Ngăn chặn thực phẩm bẩn: Siết chặt quản lý từ gốc để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Thực tế đó đòi hỏi công tác quản lý an toàn thực phẩm phải được thực hiện quyết liệt hơn, từ kiểm soát nguồn sản xuất, lưu thông đến ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đây cũng là nội dung trọng tâm được các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và chuyên gia trao đổi tại Diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động" do Báo Công an nhân dân tổ chức ngày 2-7.

Vi phạm an toàn thực phẩm vẫn diễn biến phức tạp

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Đại tá Trần Hồng Thanh, Phó Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân khẳng định, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân, mà còn phản ánh hiệu quả quản trị xã hội, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng như mỗi cá nhân.

Mặc dù thời gian qua công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm đã đạt nhiều kết quả tích cực, song tình trạng thực phẩm bẩn, thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm chất lượng vẫn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng. Vì vậy, việc ngăn chặn thực phẩm bẩn cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân; đồng thời tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm và khuyến khích phát triển các mô hình sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn gắn với ứng dụng công nghệ hiện đại trong kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an đã phát hiện và xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025; khởi tố 123 vụ án với 249 bị can. Qua đấu tranh, lực lượng Công an đã triệt phá nhiều vụ việc nghiêm trọng, như sử dụng thịt lợn mắc dịch bệnh để chế biến thực phẩm tại Hải Phòng, Hà Nội, Bắc Ninh; sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ tại Quảng Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình; sử dụng hàn the trong sản xuất mì, hóa chất công nghiệp Natri Silicate để sơ chế thịt ốc tại thành phố Hồ Chí Minh; sản xuất thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung giả tại Thanh Hóa, Bắc Ninh và Đắk Lắk.

Ở lĩnh vực quản lý thị trường, theo Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Trần Việt Hùng, tình trạng sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn, hàng giả, hàng nhập lậu và hàng không rõ nguồn gốc vẫn diễn ra trên nhiều kênh phân phối, từ chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa đến kho lạnh, cơ sở sơ chế, giết mổ và đặc biệt là môi trường thương mại điện tử.

Nhiều vụ việc quy mô lớn đã được phát hiện trong thời gian qua như hơn 20 tấn nội tạng động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc tại thành phố Hồ Chí Minh; hơn 7 tấn nội tạng động vật không có hóa đơn chứng từ tại Hà Nội; hơn 2,5 tấn sản phẩm động vật đông lạnh nhập lậu tại Quảng Bình. Nếu không được phát hiện kịp thời, những sản phẩm này có thể được tiêu thụ tại nhà hàng, quán ăn, chợ dân sinh và bếp ăn tập thể, gây nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra 23.715 vụ việc, phát hiện và xử lý 19.937 vụ với 22.669 hành vi vi phạm. Tổng số tiền xử lý đạt hơn 330,7 tỷ đồng, trong đó xử phạt hành chính trên 305,8 tỷ đồng. Riêng lĩnh vực an toàn thực phẩm đã kiểm tra và xử lý 2.124 vụ, xử phạt khoảng 16,9 tỷ đồng, đồng thời chuyển 128 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra.

Bên cạnh các hành vi gian lận thương mại, nguy cơ mất an toàn thực phẩm còn đến từ dịch bệnh trên vật nuôi. Theo Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), từ đầu năm đến ngày 30-6, cả nước ghi nhận 700 ổ bệnh dịch tả lợn châu Phi tại 28 tỉnh, thành phố, tăng gấp 1,5 lần so với cùng kỳ năm trước; gần 98.000 con lợn buộc phải tiêu hủy. Hiện vẫn còn 105 ổ dịch chưa qua 21 ngày tại 17 tỉnh, thành phố cho thấy nguy cơ dịch bệnh tiếp tục lây lan nếu công tác giám sát, tiêm phòng và kiểm soát vận chuyển, giết mổ không được thực hiện nghiêm.

Ứng dụng công nghệ và truy xuất nguồn gốc

Các đại biểu tại diễn đàn cho rằng, bảo đảm an toàn thực phẩm cần được tiếp cận theo hướng toàn diện hơn, chuyển từ tư duy "quản lý thực phẩm" sang xây dựng "an ninh dinh dưỡng", bảo đảm người dân được tiếp cận nguồn thực phẩm an toàn, cân đối và lành mạnh. Việc Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 được đánh giá là bước chuyển quan trọng trong chính sách y tế, hướng tới phòng bệnh chủ động, thay vì chỉ tập trung điều trị, góp phần nâng cao chất lượng sức khỏe cộng đồng.

Một trong những giải pháp được nhiều đại biểu nhấn mạnh là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm. Theo đó, Bộ Công an và Bộ Công Thương đang tăng cường phối hợp kiểm tra theo toàn bộ chuỗi cung ứng, tập trung vào các khu vực có nguy cơ cao như chợ đầu mối, kho lạnh, cơ sở giết mổ và các nền tảng thương mại điện tử. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông và áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số sẽ góp phần minh bạch thông tin sản phẩm, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các hành vi vi phạm.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lê Thị Hường, Giám đốc Khối quản lý chất lượng chuỗi siêu thị WinMart/WinMart+ cho biết, với hơn 5.000 siêu thị và cửa hàng trên toàn quốc, WinMart xác định mỗi sản phẩm đưa lên quầy kệ không chỉ là một mặt hàng, mà còn là niềm tin của hàng triệu gia đình.

Hệ thống đã xây dựng quy trình quản lý chất lượng theo nguyên tắc kiểm soát xuyên suốt toàn chuỗi. Ngay từ khâu lựa chọn nhà cung cấp, doanh nghiệp đánh giá đầy đủ năng lực pháp lý, quy trình sản xuất, hệ thống quản lý chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và việc tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm. Đối với nhóm hàng có nguy cơ cao như thực phẩm tươi sống và thực phẩm chế biến, đội ngũ chuyên môn trực tiếp kiểm tra điều kiện sản xuất, vệ sinh và quy trình kiểm soát chất lượng trước khi quyết định hợp tác…

Để nâng cao hiệu quả quản lý, các đại biểu kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên thương mại điện tử và mạng xã hội; quy định rõ trách nhiệm của sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển và các chủ thể kinh doanh trực tuyến. Đồng thời, cần tăng cường năng lực kiểm nghiệm, giám định thực phẩm và xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng nhằm kiểm soát hiệu quả toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.