Lùi thời gian thông qua cơ chế đặc thù xây dựng dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô

Tháo gỡ điểm nghẽn, rút ngắn thủ tục đầu tư

Trước đó, sáng 28-10, HĐND thành phố đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng một số tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, ngày 22-6-2026, thành phố đã khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị, gồm các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Đây là các dự án có quy mô đặc biệt lớn, được triển khai theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay, mô hình chưa có tiền lệ áp dụng đối với dự án đường sắt đô thị.

Việc ban hành nghị quyết thí điểm được xác định là yêu cầu khách quan, cấp bách nhằm giải quyết những vướng mắc pháp lý liên quan đến mô hình hợp đồng này, kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục, đáp ứng tiến độ triển khai, hướng tới mục tiêu hoàn thành và đưa các dự án vào khai thác ngay trong năm 2030. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế thí điểm đặc thù theo Luật Thủ đô năm 2026, tạo hành lang pháp lý phù hợp cho quá trình triển khai là cần thiết.

Theo UBND thành phố, việc xây dựng nghị quyết phải bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, phát huy tính chủ động, trách nhiệm của thành phố; đồng thời, khớp nối đồng bộ toàn bộ quy trình, thủ tục đã và đang thực hiện đối với 5 tuyến đường sắt đô thị kể từ khi khởi công ngày 22-6-2026.

Dự thảo nghị quyết kế thừa các cơ chế đặc thù của Quốc hội, đồng thời bổ sung những chính sách nhằm rút ngắn thủ tục đầu tư, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu đẩy nhanh tiến độ với kiểm soát chất lượng, chi phí, an toàn, chuyển giao công nghệ và tính công khai trong quá trình thực hiện.

Về quá trình xây dựng nghị quyết, ngày 30-8-2026, UBND thành phố đã trình xin chủ trương xây dựng nghị quyết thí điểm và được Thường trực HĐND thành phố chấp thuận. Dự thảo được hoàn thiện hồ sơ, tham vấn và lấy ý kiến các cơ quan liên quan. Các bộ: Tài chính, Xây dựng, Quốc phòng, Công an và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã tham gia góp ý. Trong tháng 10-2026, Sở Tư pháp thành phố tiếp tục rà soát, đánh giá, bổ sung các nội dung để hoàn chỉnh dự thảo, báo cáo cấp có thẩm quyền.

Thẩm tra dự thảo nghị quyết, Trưởng ban Đô thị HĐND thành phố Trần Hợp Dũng nhấn mạnh, đây là nội dung chưa có tiền lệ, liên quan đến cơ chế, chính sách đặc thù và việc sử dụng nguồn lực ngân sách rất lớn. Do đó, Ban Đô thị đề nghị UBND thành phố làm rõ phạm vi áp dụng, phạm vi thí điểm của từng cơ chế, chính sách; đồng thời, bổ sung mục tiêu, kết quả thí điểm và tiêu chí đánh giá cụ thể, tạo cơ sở kiểm tra, giám sát hiệu quả thực hiện.

Đối với quản lý tài chính, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định cụ thể các biện pháp kiểm soát nguồn lực, chi phí và hiệu quả sử dụng vốn; làm rõ cơ chế bảo lãnh, tạm ứng, thu hồi vốn tạm ứng và điều kiện thanh toán. Việc quản lý dòng tiền phải chặt chẽ, bảo đảm không để xảy ra thất thoát, lãng phí trong quá trình triển khai dự án.

Về chuyển giao công nghệ, Ban Đô thị đề nghị xác định rõ danh mục, phạm vi công nghệ phải chuyển giao ngay từ bước lựa chọn công nghệ và nhà thầu; quy định lộ trình, quyền, nghĩa vụ của các bên cũng như biện pháp xử lý khi không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ chuyển giao. Cùng với đó, cần tính toán phương án quản lý, vận hành sau đầu tư, bảo đảm khả năng tiếp nhận, làm chủ và khai thác công nghệ trong thực tế.

Làm rõ nguồn vốn, chi phí và nhân lực vận hành

Dự thảo Nghị quyết đã được các đại biểu HĐND thành phố tập trung thảo luận. Trong đó, đại biểu HĐND thành phố Trần Khánh Hưng (tổ 4) cho biết, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội đã ký hợp đồng liên quan đến 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14. Đây là những hợp đồng có quy mô lớn, chưa có tiền lệ, đòi hỏi nguồn vốn thanh toán được bố trí kịp thời, phù hợp với tiến độ thực hiện.

Đại biểu đề nghị UBND thành phố làm rõ các biện pháp quản lý chi phí đầu tư, kiểm soát tạm ứng và thanh toán, bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình, không để xảy ra thất thoát, lãng phí.

Cùng quan tâm đến tính khả thi của phương án tài chính, đại biểu HĐND thành phố Trần Thị Thanh Tú (tổ 23) phân tích những rủi ro liên quan đến cơ cấu nguồn vốn, khả năng huy động trái phiếu chính quyền địa phương, sự phụ thuộc vào ngân sách trung ương và dư địa dự phòng. Đại biểu đề nghị thành phố làm rõ phương án tài chính, bảo đảm an toàn trong quá trình triển khai các dự án có quy mô lớn.

Giải trình vấn đề đại biểu nêu, tại kỳ họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh, đường sắt đô thị là lĩnh vực có quy mô đầu tư rất lớn và chưa có tiền lệ. Về kiểm soát chi phí, dự thảo nghị quyết đề xuất mức đầu tư tối đa không quá 120 triệu USD/km. Thành phố tham khảo các dự án có công nghệ tương tự, đồng thời tính toán trên cơ sở đồng bộ công nghệ, đoàn tàu và toàn bộ hệ thống.

Liên quan đến nhân lực quản lý, vận hành và bảo dưỡng đường sắt đô thị được đại biểu HĐND thành phố Đặng Thị Huyền (tổ 2) đề cập, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho biết, thành phố đang tham khảo kinh nghiệm của một số nước để từng bước xây dựng mô hình tổ chức, vận hành phù hợp. Do nhiều vị trí cần thời gian đào tạo dài, lãnh đạo thành phố đã chỉ đạo nghiên cứu lộ trình đào tạo cán bộ, nhân viên phục vụ các tuyến đường sắt đô thị trong thời gian tới. Thành phố cũng tính toán phương án nâng cao thu nhập, nghiên cứu tăng nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác nhằm tăng sức hấp dẫn đối với người lao động...

Trong phiên làm việc chiều 28-10, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh, nghị quyết này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của Thủ đô, góp phần hiện thực hóa quy hoạch, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường kết nối vùng. Tuy nhiên, do đây là dự án đặc biệt lớn, chưa có tiền lệ, nhiều vấn đề đại biểu nêu về căn cứ pháp lý, nguồn vốn, điều khoản hợp đồng, nhân công, vận hành, nguồn lực, nhân lực, kiểm soát quản lý chi phí, trách nhiệm,… vẫn chưa được giải đáp đầy đủ, thấu đáo; chưa đáp ứng yêu cầu thẩm tra của Ban Đô thị HĐND thành phố.

Theo chủ tọa, việc cung cấp đầy đủ thông tin, giải trình thỏa đáng những vấn đề đại biểu quan tâm là điều kiện cần thiết để đại biểu nghiên cứu, cân nhắc trước khi biểu quyết thông qua nghị quyết, bảo đảm khi nghị quyết được ban hành có thể triển khai thực hiện ngay.

Vì vậy, chủ tọa kỳ họp thống nhất cần tiếp tục bàn bạc kỹ lưỡng, thấu đáo đối với những quyết sách lớn, có ảnh hưởng sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô; không vì tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, đồng thời bảo đảm nguyên tắc pháp lý, tính khả thi và hiệu quả.

HĐND thành phố đề nghị UBND thành phố tiếp thu ý kiến của đại biểu và Ban Đô thị, bổ sung thông tin, hoàn thiện hồ sơ để đại biểu có điều kiện tiếp cận, nghiên cứu, bảo đảm tính công khai, minh bạch trước khi quyết định thông qua nghị quyết khi đủ điều kiện. UBND thành phố gửi hồ sơ về HĐND thành phố trước chiều thứ 6, ngày 30-10-2026, để các đại biểu nghiên cứu.

HĐND thành phố đã biểu quyết thống nhất kéo dài thời gian kỳ họp thêm một buổi vào tuần tới để tiếp tục xem xét nội dung này.