Mỗi cá nhân một “ngân sách lãng phí”

Thay đổi thói quen có thể tiết kiệm được khoản chi lớn

Nếu thử ghi lại những khoản tiền và nguồn lực đã bỏ ra nhưng không tạo ra giá trị sử dụng tương xứng, nhiều người có thể bất ngờ trước con số cuối tháng. Một cốc đồ uống mua theo cảm hứng, món hàng đặt trực tuyến rồi bỏ quên, thực phẩm mua quá nhiều phải đổ bỏ, hay điện, nước sử dụng vượt nhu cầu… Mỗi khoản chi có thể không đáng kể, nhưng khi lặp lại thường xuyên, tổng số tiền bị lãng phí có thể trở thành một khoản đáng lưu tâm.

Chính vì vậy, xây dựng “ngân sách lãng phí” là một cách đơn giản để mỗi cá nhân, mỗi gia đình nhìn lại thói quen tiêu dùng, nâng cao ý thức sử dụng hiệu quả nguồn lực và góp phần thực hiện mục tiêu tiết kiệm, chống lãng phí trong đời sống.

Lãng phí trong sinh hoạt gia đình thường không xuất hiện dưới dạng một khoản chi lớn mà tích tụ từ nhiều quyết định nhỏ, thiếu cân nhắc. Vấn đề không nằm ở việc một người mua một cốc cà phê hay sắm một món đồ mới, mà ở chỗ tiền bạc, thời gian và tài nguyên được sử dụng có tương xứng với lợi ích nhận lại hay không.

Chị Nguyễn Thị Huệ, trú tại phường Yên Sở, Hà Nội chia sẻ, do công việc bận rộn, cứ cuối tuần, chị thường đi chợ mua thực phẩm rồi bảo quản trong tủ lạnh đủ để cho cả gia đình ăn trong một tuần. Tuy nhiên, do bảo quản không đúng cách, nhiều thực phẩm phải bỏ đi. Chị ước tính, mỗi tháng, số thực phẩm bị bỏ đi có thể tương đương khoảng 400.000 đồng. Trong một năm, con số này có thể lên tới 4,8 triệu đồng. Nhận thấy, đây là số tiền lãng phí không hề nhỏ nên chị Huệ đã sắp xếp thời gian và hình thành thói quen mua thực phẩm hàng ngày.

Những chia sẻ trên cho thấy, nhận diện lãng phí không nhất thiết phải bắt đầu từ những vấn đề lớn. Đôi khi, chỉ cần nhìn lại thói quen của bản thân, hóa đơn mua sắm, tiền điện, tiền nước và những món đồ ít sử dụng, mỗi cá nhân, mỗi gia đình đã có thể tìm ra những khoản chi cần điều chỉnh. Thay đổi thói quen hàng ngày không chỉ tiết kiệm được một khoản chi lớn mà còn có thể hạn chế được những hệ quả có thể xảy ra.

Giải pháp để thực hành tiết kiệm, chống lãng phí hiệu quả

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 quy định, ngày 31-5 hằng năm là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí được thực hiện từ năm 2026. Đây là dịp để nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động thiết thực trong cộng đồng.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ phạm vi điều chỉnh của pháp luật với việc tự nguyện điều chỉnh thói quen chi tiêu cá nhân. Không phải mọi khoản mua sắm chưa hợp lý hoặc mọi quyết định tiêu dùng thiếu cân nhắc của một người đều cấu thành hành vi vi phạm pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí. Những quy định về trách nhiệm pháp lý phải được áp dụng đúng đối tượng, hành vi và điều kiện mà pháp luật quy định.

Dù vậy, các nguyên tắc sử dụng nguồn lực hiệu quả, tránh lãng phí và nâng cao trách nhiệm vẫn là cơ sở hữu ích để mỗi người tự điều chỉnh cách quản lý tài chính, thời gian và tài sản của mình.

Một cách làm thiết thực là mỗi gia đình dành một tháng để ghi lại những khoản chi hoặc nguồn lực bị sử dụng không hiệu quả. Việc ghi chép này giúp nhận diện những thói quen có thể thay đổi. Chuyên gia pháp lý đưa ra những giải pháp để mỗi cá nhân, mỗi gia đình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí hiệu quả.

Thứ nhất, lãng phí tiền bạc. Ghi lại các khoản mua sắm theo cảm hứng, đăng ký dịch vụ nhưng ít sử dụng, mua sản phẩm trùng lặp hoặc đặt hàng rồi không dùng đến. Ví như, một gia đình trả phí cho ba nền tảng giải trí nhưng chỉ thường xuyên sử dụng một nền tảng. Việc rà soát nhu cầu thực tế và hủy những dịch vụ không cần thiết có thể giúp giảm chi phí mà không ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.

Thứ hai, lãng phí thực phẩm. Theo dõi lượng thức ăn thừa, thực phẩm hết hạn hoặc hư hỏng. Chẳng hạn, gia đình đi chợ mà không kiểm tra thực phẩm còn trong tủ lạnh nên mua thêm rau, thịt đã có sẵn. Giải pháp không nhất thiết là cắt giảm khẩu phần ăn, mà là lên thực đơn, lập danh sách mua sắm và bảo quản đúng cách.

Thứ ba, lãng phí năng lượng và tài nguyên. Ghi nhận những thói quen như bật điều hòa khi phòng không có người, để đèn sáng không cần thiết hoặc để vòi nước chảy trong lúc làm việc khác. Mỗi gia đình có thể thống nhất tắt thiết bị khi ra khỏi phòng, điều chỉnh nhiệt độ điều hòa phù hợp và kiểm tra hóa đơn điện, nước hằng tháng để đánh giá kết quả.

Thứ tư, lãng phí thời gian. Không phải mọi khoảng thời gian nghỉ ngơi đều là lãng phí. Điều cần xem xét là thời gian bị tiêu hao do thiếu kế hoạch, trì hoãn hoặc phải làm lại công việc vì sai sót. Ví dụ, một người đi mua nhiều món đồ ở các cửa hàng khác nhau trong những chuyến riêng lẻ, dù có thể kết hợp trong một hành trình. Lập kế hoạch trước có thể giúp giảm thời gian di chuyển và chi phí phát sinh.

Cuối tháng, gia đình tổng hợp các khoản có thể tránh được, xác định nguyên nhân và lựa chọn một vài thay đổi khả thi cho tháng tiếp theo. Không cần đặt mục tiêu tiết kiệm quá cao ngay từ đầu, điều quan trọng là duy trì thói quen và đánh giá kết quả bằng những con số thực tế.

Luật sư Đinh Thị Nguyên cho rằng, chống lãng phí không nhất thiết phải bắt đầu bằng một chiến dịch lớn. Một gia đình có thể bắt đầu từ việc ghi chép chi tiêu; một người lao động có thể bắt đầu bằng việc lập kế hoạch công việc; mỗi thành viên có thể chủ động sử dụng tiết kiệm điện, nước, thực phẩm và những đồ dùng đang có. Khi những thay đổi ấy được duy trì, lợi ích không chỉ thể hiện ở số tiền tiết kiệm được mà còn ở thói quen tiêu dùng có trách nhiệm, khả năng quản lý nguồn lực và ý thức tôn trọng giá trị của lao động.