Mỏi mắt tìm chỗ để xe, nhà vệ sinh ở chợ truyền thống

“Đánh vật” giữa chợ vì…tắc đường

Sáng 26-10, chợ Đại Mỗ, phường Tây Mỗ, thành phố Hà Nội không quá đông người. Tuy nhiên, ngay từ khu vực cổng vào, tình trạng ùn ứ, mắc kẹt giữa các phương tiện ra - vào chợ đã xảy ra liên tục. Bên trong chợ, khu vực lối đi giữa dãy bán rau củ quả với dãy bán thịt cũng liên tục bị ùn tắc.

Hai tay xách đầy những túi nilon đựng thực phẩm vừa mua, chị Nguyễn Thị Lan (trú tại phường Tây Mỗ, thành phố Hà Nội) khó nhọc lách người qua những dãy xe máy đang dừng đỗ hai bên lối đi để thoát ra ngoài, vẻ mặt không giấu nổi sự khó chịu.

“Trước đây, chợ có bãi trông xe máy cho tiểu thương và người đi chợ. Không hiểu sao sau khi cải tạo lại chợ, khu vực trông xe này biến mất. Mọi người đành phải đi thẳng xe vào chợ để mua sắm, chật chội, ùn tắc, ức chế kinh khủng”, chị Lan nói.

Theo chị Lan, sau một vài lần “đánh vật” trên chiếc xe máy để vào chợ mua sắm, chị quyết định đi bộ dù nhà cách chợ đến hơn 1km. Tuy nhiên, chọn giải pháp đi bộ đi chợ rồi nhưng chị vẫn không tránh được cảnh chen chúc, luồn lách giữa dòng phương tiện để mua hàng. “Tôi nghe nói các chợ truyền thống đều phải có đủ các hạng mục nhà vệ sinh, bãi trông xe, điểm tập kết rác… Nhưng ở chợ Đại Mỗ này, giờ đến bãi trông xe còn không có nói gì đến những công trình tiện ích khác”, chị Lan tâm sự.

Cách chợ Đại Mỗ không xa, chợ Miêu Nha (phường Xuân Phương) cũng trong tình trạng tương tự. Không nhà vệ sinh, không bãi trông xe, người đi chợ bắt buộc phải dong xe vào tận trong chợ để mua hàng làm cho tình trạng lộn xộn, tắc nghẽn thường xuyên xảy ra. Đặc biệt, nhiều sạp bán thịt, rau án ngữ ngay cổng chính vào chợ, nhiều người vô tư dừng xe tại đây mua hàng, bịt kín cả lối ra vào khiến nhiều người đi qua không khỏi bức xúc. Anh Đinh Quang Huy (trú tại làng Miêu Nha) cho biết: "Tôi ở ngay trong làng nhưng rất hạn chế đi chợ này vì chợ vừa bé lại vừa không có chỗ để xe, người đi chợ phóng cả xe máy vào trong, lộn xộn. Tôi không hiểu tại sao khi quy hoạch chợ, người ta lại không bố trí nơi trông xe cho khách trong khi không gian bên trong chợ hoàn toàn có thể bố trí được hạng mục này", anh Huy cho hay.

Khác với hai trường hợp nêu trên, chợ Cầu Diễn (phường Xuân Phương) được xây dựng khá bài bản với gần như đầy đủ các hạng mục tiện ích, trong đó có bãi đỗ xe cho tiểu thương và người dân đi chợ. Tuy nhiên, tình trạng nhiều người dân đi thẳng xe máy vào trong chợ để mua hàng vẫn diễn ra khá phổ biến, gây ra tình trạng lộn xộn và nguy cơ ùn tắc trong khu vực chợ. Được biết, một trong những nguyên nhân khiến nhiều người dân "ngại" gửi xe tại bãi là vì diện tích bãi để xe khá chật chội, ra vào không được thuận tiện.

Được biết, Nghị định số 60/2024/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ quy định nghiêm ngặt về các hạng mục công trình bắt buộc phải có đối với một khu chợ truyền thống đạt chuẩn. Ngoài các quầy sạp kinh doanh thuần túy, các chợ truyền thống đều phải có hệ thống hạ tầng dịch vụ thiết yếu như bãi trông giữ xe thích hợp, khu vệ sinh công cộng và địa điểm tập kết rác thải cách ly an toàn…

Việc luật hóa danh mục này đồng nghĩa với việc các công trình phụ trợ trở thành điều kiện tiên quyết để nghiệm thu công trình nhằm chấm dứt tư duy xây chợ cắt ngọn của các chủ đầu tư. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều chợ truyền thống ở Hà Nội vẫn đang thiếu rất nhiều các hạng mục công trình tiện ích trên. Tâm tư của chị Lan cũng đang xảy ra với nhiều người dân tại các chợ truyền thống khác trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Chính sự thiếu hụt về công năng vận hành này đã dẫn đến hệ lụy tất yếu là người dân dần quay lưng với chợ truyền thống để chuyển qua trung tâm thương mại, siêu thị hoặc thậm chí là chợ cóc ven đường. Không ít chợ truyền thống được cải tạo, chỉnh trang hoặc xây mới với ngân sách hàng chục tỉ đồng nhưng bên trong thì đìu hiu, vắng bóng người mua kẻ bán, trong khi nhiều chợ cóc vỉa hè lại luôn tấp nập, đông đúc dù thường xuyên bị lực lượng chức năng kiểm tra, xử phạt.

Siết chặt nghiệm thu chợ trước khi cho hoạt động

Các chuyên gia cho rằng, để giải bài toán chợ truyền thống, ngành Công Thương và thành phố Hà Nội cần quyết liệt siết chặt việc thẩm định, coi bãi giữ xe và khu hậu cần là điều kiện bắt buộc để nghiệm thu công trình chợ theo đúng tinh thần Nghị định 60/2024/NĐ-CP. TS Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật thuộc Văn phòng Chính phủ nhìn nhận rằng, việc quy hoạch chợ truyền thống thời gian qua ở nhiều địa phương vẫn chưa thành công khi người tiêu dùng không đến chợ mới xây mà vẫn quen mua bán ở chợ cũ, thậm chí là chợ cóc.

Chuyên gia này cho rằng, người làm quy hoạch bắt buộc phải thấu hiểu sâu sắc văn hóa chợ truyền thống chính là sự nhanh chóng, thuận tiện đáp ứng ngay nhu cầu mua sắm nhanh của người dân, do đó các cơ quan chức năng cần phải có cách nhìn khác về quy hoạch để tập trung tiêu chuẩn hóa nền tảng hạ tầng bán lẻ thiết yếu này. “Để có một quy hoạch và nâng cao được vai trò, tầm quan trọng của chợ truyền thống đối với người tiêu dùng Việt Nam thì người làm quy hoạch cần phải hiểu văn hóa chợ truyền thống, đó là những việc rất đơn giản, như: sự nhanh chóng, thuận tiện và đáp ứng mọi nhu cầu của người tiêu dùng”, TS Đinh Dũng Sỹ nhận định.

Đồng quan điểm trên, Thạc sĩ Nguyễn Trần Hoàng Phương (Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch - Xã hội) cho rằng, chợ truyền thống mất khách là bởi tự đánh mất “lí do để người ta phải đến”. “Ở nhiều chợ, khách vẫn phải đối mặt với những chuyện rất cũ: nóng nực, khó gửi xe, ngại hỏi giá, chất lượng không đồng đều, vệ sinh chưa tốt, thiếu chỗ nghỉ, thiếu nhà vệ sinh sạch…”, ông Phương nói. Theo chuyên gia này, ngày trước khi chưa có siêu thị, trung tâm thương mại, chợ truyền thống là nơi tìm đến của hầu hết mọi người dân mỗi khi có nhu cầu mua sắm, tiêu dùng.

Lợi thế của chợ truyền thống lúc đó là sự gần gũi và tiện lợi. Tuy nhiên, khi siêu thị, trung tâm thương mại xuất hiện, những sự tiện lợi vượt trội mà những mô hình này mang đến đã khiến thói quen tiêu dùng của người dân dần thay đổi. Khi đó những khu chợ truyền thống cũ kí, xập xệ, xa đường phố, thiếu các tiện ích cần thiết dần biết mất khỏi lựa chọn ưu tiên của những người nội trợ cho dù lợi thế về giá cả của chợ truyền thống vẫn còn nguyên. “Một món hàng trong chợ có thể rẻ hơn 10.000 đồng, nhưng nếu khách mất 20 phút tìm chỗ đậu xe, phải hỏi giá, trả giá rồi xách đồ đi xa, cuối cùng chưa chắc đã “rẻ””, ông Phương nhấn mạnh.

PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu giá cả, Bộ Tài chính thẳng thắn nhìn nhận, chợ truyền thống đã đánh mất sự hấp dẫn không chỉ với các siêu thị, trung tâm thương mại mà với chính những chợ cóc ven đường. Chuyên gia này chỉ ra một thực tế tâm lý rất gần gũi là người dân đi chợ truyền thống phần lớn chỉ tranh thủ mua mớ rau, con cá trong vài ba phút ngắn ngủi trên đường đi làm về, nếu vào chợ mà bãi để xe không thuận lợi hoặc mất thêm chi phí gửi xe phiền hà thì họ sẽ lập tức quay xe chọn các mẹt hàng rong vỉa hè để không tốn quá một phút dừng đỗ.

Chính sự bất cập ngay từ khâu thiết kế công năng và bố trí các công trình, hạng mục thiết yếu đã khiến cho nhiều chợ truyền thống, dù được đầu tư nâng cấp, sửa chữa hoặc thậm chí là xây mới với số tiền hàng chục tỉ đồng nhưng ngay khi đưa vào sử dụng đã khiến người dân không mấy mặn mà.