tình trạng “xử lý phía sau”, khi nội dung vi phạm đã kịp lan truyền rộng rãi trước khi bị gỡ bỏ.

Khóa dòng tiền để xử lý tận gốc

Trước thực trạng web lậu liên tục tái xuất, nhiều ý kiến cho rằng giải pháp cần thiết nhất hiện nay là chuyển từ tư duy “chặn website” sang “triệt tiêu hệ sinh thái vận hành”.

Theo chuyên gia công nghệ Phạm Văn Nam, nếu chỉ tập trung chặn tên miền hoặc gỡ bỏ nội dung vi phạm như hiện nay thì chưa đủ vì chỉ xử lý phần “ngọn”. Muốn xử lý tận gốc các website lậu, cần khóa các nguồn thu bất chính, bao gồm doanh thu quảng cáo, tài trợ, cá cược và các hình thức thanh toán điện tử. Khi không còn khả năng kiếm tiền, động cơ duy trì hoạt động của các hệ thống vi phạm sẽ giảm đáng kể.

“Bên cạnh đó, trách nhiệm của các nền tảng trung gian như ngân hàng, đơn vị cung cấp tên miền, máy chủ cũng cần được siết chặt hơn. Đặc biệt là với các đơn vị xuyên biên giới, bởi đây là những nơi chủ yếu chứa các nội dung vi phạm. Không có chế tài đủ mạnh với các mô hình dạng này thì việc xử lý vấn nạn vi phạm bản quyền không thể triệt để được”, ông Phạm Văn Nam đưa ra giải pháp.

Nói về việc xử lý "hệ sinh thái" vi phạm bản quyền, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng cho biết, cơ quan quản lý đang tăng cường phối hợp với Bộ Công an, các doanh nghiệp quảng cáo, nền tảng trung gian và đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán để ngăn chặn dòng tiền chảy vào các website vi phạm. Đây được xem là hướng tiếp cận hiệu quả đã được nhiều quốc gia áp dụng trong cuộc chiến chống vi phạm bản quyền trên môi trường số.

Đồng thời, cơ quan chức năng sẽ kết hợp đồng bộ các giải pháp pháp lý và công nghệ để xử lý tận gốc các nền tảng vi phạm xuyên biên giới. Các nền tảng trung gian, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ internet, quảng cáo và thanh toán điện tử phải tăng trách nhiệm xử lý đối với nội dung vi phạm bản quyền.

“Đối với các website đặt máy chủ ở nước ngoài, giải pháp không chỉ dừng ở xử lý hành chính trong nước, mà còn tăng cường hợp tác quốc tế. Cục sẽ phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác để xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý chủ thể vi phạm. Đây là hướng đi rất quan trọng vì vi phạm bản quyền số hiện nay mang tính xuyên quốc gia”, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng nói.