Mở rộng "lưới an sinh" cho lái xe công nghệ

Trăn trở của người trong cuộc

Mỗi ngày, anh Trần Tuấn Long ở xã Ô Diên (Hà Nội) bắt đầu công việc từ sáng sớm và chỉ kết thúc khi phố đã lên đèn. Hơn 8 năm gắn bó với nghề lái xe công nghệ, đây không còn là công việc làm thêm mà đã trở thành nguồn thu nhập chính để trang trải cuộc sống gia đình. Chính vì vậy, khi biết đến đề xuất mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội đối với lái xe công nghệ, anh Trần Tuấn Long bày tỏ sự đồng tình. "Tôi chạy xe từ năm 2018 đến nay. Nếu được đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của Nhà nước, tôi sẽ đăng ký ngay để sau này về già còn có khoản lương hưu trang trải cuộc sống", anh Long chia sẻ.

Không chỉ mong muốn có điểm tựa khi về già, anh Nguyễn Văn Dũng ở xã Thiên Lộc (Hà Nội) cho rằng, đặc thù công việc của anh là thường xuyên di chuyển trên đường, tiềm ẩn nhiều rủi ro tai nạn, bệnh nghề nghiệp nên càng cần được bảo đảm an sinh. "Làm việc theo hình thức tự do nên từ trước đến giờ tôi chưa thực sự tìm hiểu đầy đủ về các chính sách bảo hiểm. Tuy nhiên, nếu có cơ chế thuận lợi, tôi mong muốn được tham gia để có thêm sự bảo đảm cho tương lai", anh Nguyễn Văn Dũng bày tỏ.

Theo các tài xế, rào cản khiến lái xe công nghệ chưa tham gia bảo hiểm xã hội theo quy định của Nhà nước, không chỉ nằm ở khả năng tài chính, mà còn ở mô hình hoạt động hiện nay. "Phần lớn lái xe chỉ ký hợp đồng hợp tác hoặc hợp đồng đối tác với nền tảng công nghệ hoặc hợp tác xã vận tải mà không phải hợp đồng lao động. Hai bên hợp tác trên tinh thần tự nguyện, không có quan hệ lao động nên cũng không phát sinh trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội. Nếu muốn chúng tôi phải tự lo các loại bảo hiểm, phía đối tác chỉ hỗ trợ thủ tục", anh Nguyễn Vũ Sơn, có 5 năm hoạt động vận tải thông qua ứng dụng công nghệ, quê ở xã Đồng Tiến (Thanh Hóa) chia sẻ.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, hiện mới chỉ khoảng 7% lái xe công nghệ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Điều đó đồng nghĩa đa số lao động trong lĩnh vực này vẫn chưa được trang bị "tấm lưới an sinh" khi gặp rủi ro, mất khả năng lao động hoặc đến lúc cần phải dừng công việc do tuổi tác.

Cần cơ chế phù hợp hơn nữa

Theo các chuyên gia lao động, bảo hiểm xã hội đối với lái xe công nghệ không chỉ là vấn đề an sinh, mà còn phản ánh yêu cầu hoàn thiện chính sách trong nền kinh tế số.

Phân tích về thực trạng hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng nút thắt lớn nhất nằm ở việc xác định bản chất quan hệ giữa tài xế với các nền tảng công nghệ. Theo quy định hiện hành, người lao động chỉ thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi tồn tại quan hệ lao động với đầy đủ các yếu tố như có trả lương, chịu sự quản lý, điều hành và giám sát của người sử dụng lao động. Trong khi đó, các doanh nghiệp nền tảng lại xác định tài xế là "đối tác kinh doanh". Tài xế chủ động thời gian làm việc, sử dụng phương tiện của mình và có thể đồng thời hợp tác với nhiều ứng dụng khác nhau. Chính sự khác biệt này khiến việc xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội gặp nhiều khó khăn. Luật sư Đỗ Phương Thảo, Công ty Luật TNHH Công lý toàn dân cho rằng: "Với bản chất quan hệ hợp tác hiện nay, rất khó coi đây là quan hệ lao động theo quy định pháp luật. Vì vậy, nếu chưa có cơ chế pháp lý mới thì cũng rất khó áp dụng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm lao động này".

Ở góc độ chính sách, nhiều chuyên gia cho rằng, cần xây dựng mô hình linh hoạt hơn, thay vì chỉ dựa trên cách tiếp cận truyền thống. Nguyên Trưởng ban Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội (Bảo hiểm xã hội Việt Nam) Điều Bá Được cho rằng: "Luật Bảo hiểm xã hội đã có những quy định nhằm hạn chế tình trạng né tránh hoặc lách nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế xuất hiện nhiều mô hình việc làm mới, đòi hỏi các cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế để bảo đảm người lao động được thụ hưởng chính sách".

Đồng quan điểm, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội Vũ Đức Thuật nhận định: "Người lao động làm việc trên các nền tảng công nghệ cần được tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế để vừa được bảo vệ trong quá trình lao động, vừa có chỗ dựa khi không còn khả năng làm việc. Đó cũng là cách mở rộng diện bao phủ của hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều hình thức việc làm mới". Trong khi đó, ông Kiều Văn Thinh, đại diện Bảo hiểm PVI Hà Thành cho rằng, dù nhiều lao động tự do còn e ngại do thu nhập chưa ổn định, nhưng về lâu dài, bảo hiểm xã hội tự nguyện vẫn là giải pháp thiết thực để người lao động tích lũy cho tương lai. Người lao động nên chủ động tìm hiểu chính sách và lựa chọn mức đóng phù hợp với điều kiện của mình.

Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển nhanh của kinh tế số, lực lượng lao động trên các nền tảng công nghệ sẽ còn tiếp tục gia tăng. Vì vậy, việc nghiên cứu cơ chế để mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội đối với nhóm lao động này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động mà còn giúp hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội theo hướng bao trùm, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển