Mỹ và Iran tìm cơ hội đối thoại giữa căng thẳng Lebanon

Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Steve Witkoff, đang trên đường tới Thụy Sĩ để chuẩn bị cho các cuộc trao đổi với Iran. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cũng được cho là có kế hoạch tới nước này trong ngày 20-6, dù Tehran chưa xác nhận chính thức lịch trình.

Cuộc gặp được chú ý vì diễn ra ngay sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận tạm thời trong tuần này. Theo văn bản này, hai bên có 60 ngày để tiếp tục đàm phán các vấn đề cốt lõi, từ chương trình hạt nhân của Iran, nới lỏng trừng phạt, đến ổn định an ninh khu vực và khôi phục hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, triển vọng đàm phán vẫn phụ thuộc lớn vào tình hình tại Lebanon. Lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah được xem là điều kiện quan trọng để tạo môi trường thuận lợi cho đối thoại Mỹ - Iran. Vì vậy, việc truyền thông Lebanon đưa tin miền Nam nước này tiếp tục bị tấn công chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận có hiệu lực đã khiến tiến trình ngoại giao đối mặt với thử thách ngay từ đầu.

Một nguồn ngoại giao cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi coi việc duy trì lệnh ngừng bắn tại Lebanon là điều kiện quan trọng trong đàm phán giữa Mỹ và Iran. Tehran muốn thấy thỏa thuận được thực thi trên thực tế trước khi thúc đẩy các cuộc tiếp xúc tiếp theo tại Thụy Sĩ.

Diễn biến tại Lebanon vì vậy trở thành phép thử quan trọng đối với nỗ lực ngoại giao hiện nay. Nếu giao tranh tiếp diễn, các bên sẽ khó xây dựng lòng tin cho một thỏa thuận khu vực dài hạn hơn. Ngược lại, nếu lệnh ngừng bắn được duy trì, đàm phán tại Thụy Sĩ có thể tập trung nhiều hơn vào các vấn đề còn tồn đọng, từ hồ sơ hạt nhân đến cơ chế bảo đảm an ninh.

Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cho biết nước này sẵn sàng tạo điều kiện cho các cuộc trao đổi giữa Mỹ và Iran. Từ lâu, Thụy Sĩ đóng vai trò kênh liên lạc ngoại giao giữa Washington và Tehran, trong bối cảnh hai nước không có quan hệ ngoại giao chính thức.

Kế hoạch đàm phán ban đầu có sự tham gia của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, nhưng ông đã hủy chuyến đi khi căng thẳng tại Lebanon chưa lắng xuống. Việc đặc phái viên Steve Witkoff tiếp tục tới Thụy Sĩ cho thấy Washington vẫn muốn duy trì kênh đối thoại, dù điều kiện an ninh còn nhiều bất ổn.

Bên cạnh vấn đề Lebanon, chương trình hạt nhân của Iran vẫn là nội dung khó nhất trong tiến trình đàm phán. Rafael Grossi, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cho rằng thỏa thuận mới chỉ mở ra giai đoạn xử lý kỹ thuật phức tạp hơn.

“Điều tốt là bản ghi nhớ đã có. Bây giờ công việc kỹ thuật bắt đầu,” ông Grossi nói.

Theo giới quan sát, để đạt được khuôn khổ bền vững hơn, các bên vẫn phải thống nhất về cơ chế kiểm chứng, phạm vi giám sát hạt nhân, cách thức nới lỏng trừng phạt và các bảo đảm an ninh liên quan.

Eo biển Hormuz cũng là phần quan trọng của thỏa thuận. Việc khôi phục hoạt động vận chuyển qua tuyến hàng hải này được kỳ vọng giúp ổn định thị trường năng lượng, sau giai đoạn căng thẳng khiến giá dầu biến động mạnh.

Những ngày gần đây, giá dầu Brent giảm khi thị trường kỳ vọng rủi ro nguồn cung từ Trung Đông hạ nhiệt. Tuy vậy, diễn biến giá dầu vẫn phụ thuộc vào khả năng thỏa thuận được thực thi ổn định, đặc biệt tại Lebanon và trên tuyến hàng hải qua Hormuz.

Tổng thống Trump tiếp tục bảo vệ thỏa thuận trước một số chỉ trích trong nước. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Iran đang chịu sức ép lớn và cho rằng giai đoạn 60 ngày sẽ là phép thử với thiện chí của Tehran.

Tổng hợp