Mở rộng cơ hội làm cha mẹ, ứng phó mức sinh thấp

Kết hôn muộn, đối mặt nguy cơ vô sinh

Trong hai ngày 31-10 và 1-11, tại Hà Nội, Hội Phụ sản Việt Nam phối hợp với Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Hỗ trợ Sinh sản và Merck Healthcare Việt Nam tổ chức Hội nghị khoa học quốc tế Fertility acadeMe Conference 2026 với chủ đề “Đồng hành cá thể hóa từng hành trình: Cùng chạm đến ước mơ làm cha mẹ”. Hội nghị quy tụ hơn 200 chuyên gia hỗ trợ sinh sản trong nước và quốc tế, cùng cập nhật tiến bộ y học, trao đổi kinh nghiệm và tìm kiếm giải pháp nâng cao hiệu quả điều trị.

Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tỷ lệ vô sinh tích lũy suốt đời tại khu vực Tây Thái Bình Dương khoảng 23,2%, đây là mức cao nhất so với các khu vực khác trên thế giới.

Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 1 triệu cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn, tương đương khoảng 7,7%. Trong đó, vô sinh nguyên phát chiếm khoảng 3,9%, vô sinh thứ phát khoảng 3,8%. Đáng chú ý, khoảng 50% số cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn có độ tuổi dưới 30. Đặc biệt, tỷ lệ vô sinh thứ phát (vô sinh sau một lần có thai) đang gia tăng từ 15% đến 20% sau mỗi năm và chiếm hơn 50% số cặp vợ chồng vô sinh.

Đề cập thực trạng này, GS.TS Nguyễn Viết Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam cho rằng, tình trạng vô sinh muộn ngày càng gia tăng là thực tế đáng quan tâm, không chỉ tại Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Một trong những nguyên nhân là xu hướng kết hôn và sinh con muộn. Khi tuổi tăng, khả năng sinh sản của cả nam và nữ đều có thể suy giảm. Ở phụ nữ, tuổi tác ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng noãn; ở nam giới, chất lượng tinh trùng cũng có thể thay đổi theo tuổi và tình trạng sức khỏe.

Bên cạnh đó, theo GS.TS Nguyễn Viết Tiến, một bộ phận người dân còn tâm lý chủ quan cho rằng, các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ngày càng phát triển nên có thể trì hoãn việc sinh con mà không ảnh hưởng đáng kể đến cơ hội làm cha mẹ. Đây là quan niệm cần được nhìn nhận thận trọng, bởi tiến bộ kỹ thuật không thể loại bỏ hoàn toàn những giới hạn sinh học của khả năng sinh sản.

Mặt khác, các yếu tố về bệnh lý, viêm nhiễm, lối sống và môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Việc sử dụng rượu bia, thuốc lá và tiếp xúc với môi trường độc hại có thể tác động bất lợi đến chất lượng giao tử; một số yếu tố còn liên quan đến tổn thương DNA tinh trùng và khả năng thụ thai…

Bên cạnh nguy cơ vô sinh, Việt Nam còn đối mặt với tình trạng mức sinh thấp. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ, tăng nhẹ so với mức 1,91 con của năm 2024 nhưng vẫn thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Mức sinh thấp kéo dài có thể ảnh hưởng đến cơ cấu dân số, nguồn nhân lực, thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội.

“Việt Nam đang đứng trước những thách thức lớn khi mức sinh ngày càng thấp, trong khi tỷ lệ vô sinh, hiếm muộn vẫn ở mức cao. Vì vậy, chúng ta cần tìm kiếm những giải pháp can thiệp, hỗ trợ phù hợp, giúp các cá nhân và cặp vợ chồng hiếm muộn có thêm cơ hội thực hiện ước mơ làm cha mẹ, qua đó góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống”, GS.TS Nguyễn Viết Tiến nhấn mạnh.

Gỡ gánh nặng chi phí điều trị hiếm muộn

Trong bối cảnh nhu cầu điều trị vô sinh, hiếm muộn ngày càng được quan tâm, hỗ trợ sinh sản là lĩnh vực y khoa đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên ngành và liên tục cập nhật những tiến bộ khoa học, công nghệ.

Các phương pháp như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI), trữ đông noãn và phôi cùng những kỹ thuật hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi điều trị đã mở thêm cơ hội cho nhiều người bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật, mà còn liên quan đến tuổi, nguyên nhân vô sinh, tình trạng sức khỏe, đặc điểm sinh sản và nhu cầu của từng người.

Với chủ đề “Đồng hành cá thể hóa từng hành trình: Cùng chạm đến ước mơ làm cha mẹ”, Hội nghị khoa học quốc tế Fertility acadeMe Conference 2026 nhấn mạnh cách tiếp cận lấy người bệnh làm trung tâm. Theo đó, việc lựa chọn phác đồ cần căn cứ vào đặc điểm riêng của từng trường hợp, hướng tới tối ưu hóa hiệu quả điều trị, hạn chế những can thiệp không cần thiết và cải thiện trải nghiệm của người bệnh trong suốt hành trình tìm kiếm cơ hội làm cha mẹ.

Tại hội nghị, bà Ghislaine Dondellinger, Tổng Giám đốc Merck Healthcare Việt Nam và Thái Lan chia sẻ, trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản, mỗi hành trình điều trị là một hành trình riêng, với những nhu cầu, kỳ vọng và hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, việc thúc đẩy trao đổi chuyên môn, cập nhật bằng chứng khoa học và tăng cường hợp tác giữa các chuyên gia có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị.

GS.TS Nguyễn Viết Tiến cho rằng, trình độ chuyên môn và kỹ thuật điều trị vô sinh, hiếm muộn của Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể, tiệm cận với tiến bộ của thế giới.

Tuy nhiên, chi phí điều trị vẫn là gánh nặng đối với nhiều gia đình. Dù chi phí hỗ trợ sinh sản tại Việt Nam thấp hơn nhiều quốc gia, IVF và các phương pháp liên quan vẫn vượt quá khả năng tài chính của không ít gia đình. Có những cặp vợ chồng phải bán đất, cầm cố nhà cửa để tiếp tục hành trình tìm kiếm con.

Từ thực tế này, GS.TS Nguyễn Viết Tiến mong muốn, Nhà nước nghiên cứu chính sách hỗ trợ người bệnh vô sinh, hiếm muộn. Trước mắt, có thể xem xét hỗ trợ chi phí thăm khám, xét nghiệm và các dịch vụ cần thiết; khi điều kiện cho phép, từng bước mở rộng sang hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ chi phí chu kỳ điều trị, bao gồm IVF. Đây là hướng đi cần được nghiên cứu nhằm giảm gánh nặng kinh tế, giúp nhiều gia đình có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế.