Một thành quả chính trị đáng kể

Không chỉ dài về nội dung, tuyên bố còn cho thấy khả năng duy trì đồng thuận của một tập hợp nhóm các nền kinh tế ngày càng lớn và đa dạng về lợi ích. Việc đạt được một văn kiện chung trong bối cảnh đó là một thành quả chính trị đáng kể.

Quan điểm chung của BRICS về các vấn đề quốc tế được thể hiện khá rõ. Các nước thành viên ủng hộ một trật tự thế giới đa cực hơn; đề cao vai trò của Liên hợp quốc; thúc đẩy cải tổ các thể chế quản trị toàn cầu để tăng tiếng nói của các nước đang phát triển. BRICS phản đối chủ nghĩa đơn phương, các biện pháp trừng phạt và những rào cản thương mại mang tính cưỡng ép; đồng thời nhấn mạnh ưu tiên đối thoại, tham vấn và giải pháp ngoại giao đối với các cuộc xung đột. Về tình hình Trung Đông, tuyên bố kêu gọi kiềm chế, bảo vệ dân thường và duy trì các dòng chảy thương mại, năng lượng; đồng thời bày tỏ phản đối việc cưỡng chế di dời người Palestine.

Cũng rất đáng được chú ý là những kết quả đạt được bên lề sự kiện. Iran và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), dù có những khác biệt sâu sắc trong vấn đề Trung Đông, đã cùng ủng hộ tuyên bố của BRICS về kiềm chế xung đột. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Thái tử UAE Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed cũng có cuộc gặp song phương cấp cao, cho thấy BRICS đang trở thành một không gian ngoại giao mà những nước có lợi ích khác nhau vẫn có thể đối thoại.

Cuộc gặp giữa Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình cũng rất đáng chú ý. Hai bên tiếp tục thúc đẩy ổn định quan hệ. Bên cạnh đó, Thủ tướng N.Modi có nhiều cuộc gặp song phương với lãnh đạo các nước thành viên và đối tác về thương mại, đầu tư, năng lượng, khoáng sản và hạ tầng số. Những hoạt động bên lề này không phải là quyết định chung của BRICS, nhưng cho thấy hội nghị ngày càng có thêm giá trị như một diễn đàn ngoại giao đa phương.

Về kinh tế, hội nghị cũng có những tiến triển: Thúc đẩy sử dụng đồng tiền quốc gia trong thanh toán; tăng khả năng kết nối các hệ thống thanh toán xuyên biên giới; hợp tác về đầu tư, công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng và phát triển bền vững. Nhưng so với những mục tiêu từng được đặt ra, kết quả vẫn khiêm tốn. BRICS chưa có đồng tiền chung, chưa hình thành một hệ thống tài chính thay thế đồng USD và chưa tạo được một không gian kinh tế thống nhất.

Vì thế, kết quả cuộc gặp cấp cao này tuy là bước tiến tích cực của BRICS nhưng chưa được cân xứng. BRICS tiến khá xa về chính trị, nhưng tiến chậm hơn nhiều về kinh tế. Về chính trị, tuyên bố chung cho thấy các thành viên có thể tìm được tiếng nói chung trên nhiều vấn đề quốc tế, ngay cả khi lợi ích và quan điểm giữa họ không hoàn toàn giống nhau. Về kinh tế, khoảng cách giữa tham vọng và những công cụ thực tế vẫn còn lớn.

BRICS vì thế chưa phải là một liên minh đối đầu với phương Tây và cũng chưa phải là một khối có chính sách thống nhất. Sức mạnh trước hết của BRICS nằm ở việc tập hợp những nước muốn có tiếng nói lớn hơn trong việc định hình luật chơi quốc tế. BRICS chưa tạo ra một trật tự mới, nhưng đang góp phần làm cho trật tự cũ khó tiếp tục vận hành như trước.

Sau cuộc cấp cao năm nay ở New Delhi, vấn đề đặt ra đối với BRICS là làm thế nào biến sự đồng thuận chính trị thành năng lực và thành quả hợp tác kinh tế. BRICS càng mở rộng thì yêu cầu này càng cấp thiết. Các thành viên phải chứng minh rằng những chủ trương được nêu trong các tuyên bố chung có thể trở thành những cơ chế và lợi ích cụ thể. Nếu để chính trị tiếp tục đi trước quá xa kinh tế, BRICS sẽ có tiếng nói lớn về chính trị nhưng vẫn bị hạn chế về sức mạnh kinh tế.