Mỗi công viên là một điểm tựa tinh thần cho đời sống đô thị

Khoảng xanh của người dân

Sáng sớm, khi thành phố còn chưa thức hẳn, nhiều công viên đã rộn ràng bước chân người tập thể dục. Người cao tuổi thong thả đi bộ dưới những tán cây, nhóm trung niên tập dưỡng sinh, thanh niên chạy bộ, trẻ nhỏ theo chân ông bà vui đùa. Những hình ảnh bình dị ấy lặp lại mỗi ngày, lặng lẽ nhưng bền bỉ, cho thấy công viên đang giữ một vai trò đặc biệt trong đời sống đô thị hiện đại.

Với nhiều người, công viên không chỉ là nơi rèn luyện sức khỏe, mà còn là không gian để giải tỏa căng thẳng, kết nối cộng đồng. Bà Nguyễn Thị Hồng (phường Nghĩa Đô), người gắn bó với công viên Nghĩa Đô hơn chục năm nay chia sẻ, sau khi công viên được cải tạo đông người đến tập thể dục, đi bộ hơn.

"Nhà chật, con cháu đi làm suốt ngày, ra công viên vừa đi bộ vừa gặp gỡ bạn bè, tinh thần thoải mái hơn rất nhiều. Nếu không có công viên, người già như chúng tôi chỉ biết quanh quẩn trong nhà", bà Hồng cho hay.

Ở các khu chung cư, tập thể cũ, vai trò của công viên, vườn hoa càng trở nên rõ nét. Không gian sinh hoạt trong căn hộ hạn chế, thiếu chỗ vui chơi cho trẻ em, những khoảng xanh công cộng gần nhà trở thành nơi bù đắp thiếu hụt đó. Anh Trần Văn Minh, khu tập thể Thành Công cho biết, chiều nào anh cũng cho con ra công viên Indira Gandhi chơi. Từ một công viên đã xuống cấp nhiều hạng mục, hàng rào sắt gỉ sét nay đã được chỉnh trang, cải tạo lại khang trang và dễ dàng tiếp cận từ nhiều hướng khác nhau.

"Trước tôi ngại cho các con ra công viên vì cổng khá xa nhà, những giờ công viên hạ rào tôi có thể cho con mình ra chơi thoải mái hơn", anh Minh nói.

Các chuyên gia về quy hoạch cho rằng, giá trị của công viên đô thị không chỉ nằm ở diện tích hay hình thức kiến trúc, mà ở khả năng phục vụ trực tiếp đời sống hàng ngày của người dân. Những không gian xanh quy mô vừa và nhỏ như vườn hoa đô thị có vai trò rất lớn trong việc cải thiện tiện nghi nhiệt, tạo nơi sinh hoạt chung và tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Khi người dân có chỗ để gặp gỡ, vận động, thư giãn, đời sống tinh thần sẽ được cải thiện rõ rệt.

Thực tế cho thấy, nơi nào công viên được đầu tư đồng bộ, được duy tu thường xuyên, nơi đó đời sống cộng đồng sôi động và gắn kết hơn. Người dân có ý thức giữ gìn vệ sinh, bảo vệ tài sản chung, từ đó hình thành nếp sống văn minh đô thị. Ngược lại, những công viên xuống cấp, thiếu ánh sáng, thiếu tiện ích thường nhanh chóng bị bỏ quên, thậm chí phát sinh các vấn đề về an ninh trật tự.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư ngày càng cao, công viên không chỉ đóng vai trò là “lá phổi xanh” điều hòa không khí, mà còn là không gian đệm giúp thành phố thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Quan trọng hơn, đó là nơi con người được “chậm lại”, tái tạo năng lượng và nuôi dưỡng những giá trị tinh thần bền vững giữa nhịp sống hối hả.

Đầu tư cho chất lượng sống

Xác định không gian xanh là một bộ phận quan trọng của hạ tầng đô thị, những năm gần đây, Hà Nội đã chú trọng hơn đến cải tạo, nâng cấp và phát triển hệ thống công viên, vườn hoa. Nhiều dự án chỉnh trang không gian công cộng được triển khai, góp phần từng bước nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân.

Điểm đáng ghi nhận là tư duy phát triển công viên đã có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì chỉ chú trọng cảnh quan, nhiều dự án hiện nay hướng tới tính đa chức năng, phục vụ nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Lối đi bộ thân thiện với người cao tuổi, khu vui chơi an toàn cho trẻ em, thiết bị thể dục ngoài trời, không gian sinh hoạt cộng đồng… được bố trí hài hòa, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng.

Theo KTS Lê Thị Minh Hằng, Viện Quy hoạch xây dựng phát triển nông thôn, Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn quốc gia (Bộ Xây dựng), hệ thống không gian xanh trong nội thành Hà Nội, đặc biệt là sự kết hợp giữa cây xanh, mặt nước và vườn hoa công cộng đã góp phần tạo nên hình ảnh của thành phố là một Thủ đô xanh - sạch.

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng, những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và mật độ xây dựng cao đều là nguyên nhân khiến hệ thống không gian xanh nội thành Hà Nội suy giảm như hiện nay. Do đó, KTS Lê Thị Minh Hằng kiến nghị, việc nghiên cứu các giải pháp phát triển hệ thống không gian xanh đa chiều trong nội thành là hết sức cần thiết để đảm bảo tính bên vững của thành phố và nâng cao mức sống của người dân.

Từ góc độ thiết kế và vận hành, TS.KTS Lê Anh Vũ, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh quỹ đất khan hiếm, vườn hoa, vườn dạo (hay công viên nhỏ) được coi là giải pháp khả thi và linh hoạt, vừa cải thiện tiện nghi nhiệt, tăng khả năng tiếp cận không gian xanh, thúc đẩy gắn kết cộng đồng.

Các mô hình vườn hoa đô thị thành công ở Đài Bắc (Đài Loan - Trung Quốc) và các thành phố châu Âu, đều được thiết kế đa chức năng (nghỉ ngơi, sinh hoạt cộng đồng, cải thiện vi khí hậu). Tuy nhiên, thiết kế nên được điều chỉnh để phù hợp với khí hậu nhiệt đới ẩm của Hà Nội, ưu tiên cây bản địa chịu được mưa bão (cây bàng, cây phượng) và bố trí hệ thống thoát nước hiệu quả, đồng thời nghiên cứu thêm về các loại cây có khả năng làm mát trong điều kiện độ ẩm lớn.

TS.KTS Lê Anh Vũ nhìn nhận, mặc dù phạm vi làm mát của vườn hoa hạn chế hơn so với công viên lớn, nhưng lợi thế về khả năng tiếp cận không gian xanh, tính đa dạng chức năng cùng tiềm năng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày và gắn kết cộng đồng. So với công viên lớn, vườn hoa đô thị có thể tích hợp vào khu đất trống hoặc khu dân cư mật độ cao, lấp đầy khoảng trống về không gian xanh, với chi phí xây dựng và bảo trì thấp cho thành phố.

"Việc triển khai những vườn hoa tại các đô thị lớn như Hà Nội cần được lồng ghép vào quy hoạch tổng thể, trên cơ sở phân tích bối cảnh, đặc điểm dân cư và điều kiện vi khí hậu. Nếu được thực hiện đồng bộ, vườn hoa không chỉ góp phần đạt mục tiêu phát triển bền vững, mà còn tạo ra những "lá phối xanh" gần gũi, tăng tính khả dụng của không gian công cộng", TS.KTS Lê Anh Vũ cho biết.