Một thời phá bom, mở đường Trường Sơn

Nhân kỷ niệm 76 năm thành lập lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) Việt Nam (1950-2026) và 61 năm thành lập lực lượng TNXP Thủ đô (1965-2026), ngày 16-7, Đại đội xung kích Thăng Long 343 (Đội TNXP chống Mỹ cứu nước Thủ đô N43) tổ chức buổi gặp mặt thường niên đầy xúc động.

Kiên cường giữa mưa bom bão đạn

Trong buổi gặp mặt, các cựu TNXP không khỏi bồi hồi khi cùng nhau ôn lại những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi đế quốc Mỹ tiến hành "Chiến tranh cục bộ" ở miền Nam và leo thang đánh phá miền Bắc, phong trào "Ba sẵn sàng" đã bùng lên mạnh mẽ khắp Thủ đô Hà Nội. Hưởng ứng tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, hơn 1.500 nam nữ thanh niên Thủ đô thuộc Đội TNXP N43 đã hăng hái lên đường ra trận với khí thế "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước", "Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược!".

Cuối năm 1967, gần 200 TNXP Hà Nội ưu tú nhất, được tuyển chọn kỹ lưỡng từ các đại đội của Đội N43, để thành lập Đại đội Xung kích Thăng Long với phiên hiệu C343-N37.

Nhiệm vụ của đơn vị là tham gia mở và bảo vệ Đường 20 tháng 7 (đoạn gần ranh giới Quảng Bình - Quảng Trị), hay còn gọi là Đường 10 Đông Trường Sơn. Đây là tuyến đường giao thông huyết mạch vô cùng quan trọng để vận chuyển lương thực, vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.

Khi phát hiện ra tuyến đường này, kẻ địch đã ngày đêm trút xuống hàng nghìn tấn bom đạn hòng cắt đứt huyết mạch của ta. Từ máy bay F4, F5 cho đến siêu pháo đài bay B52 liên tục thả đủ loại bom tàn phá: bom phát quang, bom napan, bom phá, bom nổ chậm, bom từ trường... Trên dọc tuyến đường, cây rừng cháy xác xơ, hố bom dày đặc chồng lên nhau. Trước tình thế xe chở hàng chi viện ùn tắc hàng cây số, đơn vị đã quyết định thành lập những "Đội cảm tử phá bom" bám trụ kiên cường, ngày đêm rà phá bom mìn, san lấp hố bom để thông đường cho xe qua…

Giữa không khí ấm áp của buổi gặp mặt, ông Phạm Ánh (sinh năm 1949, ở phố Hàng Bông, Hoàn Kiếm) đã chia sẻ về những ngày tháng đối mặt với tử thần. Năm 1965, khi vừa học xong cấp hai và đang chuẩn bị thi vào đại học, người thanh niên Hà Nội ấy đã gác lại bút nghiên để khoác lên mình màu áo xanh TNXP. Khi tham gia vào Đại đội xung kích Thăng Long, ông được giao một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm: đào và tháo kíp những quả bom chưa phát nổ.

Đối mặt với lằn ranh sinh tử, ông Ánh hồi tưởng về sự khốc liệt ở chiến trường: "Nguy hiểm lúc nào cũng rình rập. Tôi hầu như không bao giờ ngủ được, vì bom đạn đánh liên tục, đêm đến lại rải pháo sáng. Chỉ khi mệt quá mới chợp mắt được một chút. Sáng dậy, cả đại đội lại tiếp tục đi làm". Chiến tranh tàn khốc đã cướp đi nhiều đồng đội thân thương của ông, trong đó có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Hoàng Lộc. Ký ức đầy máu và nước mắt đó vẫn mãi là vết thương lòng chưa bao giờ nguôi ngoai trong tâm trí người cựu TNXP Phạm Ánh.

Cũng năm 1965, khi mới 20 tuổi, mang trong mình nhiệt huyết tuổi trẻ không ngại gian khó, bà Đoàn Thị Chỉ (khu Ba Đình) đã nghe theo tiếng gọi của Đoàn Thanh niên, hưởng ứng phong trào "Ba sẵn sàng" lên đường đi TNXP. Quyết định lên đường của bà nhận được sự ủng hộ rất lớn từ người cha, ông bảo rằng: "Nước nhà đang bị giặc xâm lược, là thanh niên phải cống hiến cho Tổ quốc". Qua những ngày hành quân vất vả, bà Chỉ vào tới tuyến lửa khu 4, cùng đồng đội bảo đảm giao thông thông suốt những con đường chi viện cho chiến trường Miền Nam. Nhờ những nỗ lực và thành tích trong công tác, bà Chỉ được tin tưởng giao nhiệm vụ làm Tiểu đội trưởng (A trưởng) Tiểu đội 7.

Năm 1967, tham gia Đại đội xung kích Thăng Long, bà đảm nhận việc đào hố để đồng đội đặt mìn phá đá mở đường trong điều kiện nguy hiểm rình rập. "Cuộc sống nơi đại ngàn Trường Sơn vô cùng gian khổ, nhưng chúng tôi vẫn lạc quan, kiên cường bám trụ cung đường Quyết Thắng và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ". Năm 1968, bà Chỉ ra quân, trở về ôn thi vào Trường Đại học Giao thông vận tải. Với bà, những năm tháng đối mặt với gian khổ và hiểm nguy nơi tuyến lửa ấy mãi là ký ức đẹp nhất của tuổi thanh xuân.

Ấm áp nghĩa tình đồng đội

Tại buổi gặp mặt, Đại diện ban liên lạc Đại đội xung kích Thăng Long 343, ông Nguyễn Cao Vãng đã thông tin về các hoạt động trong năm 2025 và đầu năm 2026. Trong không khí ấm cúng, ông xúc động chia sẻ, từ gần 200 thành viên thuở ban đầu bám trụ Trường Sơn, đến nay đơn vị chỉ còn lại độ dăm chục người. Hầu hết các cụ đều đã tuổi cao, sức yếu, khiến buổi gặp mặt hôm nay chỉ có thể quy tụ được hơn 20 đồng chí có đủ sức khỏe đến tham dự.

Năm 2025, Ban liên lạc đã kết nối thành công để các thành viên tham dự 2 lễ kỷ niệm 60 năm thành lập lực lượng TNXP Thủ đô do Đội N43 và Hội Cựu TNXP thành phố Hà Nội tổ chức, đồng thời thực hiện chuyến hành trình ý nghĩa về nguồn, thăm lại chiến trường xưa.

Tại buổi gặp mặt, các đại biểu đã cùng trao đổi, đóng góp ý kiến để hoạt động của Ban Liên lạc ngày càng thiết thực, hiệu quả hơn. Nhiều ý kiến quan tâm đến việc kê khai, xét tặng Huy chương TNXP vẻ vang. Bên cạnh đó, nhiều cựu TNXP cũng bày tỏ mong muốn Ban Liên lạc tiếp tục duy trì nếp sinh hoạt nghĩa tình, thăm hỏi, động viên nhau lúc ốm đau, để dù tuổi cao sức yếu, dù quân số ngày một thưa vắng, tình đồng đội của những người lính tuyến lửa năm xưa vẫn luôn được giữ ấm.

Về phương hướng hoạt động trong thời gian tới, ông Nguyễn Cao Vãng nhấn mạnh: Ban liên lạc sẽ tiếp tục quyên góp, tự tạo nguồn kinh phí để tổ chức thăm hỏi các đồng chí gặp hoàn cảnh khó khăn, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc gặp tai nạn nặng; đẩy mạnh việc hướng dẫn, hỗ trợ các cựu TNXP kê khai hồ sơ đề nghị xét tặng "Huy chương TNXP Vẻ vang" theo đúng quy định tại UBND phường, xã nơi cư trú nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng cho từng thành viên.

Ban liên lạc dự kiến tổ chức chuyến đi thăm Khu tưởng niệm 60 liệt sĩ TNXP tại Gia Sàng (Thái Nguyên) vào tháng 11-2026; chuẩn bị chu đáo cho Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Đại đội xung kích Thăng Long 343 (1967 - 2027) vào tháng 12-2027.

Dù số lượng người còn lại của đơn vị ngày càng ít đi theo năm tháng, tinh thần "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước" và nghĩa tình đồng đội gắn bó qua sinh tử vẫn được các cựu TNXP Đại đội xung kích Thăng Long 343 gìn giữ trọn vẹn mạch nguồn truyền thống để thế hệ hôm nay tiếp nối và trân trọng.