Năng lượng tự chủ tạo mạch máu cho tăng trưởng hai con số

Đó là nội dung chính được các chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp chia sẻ tại diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề "Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số", do Bộ Công Thương chủ trì, Báo Công Thương tổ chức sáng 10-11, tại Hà Nội. Đồng thời gắn với công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026.

Kỳ tích bảo đảm an ninh năng lượng

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam với yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đang trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, mang tính cấp thiết và lâu dài.

Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 cho thấy, năm 2026 là năm hệ thống năng lượng Việt Nam chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng; nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Trong 177 nước được Báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9-11-2026 có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó về năng lượng; chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định; trong đó có Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho hay, năng lượng phải đi trước một bước, tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Trong điều kiện khó khăn, Việt Nam vẫn giữ được nguồn cung điện, xăng dầu và kiểm soát giá năng lượng.

Theo đó, điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3%. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 57.537MW ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc đạt 30.248MW, nhưng cả nước không phải cắt điện luân phiên. Điện thương phẩm 10 tháng tăng 9,84%, lần đầu ở mức xấp xỉ tốc độ tăng GDP.

Trong lĩnh vực xăng dầu, hai cơ sở lọc dầu trong nước được huy động ở mức cao; nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một lên hơn 10 loại. Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt và chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Từ thực tế năm 2026, yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung năng lượng được đặt ra rõ hơn, trong đó nguồn điện là một trọng tâm. Nghị quyết số 70-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện khoảng 183-236GW hoặc có thể cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; tổng sản lượng điện khoảng 560-624 tỷ kWh. Các cơ sở lọc dầu phải đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước và dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

Với riêng hệ thống điện, áp lực những năm tới tiếp tục gia tăng. Báo cáo cho biết nhu cầu điện năm 2027 tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 dự báo đạt 32.693-34.865MW.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, năm 2026 là năm đầu tiên tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, với mức tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng.

Về phía Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc cho biết, EVN đang triển khai các giải pháp tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải. Tập đoàn đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng tiêu thụ cả năm và 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4-7, đặc biệt đối với khách hàng sử dụng điện từ 500.000kWh/năm trở lên.

Đối với công tác dự báo phụ tải, các công ty điện lực phối hợp với Sở Công Thương thường xuyên rà soát, trao đổi với những khách hàng có quy mô phụ tải từ 5MW trở lên dự kiến đóng điện trong năm 2027, xác định tiến độ theo từng quý để cập nhật dự báo và phương thức vận hành hệ thống điện.

Về phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, theo thông tin EVN cung cấp, đến hết tháng 9-2026, Tổng Công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) và Tổng Công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI) đã đưa vào vận hành 140MW BESS (hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin) và đang khẩn trương hoàn thành toàn bộ 805MW được giao trong cuối năm 2026.

EVN cũng đã báo cáo Bộ Công Thương, đề xuất cập nhật Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Kế hoạch thực hiện quy hoạch đối với các dự án BESS tại miền Bắc, gồm khoảng 80MW trên lưới phân phối do EVNHANOI thực hiện và hai dự án lưu trữ tập trung tại Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình, Nhà máy Nhiệt điện Mông Dương 1, dự kiến vận hành trong giai đoạn 2027–2028.

Hiến kế xây dựng cho tăng trưởng hai con số

Tại diễn đàn, các diễn giả đề xuất các nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, giá điện, hạ tầng truyền tải, lưu trữ, thu hút vốn quốc tế và tư nhân, đồng thời phát triển thị trường tài chính và thị trường carbon.

Ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng ban Thăm dò-Khai thác Dầu khí Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết, Tập đoàn đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 gia tăng trữ lượng 15-20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Với chuỗi khí-điện, chỉ cần một khâu chậm tiến độ sẽ ảnh hưởng đến toàn chuỗi; dự án Lô B phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III-2027. “Tập đoàn đang phối hợp nghiên cứu kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, bổ sung phần còn thiếu của dự trữ quốc gia để hướng tới mục tiêu 90 ngày nhập ròng”, vị này thông tin.

Theo ông Trần Hải Bình, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV), nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng toàn hệ thống trong chín tháng năm 2026; năm 2030 dự kiến nhập khẩu 38-40 triệu tấn than cho điện. TKV đề xuất lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% năm 2030.

Trong khi đó, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực đánh giá tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi khoảng 600.000MW. Từ khung pháp lý đến dự án là bước có ý nghĩa quyết định, đòi hỏi đồng bộ nguồn với lưới, phân bổ rủi ro hợp lý, nội địa hoá chuỗi cung ứng để hình thành một ngành công nghiệp năng lượng mới.

Bên cạnh yêu cầu bảo đảm nguồn cung, nhu cầu vốn đầu tư và khả năng làm chủ công nghệ cũng là những vấn đề được đặt ra. Chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực cho biết, tín dụng xanh đạt 856.000 tỷ đồng vào quý II-2026; trong đó, tín dụng năng lượng tái tạo chiếm gần 300.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc huy động vốn vẫn đối mặt với áp lực và những vướng mắc pháp lý liên quan.

Từ những kết quả của năm 2026 và các sức ép được dự báo cho giai đoạn tới, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, Bộ Công Thương xác định chuyển mạnh từ ứng phó sự việc sang chủ động quản trị rủi ro, làm chủ công nghệ…

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam sẽ trở thành ấn phẩm thường niên, theo dõi việc thực hiện các chỉ tiêu của Nghị quyết số 70-NQ/TW. “Bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030. Các ý kiến tại diễn đàn sẽ được tổng hợp thành bộ khuyến nghị chính sách; trong đó, kết quả thực hiện năm 2026 sẽ được đánh giá công khai tại diễn đàn năm 2027”, Thứ trưởng khẳng định.